Ltum alla svelgja okkur

Hvers vegna skipta jir hver vi ara? Einfalt svar er svohljandi: ef jir skiptu ekki hver vi ara, vru r hver um sig einangru fr rum jum, eins og Albana var fram til rsins 1992 og Norur-Krea er enn a langmestu leyti. Og einangrun er skaleg, eins og hver maur getur s sjlfum sr. a er lngu liin t, a menn smi skna sna sjlfir. Sjlfsurftarbskapur er r sgunni, af v a hann er of dr: hann dmir menn til ftktar. Mli er samt ekki alveg svona einfalt.

Srhfing borgar sig

jir urfa ekki sur viskiptum a halda en einstaklingar. a er hagkvmt a framleia vrur og jnustu, sem hgt er a kaupa erlendis fr vi lgra veri en vl er heima fyrir. ess vegna flytjum vi t fisk og kaupum kaffi a utan. a vri hgt a rkta kaffi slandi og surna vexti, en a vri of drt: ess vegna ltum vi a eiga sig. a borgar sig a srhfa framleislu til tflutnings vrum og jnustu, sem henta stahttum vel, svo sem fiski og faregaflutningum yfir Atlantshafi hr heima.

Strin skiptir mli

Eigi a sur skipta jir iulega hver vi ara, n ess a srhfingarrk bi a baki. Tkum Frakkland og zkaland: au eru nstum alveg eins, en flki ar kaupir samt og selur nstum alla skapaa hluti hvert af ru. Hvers vegna? Svari er: viskipti stkka markainn. Og strmarkai fylgir misleg hagkvmni. Franskir og zkir neytendur njta ess strum markai a eiga kost fjlbreyttari, betri og drari blum en raunin vri, ef neytendur hvoru landinu fyrir sig vru bundnir vi innlenda blaframleislu. etta er kjarninn efnahagsvinningi Frakklands, zkalands og annarra ja lfunnar af aildinni a Evrpusambandinu. ESB er strmarkaur og hefur skka stabundnum mrkuum til hliar alveg eins og Kringlan og Smralind hafa skka mrgum smkaupmnnum til hliar.

Vrn gegn einokun

etta er samt ekki allt. Erlend viskipti stula a samkeppni heima fyrir og geta me v mti hjlpa til a leysa neytendur undan oki einokunar ea fkeppni, sem heimamnnum hefur reynzt um megn a rjfa eigin sptur. ar til nlega urftu smnotendur a ba hlft anna r eftir v a f sma lagan heim til sn Rm, og a var rndrt a hringja, og stjrnmlamenn hrru hvorki legg n li til a leysa vandann, enda var landssminn me marga vini eirra og vandamenn launaskr, og a var v ekki fyrr en samkeppnisstefna Evrpusambandsins byrjai a bta, a talskir smnotendur losnuu undan farginu.

Viskipti eru menntun

Og svo er eitt enn. Millilandaviskipti eru ekki bundin vi vrur og jnustu. Vinnuafl og fjrmagn fla hindrunarlaust yfir landamri innan Evrpu ekki sur en vrur og jnusta. etta er kjarninn samningnum um Evrpska efnahagssvi, sem slendingar gerust ailar a 1994. essi samningur hefur stula a v a opna landi upp gtt fyrir erlendum hrifum. jir, sem skipta hver vi ara, skiptast einnig hugmyndum, tkni og njungum: r lra hver af annarri og stofna sur til friar hver gegn annarri. Landamri innan Evrpu eru orin nokkurn veginn eins og sslumrk slandi: a er heimilt a hefta viskipti yfir essi mrk, v a viskiptahmlur skera almannahag.

Mtbrur

Frjls viskipti eiga samt undir hgg a skja va um lnd blra vi rk og reynslu. Andstuna gegn frjlsum bskaparhttum er yfirleitt hgt a rekja til umhyggju fyrir srhagsmunum n tillits til jarhags ea til umhyggju fyrir jlegum vermtum, sem menn ttast sumir um lgusj heimsviskiptanna, einkum smrkjum. Jni Sigurssyni forseta tti essi tti vera stulaus. ,, heldur, a einhver svelgi okkur,” segir hann einum sta og heldur fram: ,,Ltum alla svelgja okkur eim skilningi, a eir eigi vi okkur kaup og viskipti.” Jn tti manna mestan tt v, a slendingar hfu frjls viskipti vi tlnd 1855. Reynslan snir, a Jn hafi rttu a standa. Smjir eiga jafnan ja mest viskipti vi umheiminn einmitt til a bta sr upp hagri smarinnar auk annars.

Frttablai, 11. marz 2004.


Til baka