Ćđstu lög landsins

Stjórnarskráin er ćđstu lög landsins. Ţeim lögum sem öđrum ber öllum Íslendingum ađ virđa. Eins og margir hafa bent á, er ekki nóg, ađ landsmenn búi viđ góđa stjórnarskrá, heldur ţarf einnig ađ búa svo um hnútana, ađ stjórnarskráin sé virt. Á ţví hefur tvisvar orđiđ misbrestur undangengin ár. Ţegar forseti Íslands beitti málskotsrétti sínum til ađ vísa til ţjóđaratkvćđis fjölmiđlalögum, sem Alţingi samţykkti 2004, bar ríkisstjórninni ađ halda ţjóđaratkvćđagreiđslu um máliđ skv. stjórnarskránni. Slík atkvćđagreiđsla var ekki haldin. Alţingi lét sér duga ađ fella lögin úr gildi, ţótt stjórnarskráin kveđi ekki á um slíka málsmeđferđ. Stjórnlagadómstóll, sem gćti veriđ Hćstiréttur eđa sérstakur dómstóll skv. nýrri stjórnarskrá, hefđi ţurft ađ vera til stađar til ađ úrskurđa, hvort stjórnvöld brutu stjórnarskrána, svo sem virtist vera, og gera gagnráđstafanir. Ţegar Hćstiréttur felldi dóm sinn 1998 í máli Valdimars Jóhannessonar gegn ríkinu vegna synjunar sjávarútvegsráđuneytisins á umsókn Valdimars um leyfi til fiskveiđa, taldi rétturinn fiskveiđistjórnarkerfiđ brjóta gegn jafnrćđisákvćđum í 65. grein stjórnarskrárinnar. Ţar segir, ađ allir skuli vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferđis, trúarbragđa, skođana, ţjóđernisuppruna, kynţáttar, litarháttar, efnahags, ćtternis og stöđu ađ öđru leyti. Oddvitar ríkisstjórnarinnar réđust gegn dómi Hćstaréttar í fjölmiđlum og sögđu landauđn vofa yfir, nćđi dómurinn fram ađ ganga. Ţá sendu 105 prófessorar Háskóla Íslands af 150 frá sér yfirlýsingu til varnar Hćstarétti. Hćstiréttur sneri dómi sínum viđ nokkru síđar í öđru skyldu dómsmáli (Vatneyrardómur) og sá ţá ekkert athugavert viđ ókeypis afhendingu verđmćtra aflaheimilda til fáeinna útvalinna. Tveir dómarar skiluđu ţó séráliti í síđara málinu í samrćmi viđ fyrri dóminn. Máliđ var ekki dautt. Áriđ 2007 gaf mannréttindanefnd Sameinuđu ţjóđanna út bindandi álit ţess efnis, ađ fiskveiđistjórnarkerfiđ brjóti gegn brjóti gegn 26. grein Alţjóđasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Álit mannréttindanefndarinnar er í samrćmi viđ Valdimarsdóm Hćstaréttar 1998, enda er 26. grein Alţjóđasamningsins nánast samhljóđa 65. grein stjórnarskrár okkar. Ţótt álitiđ sé bindandi, ţar eđ Ísland hefur fullgilt Alţjóđasamninginn, hefur mannréttindanefndin engin tök á ađ tryggja, ađ ríkisstjórnin virđi álit nefndarinnar međ ţví ađ nema mannréttindabrotaţáttinn burt úr fiskveiđistjórnarkerfinu og bćta fórnarlömbum skađann. Mannréttindanefndin getur gert ţađ eitt ađ setja Ísland á lista međ ţeim löndum, sem neita ađ falla frá mannréttindabrotum. Ţađ er ekki góđur félagsskapur. Í nýrri stjórnarskrá ţarf ađ kveđa á um innlendan stjórnlagadómstól, hvort sem Hćstarétti verđur faliđ hlutverk hans eđa nýjum dómstóli svo sem tíđkast sums stađar, t.d. í Ţýzkalandi og Suđur-Afríku. Sé álit mannréttindanefndarinnar um kvótakerfiđ heimfćrt upp á Suđur-Afríku, myndi stjórnlagadómstóllinn ţar vćntanlega komast ađ sömu niđurstöđu og mannréttindanefnd SŢ og beina ţeim tilmćlum til stjórnvalda, ađ ţau breyttu fiskveiđistjórnarkerfinu til samrćmis viđ stjórnarskrána og alţjóđlega mannréttindaskrá SŢ. Ólíkt mannréttindanefnd SŢ ţyrfti stjórnlagadómstóllinn ekki ađ láta ţar viđ sitja, ef stjórnvöld ţverskölluđust viđ ađ fara ađ tilmćlum dómstólsins. Stjórnlagadómstóllinn gćti ţá ađ tilteknum tíma liđnum úrskurđađ, ađ stjórnvöld vanvirtu dómstólinn. Vanvirđing viđ stjórnlagadómstólinn líkt og ađra dómstóla er refsiverđ skv. lögum og kćmi ţá til kasta ákćruvaldsins. Ţannig gćti stjórnlagadómstóllinn í Suđur-Afríku skapađ skilyrđi til ákćru á hendur stjórnvöldum, og má af ţví ráđa líkurnar á, ađ stjórnarvöldin kysu ţá heldur ađ lúta tilmćlum stjórnlagadómstólsins. Ţessum ákvćđum um stjórnlagadómstól í stjórnarskrám Suđur-Afríku og Ţýzkalands er ćtlađ ađ treysta valdmörk og mótvćgi framkvćmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds og efla međ ţví móti jafnrćđi og réttlćti. Ţetta er eitt af ţví, sem átt er viđ, ţegar talađ er um nauđsyn ţess ađ skerpa ţrískiptingu valdsins. Viđ ţurfum öll ađ sitja viđ sama borđ. Ţađ á ađ vera ćđsta bođorđ nýrrar stjórnarskrár.

Fréttablađiđ, 9. desember 2010.


Til baka