Stjˇrnlaga■ing

Hruni­ land ■arf a­ byrja me­ hreint bor­. ═sland ■arf nřja stjˇrnarskrß til a­ treysta ■rÝskiptingu framkvŠmdarvalds, l÷ggjafarvalds og dˇmsvalds innan ramma ■ingrŠ­isins. Stjˇrnarskrßin ■arf ■ˇ a­ kve­a ß um rÚtt forseta ═slands til a­ mynda utan■ingsstjˇrn og til a­ vÝsa til ■jˇ­aratkvŠ­is ekki a­eins frumv÷rpum, sem ■ingi­ sam■ykkir eins og n˙ er, heldur einnig frumv÷rpum, sem ■ingi­ hafnar. Tilskilinn hluti kjˇsenda ■arf einnig a­ geta vÝsa­ lagafrumv÷rpum til ■jˇ­aratkvŠ­is. Nř ßkvŠ­i ■arf til a­ draga ˙r veldi stjˇrnmßlaflokka og hagsmunasamtaka. Einnig ■arf nř ßkvŠ­i um eignarrÚtt ■jˇ­arinnar yfir au­lindum og ÷nnur mannrÚttindi, um gegnsŠi og um hßmarksfj÷lda ■ingmanna og rß­herra.

Til a­ vinna a­ framgangi ■essara hugmynda hef Úg ßkve­i­ a­ bjˇ­a mig fram til stjˇrnlaga■ingsins.

Ůorvaldur Gylfason 3403.

Kynningarvi­tal vi­ RÝkis˙tvarpi­ 19. nˇvember 2010.

* * *

╔g legg til, a­ nř stjˇrnarskrß hefjist ß ■essum or­um:

Vi­ ═slendingar setjum okkur ■essa stjˇrnarskrß til a­ tryggja
almannahag, frelsi, lř­rŠ­i, mannrÚttindi, rÚttlŠti og velfer­ og efla fri­sŠld, innvi­i og ÷ryggi lř­veldisins okkur sjßlfum til heilla og afkomendum okkar. Íllum ═slendingum ber a­ vir­a stjˇrnarskrßna, Š­stu l÷g landsins.

Fyrirmynd textans er a­ stofni til sˇtt Ý stjˇrnarskrß BandarÝkjanna og skÝrskotar jafnframt til hrunsins, sem er tilefni ■ess, a­ ■jˇ­in břst n˙ til a­ kve­ja saman stjˇrnlaga■ing til a­ leggja ß rß­in um e­a semja nřja stjˇrnarskrß.

Taki­ eftir, a­ stjˇrnarskrßin hefst eftir till÷gu minni Ý fyrstu persˇnu: ■a­ er ■jˇ­in, sem talar. Af ■vÝ lei­ir, a­ Al■ingis bÝ­ur ekki anna­ hlutverk var­andi nřja stjˇrnarskrß en a­ vÝsa till÷gu  stjˇrnlaga■ings til ■jˇ­aratkvŠ­is. Al■ingi er vanhŠft til a­ fjalla  efnislega um till÷gu stjˇrnlaga■ings um nřja stjˇrnarskrß, ■vÝ a­ ■ar  ver­ur fjalla­ um Al■ingi, me­al annars um fj÷lda ■ingmanna. Ůeir ■urfa ekki a­ vera fleiri en 37.

Eignarhald ■jˇ­arinnar ß au­lindum felst Ý skÝrskotun upphafsor­anna til almannahags og mannrÚttinda, enda brřtur n˙verandi  fiskvei­istjˇrnarkerfi Ý bßga vi­ mannrÚtttindi skv. ßliti  mannrÚttindanefndar Sameinu­u ■jˇ­anna. ═ meginmßli stjˇrnarskßrinnar ■arf a­ kve­a nßnar ß um eignarhald ■jˇ­arinnar ß au­lindum.


