jfnuur um heiminn

Um a er ekki deilt ti heimi, a jfnuur skiptingu aus og tekna milli manna hefur va frzt vxt undangengin r. Til ess liggja msar stur, sem vert er a skoa. En fyrst etta: um hvaa jfnu er veri a tala? Milli flks hverju landi fyrir sig? Ea milli landa? Skoum fyrst tekjuskiptinguna milli landa n tillits til mannfjlda. Hn st nokkurn veginn sta fr 1960 til 1980. Hgur vxtur Afrkulanda eftir 1960 hneigist til a auka jfnu milli landa heimsvsu, ar e Afrka drst aftur r rum heimshlutum, en mti kom, a heldur dr saman me inrkjunum innbyris og Suur-Amerka stti sig veri. San 1980 hefur jfnuur milli landa aukizt jafnt og tt, fyrst vegna ess a nokkur Suur-Amerkulnd komust rot eftir 1980 og reyndust ekki eiga fyrir skuldum og san vegna ess a Austur-Evrpa og Sovtrkin sigldu strand um og eftir 1990. rtt fyrir etta er v stundum haldi fram, a jfnuur milli landa hafi ekki aukizt, heldur vert mti minnka san 1980. S fullyring er einnig rtt svo langt sem hn nr, enda er hn reist smu tlum um tekjur heimilanna hverju landi fyrir sig, me eirri vibt, a flksfjldinn hverju landi er tekinn me reikinginn. Af v leiir, a fjlmenn lnd eins og Indland og Kna hafa meira vgi niurstunni en fmennari lnd. essi breyting mlistikunni dugir til a sna dminu vi, v a r vxtur Indlands og Kna a undanfrnu hefur lyft lfskjrum mikils fjlda flks njar hir. S Indlandi og Kna sleppt r rtakinu, fst upphaflega niurstaan aftur: jfnuur skiptingu tekna milli landa heimsins hefur aukizt verulega, tt flksfjldinn lkum lndum s tekinn me dmi. Hva ef vi ltum allan heiminn sem eina heild? virist jfnuur tekjuskiptingu milli manna frekar en milli landa hafa aukizt ltillega heimsvsu fr 1980, en varla svo, a vert s a gera veur t af v. Uppgangurinn Indlandi og Kna mestan tt v. Mnnum getur eigi a sur mislka misskipting milli rkra og ftkra um heiminn, tt hn hafi ekki gerzt nema ltillega fr 1980.  En tt aukning jafnaar um heiminn heild hafi veri veruleg fr 1980, egar allt er skoa, hefur jfnuur sums staar aukizt fr fyrri t. prttnir spunameistarar hafa sumir reynt a rta fyrir essa run; sumir reyndu til dmis a rta fyrir aukinn jfnu Bandarkjunum og Bretlandi eftir 1980, eftir a Ronald Reagan og Margrt Thatcher tku vi stjrnartaumunum essum lndum. En tiltkar statlur um run tekjuskiptingar essum tveim lndum taka af tvmli um efni, eins og lesandinn getur frzt nnar um til dmis vefsetrinu en.wikipedia.org. Hitt er rtt, a haldbrar upplsingar um skiptingu aus og tekna eru ekki hverju stri. a stafar meal annars af v, a hagstofur einstakra landa og aljastofnanir hafa ekki hirt sem skyldi um a ba til sambrilegar statlur um tekjuskiptingu land r landi. Hagstofur og aljastofnanir hafa einnig hika vi a birta jafnaartlur aftur tmann, svo a hgt s a tta sig run tekjuskiptingar me tmanum einstkum lndum. N skrsla Hagstofu slands er essu marki brennd, hn nr yfir aeins tv r, 2003 og 2004, og gerir v ekki nema hlft gagn, og varla a, v a umran um mli hr heima n snst um run tekjuskiptingar fr fyrri t. treikningar rkisskattstjraembttisins sna svart hvtu, a jfnuur tekjuskiptingu milli manna slandi hefur aukizt verulega fr 1993, eins og g hef ur greint fr essum sta. Hr er tt vi allar tekjur eins og vera ber, einnig fjrmagnstekjur. Niurstur Stefns lafssonar prfessors ber a sama brunni. Aukinn jfnuur einstkum lndum a undanfrnu sr a sumu leyti elilegar skringar. Tkniving eykur eftirspurn eftir vel menntuu vinnuafli umfram faglrt verkaflk. Saukin heimsviskipti leggjast smu sveif. Hr heima hefur rki tt undir jfnu me msum rstfunum, meal annars me lkkun fjrmagnstekjuskatts langt niur fyrir tekjuskatt af vinnulaunum. Htekjumenn iggja sumir frekar lg laun fyrir vinnu sna og eim mun rflegri kaupauka brfum og ari til a skjta sr undan skatti. Tlur rkisskattstjra sna, a skatta- og tryggingakerfi hefur tt undir jfnu slandi vert hefbundinn tilgang rkisfjrmlanna og velferarkerfisins. Ba einhver um a?

Frttablai, 15. febrar 2007.


Til baka