Ůegar SvÝar h÷fnu­u evrunni

SvÝar sty­jast vi­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur til a­ rß­a řmsum erfi­um mßlum til lykta. Ůessi a­fer­ hentar vel, ■egar ■verpˇlitÝsk mßl ■arfnast ˙rlausnar – mßl, sem ßgreiningur er um innan stjˇrnmßlaflokka ekki sÝ­ur en milli ■eirra. Ůannig ßkvß­u SvÝar til dŠmis a­ hafna ßfengisbanni 1922 og hafna hŠgri umfer­ 1955, en ■ingi­ tˇk fram fyrir hendurnar ß kjˇsendum Ý umfer­armßlinu fimm ßrum sÝ­ar. Og ■annig ßkvß­u SvÝar einnig me­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu 1994 a­ ganga inn Ý Evrˇpusambandi­ (ESB) ßri­ eftir eins og AusturrÝkismenn og Finnar; Nor­menn s÷g­u nei; ═slendingar voru ekki spur­ir. Me­ lÝku lagi var upptaka evrunnar Ý SvÝ■jˇ­ borin undir ■jˇ­aratkvŠ­i ■ar 2003. A­dragandi atkvŠ­agrei­slunnar var lŠrdˇmsrÝkur. ═ ÷llum stjˇrnmßlaflokkum voru skiptar sko­anir um mßli­, en flokkarnir leystu innbyr­is ßgreining me­ ■vÝ a­ leyfa meiri hluta flokksmanna a­ rß­a fer­inni. Ůa­ er hin sjßlfsag­a leikregla lř­rŠ­isins. Skßkin tefldist ■annig, a­ fjˇrir ■ingflokkar me­ r÷sklega 80 prˇsent kj÷rfylgi a­ baki sÚr mŠltu me­ evrunni vi­ kjˇsendur, en ■rÝr smßflokkar ß ■ingi – Mi­flokkurinn, Umhverfisflokkurinn og Vinstri flokkurinn  – me­ tŠpan fimmtung kj÷rfylgisins ß bak vi­ sig l÷g­ust gegn evrunni.  Helztu hagsmunasamt÷k mŠltu me­ evrunni svo sem Al■ř­usambandi­ og Samt÷k atvinnulÝfsins og einnig BŠndasamt÷kin. En allt kom fyrir ekki: kjˇsendur h÷fnu­u evrunni me­ 56 prˇsentum atkvŠ­a gegn 42 prˇsentum. Hva­ gekk SvÝum til? Var ■etta uppreisn almennings gegn yfirgangi stjˇrnmßlaflokka og hagsmunasamtaka? – lÝkt og ■egar Nor­menn h÷fnu­u a­ild a­ ESB Ý tvÝgang gegn tilmŠlum helztu stjˇrnmßlaflokka ■ar og hagsmunasamtaka. Kannski. Ůegar ˙rslit atkvŠ­agrei­slunnar um evruna Ý SvÝ■jˇ­ 2003 eru brotin til mergjar, kemur řmislegt markvert Ý ljˇs, eins og Lars Jonung prˇfessor og fyrrum efnahagsrß­gjafi Carls Bildt, ■ß forsŠtisrß­herra, hefur lřst ß prenti. ┌rslitin skřra ßtakalÝnurnar milli opingßttarmanna og hßlfgßttarmanna Ý SvÝ■jˇ­. Opingßttarmenn kalla Úg til hŠg­arauka ■ß, sem kjˇsa a­ efla sem mest vi­skipti og ÷nnur tengsl vi­ ˙tl÷nd til a­ lyfta lÝfskj÷rum almennings. Hßlfgßttarmenn kalla Úg hina, sem vilja halda erlendum vi­skiptum Ý hŠfilegum skefjum til a­ vernda innlenda hagsmuni gegn erlendum ßhrifum. Ůessi a­greining opingßttarstefnu og hßlfgßttarstefnu er nytsamleg Ý ■essu vi­fangi vegna ■ess, a­ afsta­a manna til evrunnar rŠ­st ÷­rum ■rŠ­i af svipu­um sjˇnarmi­um og afsta­a ■eirra til annarra vi­skiptahindrana. Ůjˇ­mynt er vi­skiptahindrun Ý ■eim skilningi, a­ h˙n Ý■yngir vi­skiptum vi­ a­rar ■jˇ­ir. Upptaka evrunnar myndi lÚtta af SvÝum fyrirh÷fninni, sem fylgir ■vÝ a­ ■urfa Ý sÝfellu a­ skipta sŠnskum krˇnum yfir Ý evrur og ÷fugt. Ůetta dregur ˙r erlendum vi­skiptum og innstreymi erlends framkvŠmdafjßr til SvÝ■jˇ­ar og birtist me­al annars Ý hŠrra ver­lagi og hŠrri v÷xtum heima fyrir en ella. Erlendir fjßrfestar ■urfa n˙ a­ gizka ß gengi sŠnsku krˇnunnar gagnvart evrunni fram Ý tÝmann til a­ geta gert sÚr grein fyrir vŠntanlegum ar­i fjßrfestinga sinna Ý SvÝ■jˇ­. Ef SvÝar notu­u evruna, sem er vaxandi heimsmynt, vŠri ■essari ˇvissu og me­fylgjandi umstangi og kostna­i lÚtt af fjßrfestum, og SvÝ■jˇ­ yr­i a­ ■vÝ skapi fřsilegri ßfangasta­ur fjßrmagns. Ůessi r÷k eiga einnig vi­ um ÷nnur l÷nd. Hvernig skiptist fylgi­ vi­ evruna Ý SvÝ■jˇ­? ŮÚttbřlisb˙ar voru frekar hlynntir evrunni en dreifbřlisb˙ar, enda er stu­ningur vi­ frÝverzlun jafnan meiri Ý borgum en til sveita. Karlar og hßtekjumenn voru frekar hlynntir evrunni en konur og lßgtekjumenn. Ůetta kemur ekki heldur ß ˇvart, ■vÝ a­ sŠnskir karlar eru hlutfallslega fleiri Ý fyrirtŠkjum Ý erlendri samkeppni og konur eru tilt÷lulega fleiri vi­ ÷nnur st÷rf. Me­ lÝku lagi voru starfsmenn Ý einkafyrirtŠkjum frekar hlynntir evrunni en starfsmenn rÝkis og bygg­a. Munstri­ er břsna skřrt. SvÝar vir­ast Ý ■etta sinn hafa greitt atkvŠ­i me­ veskinu sÝnu. Opingßttarstefnan fˇr halloka fyrir hßlfgßttarstefnunni, ÷ndvert ˙rslitunum 1994 um inng÷nguna Ý ESB. Ůinginu er heimilt a­ taka af skari­ eins og ■a­ ger­i me­ ■vÝ a­ sam■ykkja hŠgri umfer­ 1960. Innilokunarstefnan er hins vegar dau­: ■a­ er enginn umtalsver­ur stu­ningur Ý SvÝ■jˇ­ vi­ ■ß sko­un, a­ SvÝar eigi a­ ganga ˙r ESB.

FrÚttabla­i­, 18. jan˙ar 2007.


Til baka