* * *

╔g hef ßkve­i­, hva­a frambjˇ­endum Úg Štla a­ grei­a atkvŠ­i mitt Ý kosningunni til stjˇrnlaga■ings. HÚr er ˙r v÷ndu a­ rß­a, ■ar e­ hˇpurinn er ßlitlegur og svo stˇr, a­ einungis er hŠgt a­ krossa vi­ innan vi­ fimm prˇsent frambjˇ­enda. ╔g fylgi einfaldri reglu Ý fjˇrum hlutum og skeyti hvorki um kyn nÚ kj÷rdŠmi: kyni­ er Ý mÝnum huga eitt kj÷rdŠmi eins og landi­.

  • ╔g křs fˇlk, sem hefur lßti­ a­ sÚr kve­a Ý umrŠ­unni um stjˇrnarskrßna og lřst eftir skřrum valdm÷rkum og mˇtvŠgi milli framkvŠmdarvalds, l÷ggjafarvalds og dˇmsvalds.

  • ╔g křs fˇlk, sem hefur teki­ afst÷­u gegn mannrÚttindabrotunum, sem fiskvei­istjˇrnarkerfi­ felur Ý sÚr skv. ßliti mannrÚttindanefndar Sameinu­u ■jˇ­anna.

  • ╔g křs fˇlk, sem telur, a­ nř stjˇrnarskrß ■urfi a­ taka af tvÝmŠli um eignarhald ■jˇ­arinnar ß au­lindum lands og sjßvar, svo a­ Al■ingi og jafnvel sveitarstjˇrnir geti ekki lengur fari­ eftir vild me­ sameiginlegar au­lindir ■jˇ­arinnar.

  • ╔g křs fˇlk, sem Úg veit, a­ lifir eftir ■eirri reglu a­ elska, byggja og treysta ß landi­.

╔g mun fram a­ kj÷rdegi tilgreina ß fÚsbˇkarsÝ­um mÝnum ■ß frambjˇ­endur, sem Úg Štla a­ kjˇsa, einn ß dag, en ekki Ý neinni sÚrstakri r÷­.

* * *

Eftir ■essari reglu hef Úg n˙ lřst stu­ningi vi­ ■essa frambjˇ­endur Ý ÷fugri stafrˇfsr÷­:

  • Írn Sigur­sson 2347. Hann er ÷tull talsma­ur betri bygg­ar Ý ReykjavÝk og nŠrsveitum og skilur, a­ lei­in a­ betri bygg­ liggur um betri stjˇrnskipun.

  • ١rhildur Ůorleifsdˇttir 5196. H˙n berst fyrir jafnrÚtti og si­bˇt og lÚt ■ing og ■jˇ­ heyra ■a­ Ý ■rumurŠ­um sÝnum ß Al■ingi, ■egar h˙n sat ■ar.

  • ١r­ur Mßr Jˇnsson 7594. Hann vill tryggja, a­ allar au­lindir, ekki sÝzt fiskistofnarnir, sÚu raunveruleg og Švarandi sameign Ýslensku ■jˇ­arinnar.

  • Ůorkell Helgason 2853. Hann vill, a­ stjˇrnarskrßin ver­i ■jˇ­inni eftir megni v÷rn gegn grŠ­gi sÚrhagsmunaseggja og afgl÷pum Ý stjˇrnarhßttum.

  • Valgar­ur Gu­jˇnsson 7264. Hann mŠlir me­ nřrri fjˇrskiptingu valds milli framkvŠmdarvalds, l÷ggjafarvalds, dˇmsvalds og eftirlitsvalds.

  • Valdimar Jˇhannesson 8276. Hann vann sigur Ý kvˇtamßli sÝnu gegn rÝkinu 1998 me­ r÷kum, sem mannrÚttindanefnd SŮ tˇk undir 2007.

  • Sigurlaug Ů. Ragnarsdˇttir 6054. H˙n lÚt gott af sÚr lei­a Ý b˙sßhaldabyltingunni og skilur vel ■÷rfina fyrir nřja si­i og nřja og betri stjˇrnarskrß.

  • SigrÝ­ur Ëlafsdˇttir 3139. H˙n vill tryggja virka ■rÝskiptingu rÝkisvalds og st÷­ugt eftirlit me­ me­fer­ valdsins.

  • Ëmar Ů. Ragnarsson 9365. Hann lifir gla­ur eftir bo­or­i Hannesar Hafstein og Halldˇrs Laxness: A­ elska, byggja og treysta ß landi­.

  • Ëlafur Hannibalsson 2259. Hann ßtti drj˙gan ■ßtt Ý a­ hrinda atl÷gu rÝkisvaldsins a­ FrÚttabla­inu og St÷­ 2 2004 og tryggja ■jˇ­inni fj÷lbreytta fj÷lmi­lun.

  • Magn˙s Thoroddsen 5405. Hann er rÚttsřnn og snjall l÷gfrŠ­ingur og beittur gagnrřnandi mannrÚttindabrotanna Ý fiskvei­istjˇrnarkerfinu.

  • L˙­vÝk Kaaber 5823. Hann var l÷gma­ur sjˇmannanna tveggja, sem unnu kvˇtamßli­ gegn rÝkinu fyrir mannrÚttindanefnd Sameinu­u ■jˇ­anna.  

  • Kristˇfer Mßr Kristinsson 2941. Hann lag­i til ß Al■ingi 1983, a­ landi­ yr­i eitt kj÷rdŠmi. Ůß var hlegi­ ß Al■ingi. Landi­ ver­ur eitt kj÷rdŠmi ß laugardaginn kemur.

  • J˙lÝus Sˇlnes 8782. Hann vill nota stjˇrnarskrßna til a­ skera upp her÷r gegn spilltu klÝkusamfÚlagi, sem hann a­ eigin s÷gn kynntist vel innan frß sem rß­herra.

  • Jˇnas Kristjßnsson 9915. Hann er einn merkasti ritstjˇri landsins frß ÷ndver­u, rÚttsřnn, ritfŠr, vel a­ sÚr og ˇvŠginn, stundum kannski um of.

  • Jˇn Steindˇr Valdimarsson 2314. Hann hefur skřran skilning ß nau­syn fj÷lbreytts atvinnulÝfs, ■ar sem allir atvinnuvegir sitja vi­ sama bor­.

  • Illugi J÷kulsson 9948. Hann hefur nŠma tilfinningu fyrir s÷gu ═slands og samtÝ­ og skilur, a­ nř stjˇrnarskrß getur torvelda­ s÷gunni a­ endurtaka sig.

  • Hj÷rtur Hjartarson 3304. Hann hefur lengi mŠlt fyrir skřrum valdm÷rkum og mˇtvŠgi Ý stjˇrnarskrßnni og fyrir ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slum um mikilvŠg mßl.

  • Gu­mundur Gunnarsson 7825. Hann vill hefta m÷guleika rÝkisvaldsins til a­ hygla sÚrhagsmunum og ganga gegn mannrÚttindum.

  • GÝsli Mßr GÝslason 4327. Hann er reyndur og ■olinmˇ­ur samningama­ur og ber gl÷ggt skyn ß nau­syn ■ess a­ ganga ekki of nŠrri landinu.  

  • Finnbogi Vikar 6032. Hann er sjˇma­ur og laganemi og berst fyrir bŠttu fyrirkomulagi fiskvei­istjˇrnarinnar, ■annig a­ ■jˇ­areign fiskimi­anna sÚ virt.

  • ┴mundi Loftsson 4316. Hann er ■ingeyskur bˇndi af beztu ger­ og gamall sjˇma­ur, Ýhugull, rÚttsřnn og vel a­ sÚr um veilurnar Ý stjˇrnskipaninni.

  • ┴g˙st Valfells 6164. Hann er kjarne­lisfrŠ­ingur og hefur skřra sko­un ß nau­syn ■ess, a­ vel sÚ b˙i­ um orku landsins og a­rar au­lindir Ý stjˇrnarskrßnni.

N˙ ß Úg tv÷ sŠti eftir og er ■vÝ nŠrri b˙inn me­ kvˇtann, enda eru n˙ a­eins tveir dagar til kosninga. ╔g kysi helzt a­ geta stutt miklu fleiri. ╔g lÝt ß langflesta me­frambjˇ­endur mÝna sem samherja frekar en keppinauta og ˇska ■eim gˇ­s gengis.

* * *

Ůa­ er af ßsettu rß­i, a­ Úg sting upp ß stuttum formßla a­ nřrri stjˇrnarskrß, sjß feitletra­a textann a­ ofan. Upphafsor­ kÝnversku stjˇrnarskrßrinnar frß 1982 eru langloka, fyrsta efnisgreinin hljˇ­ar svo (og hinar, sem ß eftir koma, eru Ý sama d˙r):

  • China is one of the countries with the longest histories in the world. The people of all nationalities in China have jointly created a splendid culture and have a glorious revolutionary tradition. Feudal China was gradually reduced after 1840 to a semi-colonial and semi-feudal country. The Chinese people waged wave upon wave of heroic struggles for national independence and liberation and for democracy and freedom. Great and earth-shaking historical changes have taken place in China in the 20th century. The Revolution of 1911, led by Dr Sun Yat-sen, abolished the feudal monarchy and gave birth to the Republic of China. But the Chinese people had yet to fulfil their historical task of overthrowing imperialism and feudalism. After waging hard, protracted and tortuous struggles, armed and otherwise, the Chinese people of all nationalities led by the Communist Party of China with Chairman Mao Zedong as its leader ultimately, in 1949, overthrew the rule of imperialism, feudalism and bureaucrat capitalism, won the great victory of the new-democratic revolution and founded the People's Republic of China. Thereupon the Chinese people took state power into their own hands and became masters of the country.

Samt er margt gott um kÝnversku stjˇrnarskrßna. NÝunda greinin kve­ur ß um eignarhald ■jˇ­arinnar ß nßtt˙ruau­lindum. Or­alagi­ er skřrt: rÝki­, ■a­ er ÷ll ■jˇ­in, ß au­lindirnar: 

  • Article 9. Mineral resources, waters, forests, mountains, grassland, unreclaimed land, beaches and other natural resources are owned by the state, that is, by the whole people, with the exception of the forests, mountains, grassland, unreclaimed land and beaches that are owned by collectives in accordance with the law. The state ensures the rational use of natural resources and protects rare animals and plants. The appropriation or damage of natural resources by any organization or individual by whatever means is prohibited.

* * *

Nř stjˇrnarskrß var sam■ykkt me­ 67% greiddra atkvŠ­a Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu Ý KenÝu sumari­ 2010. Ůar hljˇ­ar 16. grein svo:

  • A citizen by birth does not lose citizenship by acquiring the citizenship of another country.

Ůetta er hyggilegt ßkvŠ­i og stu­lar a­ ■vÝ a­ halda fˇlkinu heima eftir ■eirri einf÷ldu reglu, a­ opnir armar gefast jafnan betur en bo­ og b÷nn.

* * *

Stjˇrnarskrß Su­ur-AfrÝku frß 1994 er a­ margra dˇmi til fyrirmyndar. H˙n er uppgj÷r vi­ fortÝ­ina og vegvÝsir inn Ý framtÝ­ina. H˙n var­ til me­ vÝ­tŠku samrß­i innan lands auk ■ess sem erlendir sÚrfrŠ­ingar voru haf­ir me­ Ý rß­um, ■ar ß me­al prˇfessorar ß Harvard. H˙n hefst ß ■essum or­um:

We, the people of South Africa,
Recognise the injustices of our past;
Honour those who suffered for justice and freedom in our land;
Respect those who have worked to build and develop our country; and
Believe that South Africa belongs to all who live in it, united in our diversity.
We therefore, through our freely elected representatives, adopt this Constitution as the supreme law of the Republic so as to -
Heal the divisions of the past and establish a society based on democratic values, social justice and fundamental human rights;
Lay the foundations for a democratic and open society in which government is based on the will of the people and every citizen is equally protected by law;
Improve the quality of life of all citizens and free the potential of each person; and
Build a united and democratic South Africa able to take its rightful place as a sovereign state in the family of nations.
May God protect our people.
Nkosi Sikelel iAfrika. Morena boloka setjhaba sa heso.
God seÔn Suid-Afrika. God bless South Africa.
Mudzimu fhatutshedza Afurika. Hosi katekisa Afrika.

* * *

B˙tanar settu sÚr nřja stjˇrnarskrß 2008. H˙n er l÷ng, r÷sklega 60 sÝ­ur. Ůar kennir margra grasa. Ůarna er a­ finna sÚrstaka kafla um menningu og umhverfisvernd, um rÚttindi og skyldur almennings (äÍllum ber skylda til a­ grei­a fyrir framgangi rÚttvÝsinnar og vinna gegn spillinguô), um gjaldeyrisfor­a Se­labankans (hann mß skv. stjˇrnarskrßnni ekki fara ni­ur fyrir andvir­i innflutnings Ý eitt ßr), um stjˇrnmßlaflokka og fjßrrei­ur ■eirra, um stjˇrnarmyndanir (enginn mß vera forsŠtisrß­herra lengur en tv÷ kj÷rtÝmabil), um stjˇrnarandst÷­u (henni er ˇheimilt skv. stjˇrnarskrßnni a­ taka flokkshagsmuni fram yfir ■jˇ­arhag), um rß­ningu embŠttismanna og varnir gegn spillingu. Hugsun ■eirra Ý B˙tan er bersřnilega ÷nnur en hugsunin ß bak vi­ stjˇrnarskrßna okkar frß 1944.

En ■ß er ■ess a­ gŠta, a­ B˙tan var lengi svo a­ segja loka­ land Ý fj÷llunum milli Indlands og KÝna. Kˇngurinn var einvaldur. Stjˇrnmßlaflokkar voru banna­ir me­ l÷gum fram til 2007. Fyrstu frjßlsu kosningarnar fˇru fram 2008. Nřja stjˇrnarskrßin er skref frß har­svÝru­u einrŠ­i til lř­rŠ­is.

* * *

╔g lag­i nokkrar stuttar athugasemdir inn ß fÚsbˇkarsÝ­ur mÝnar dagana fyrir kosninguna til Stjˇrnlaga■ings 27. nˇvember 2010. ŮŠr lřsa nokkrum ■eirra mßla, sem Úg mun rŠ­a vi­ fÚlaga mÝna ß ■inginu.

  • Ůa­ er ekki nˇg a­ hafa gˇ­a stjˇrnarskrß. Landsfˇlki­ ■arf a­ fara eftir henni. Stjˇrnv÷ld hafa oftar en einu sinni ß li­num ßrum broti­ stjˇrnarskrßna eins og ßlit mannrÚttindanefndar SŮ um fiskvei­istjˇrnarkerfi­ 2007 vitnar um. Ůess vegna ■arf a­ setja ßkvŠ­i Ý stjˇrnarskrßna um vi­url÷g vi­ brotum ß henni. Su­ur-AfrÝka vÝsar veginn. Sjß grein.

  • Stjˇrnlaga■ingi­ ■arf a­ jafna atkvŠ­isrÚtt landsmanna, ■vÝ a­ allir ■urfa a­ fß a­ sitja vi­ sama bor­. Sveit og borg eru systur, og gˇ­um systrum semur vel. Landi­ ß a­ vera eitt kj÷rdŠmi eins og ■a­ var Ý Stjˇrnlaga■ingskosningunni.

  • ┴ Stjˇrnlaga■inginu ■arf a­ leggja ßherzlu ß, a­ framkvŠmdarvaldinu sÚ veitt ■rÝhli­a a­hald: frß ■inginu (e­a minni hluta ■ess, ef haldi­ ver­ur Ý ■ingrŠ­i­), dˇmstˇlunum, ■. ß m. stjˇrnlagadˇmstˇli, sem gŠti veri­ HŠstirÚttur, og loks hŠfri stjˇrnsřslu, auk ■ess sem rřmka ■arf heimildir til a­ bera mßl undir ■jˇ­aratkvŠ­i.

  • Auk ■essa er brřnt a­ setja Ý stjˇrnarskrß ßkvŠ­i um ■jˇ­areign ß nßtt˙ruau­lindum og heimild til a­ framselja rÝkisvald, a­ ßkve­num skilyr­um uppfylltum. Ůannig gŠti Stjˇrnlaga■inginu tekizt ■a­, sem stjˇrnmßlamennirnir hafa vanrŠkt allan lř­veldistÝmann.

  • A­skilna­i rÝkis og kirkju mŠtti vÝsa til sÚrstakrar ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, ■vÝ a­ ßgreiningur um ■a­ mßl gŠti komi­ Ý veg fyrir samst÷­u um ÷nnur brřnni mßl ß Stjˇrnlaga■inginu.

  • Stjˇrnlaga■ingi­ mß helzt ekki fŠrast of miki­ Ý fang. Ůa­ ß a­ lßta sÚr nŠgja a­ lagfŠra megingallana ß stjˇrnarskrßnni, sem l˙ta a­ verkaskiptingunni milli vald■ßttanna ■riggja.

* * *

 

Greinar um stjˇrnarskrßrmßl

Fyrirmynd frß Su­ur-AfrÝku lřsir samtali mÝnu vi­ einn af h÷fundum su­ur-afrÝsku stjˇrnarskrßrinnar
dv.is 24. nˇvember 2010 og visir.is 25. nˇvember 2010

Spurt og svara­ um stjˇrnarskrßna svarar ßtta spurningum frß kjˇsanda
svipan.is 22. nˇvember 2010 og visir.is 23. nˇvember 2010

Nř stjˇrnarskrß: Til hvers? reifar nokkur helztu r÷kin fyrir nřrri stjˇrnarskrß
dv.is 20. nˇvember 2010 og visir.is 21. nˇvember 2010

Vi­ fŠkkum ■ingm÷nnum ■arfnast ekki skřringar
dv.is 16. nˇvember 2010 og visir.is 17. nˇvember 2010

Stjˇrnarskrßr Nor­urlanda: Stikla­ ß stˇru setur stjˇrnlaga■ingi­ Ý norrŠnt samhengi
dv.is 14. nˇvember 2010 og visir.is 15. nˇvember 2010

R÷­in skiptir meginmßli geymir lei­beiningar Ůorkels Helgasonar 2853 til kjˇsenda til stjˇrnlaga■ings

Tveggja kosta v÷l fjallar um verkefni stjˇrnlaga■ingsins
visir.is 8. nˇvember 2010.

Byrjum me­ hreint bor­ lřsir hugmyndum mÝnum um nřja stjˇrnarskrß
FrÚttabla­i
­ 14. oktˇber 2010

Enn um nřja stjˇrnarskrß fjallar enn um endursko­un stjˇrnarskrßrinnar
FrÚttabla­i
­ 7. oktˇber 2010

SamrŠ­a um nřja stjˇrnarskrß rifjar upp g÷mul sko­anaskipti um stjˇrnarskrßrmßl
FrÚttabla­i
­ 30. september 2010

Um nřja stjˇrnarskrß fjallar um stjˇrnarskrßrmßl
FrÚttabla­i­ 2. september 2010

A­ glÝma vi­ HŠstarÚtt fjallar enn um HŠstarÚtt og stjˇrnarskrßna
FrÚttabla­i
­
20. maÝ 2010

Dj˙par sprungur Ý dˇmskerfinu fjallar um stjˇrnarskrßna og HŠstarÚtt
FrÚttabla­i­ 13. maÝ 2010

Hva­ segja l÷gin? Sameignarau­lindir eru mannrÚttindi fjallar um mannrÚttinda■ßttinn Ý fiskvei­istjˇrnarkerfinu
Ragnarsbˇk
, afmŠlisrit til hei­urs Ragnari A­alsteinssyni hŠstarÚttarl÷gmanni, Hi­ Ýslenska bˇkmenntafÚlag 2010

Stjˇrnarskrßin og ESB fjallar nßnar um ESB og stjˇrnarskrßna
FrÚttabla­i
­ 22. jan˙ar 2009


═sland sem hindrunarhlaup fjallar um ESB og stjˇrnarskrßna
FrÚttabla­i
­ 15. jan˙ar 2009

Ătlar linkindin aldrei a­ lÝ­a hjß? fjallar um uppgj÷r hrunsins
SkÝrnir
hausti­ 2008

R÷k fyrir utan■ingsstjˇrn fjallar um stjˇrnmßla■ßtt hrunsins
FrÚttabla­i
­ 20. nˇvember 2008

FŠkkun rß­uneyta fjallar um endurskipulagningu stjˇrnarrß­sins
FrÚttabla­i
­ 31. maÝ 2007

A­rar greinar

Ritger­as÷fn

Aftur heim