Ăvinleg eign ■jˇ­arinnar

═ fyrstu grein laga um ■jˇ­gar­inn ß Ůingv÷llum frß 2004 segir svo: ,,Hi­ fri­lřsta land skal vera undir vernd Al■ingis og Švinleg eign Ýslensku ■jˇ­arinnar. Ůa­ mß aldrei selja e­a ve­setja.“ Taki­ vel eftir ■essu: Ăvinleg eign Ýslenzku ■jˇ­arinnar felur ■a­ Ý sÚr samkvŠmt ■essari lagagrein, a­ Ůingvelli mß aldrei selja e­a ve­setja. Einmitt ■etta var bersřnilegur tilgangur ■jˇ­areignarßkvŠ­isins: vilji l÷ggjafans Ý ■essu dŠmi er alveg skřr. Ůingvellir eru ■jˇ­areign, meira a­ segja Švinleg ■jˇ­areign. Ůessi lagagrein hefur sta­i­ ˇbreytt frß 1928. SamkvŠmt henni deilum vi­, sem n˙ erum uppi, sameigninni me­ ˇbornum kynslˇ­um ═slendinga. Svo frjßlslega sem n˙verandi rÝkisstjˇrnarflokkar hafa fari­ me­ řmsar eigur almennings sÝ­ustu ßr – fiskimi­in, bankana, sÝmann og řmis ÷nnur rÝkisfyrirtŠki – er gild ßstŠ­a til a­ gle­jast yfir l÷gvernda­ri fri­lřsingu Ůingvalla. Samt hefur ekki tekizt betur til um fri­un Ůingvalla en svo, a­ ■ßverandi forma­ur Ůingvallanefndar reisti sÚr fyrir m÷rgum ßrum sumarb˙sta­ Ý hjarta ■jˇ­gar­sins. Fleiri slÝkir b˙sta­ir vir­ingarmanna munu n˙ einnig vera ■ar Ý einkaeigu ■rßtt fyrir l÷gin. Bankarnir, vel ß minnzt. Ůeir ger­u ■a­ af rausn sinni 1965 a­ kaupa Skar­sbˇk ß uppbo­i Ý London, bˇkin haf­i veri­ Ý einkaeigu, ein fornra Ýslenzkra skinnhandrita svo vita­ vŠri, og h˙n var slegin b÷nkunum fyrir 36.000 pund. Ůa­ gerir 63 milljˇnir krˇna ß n˙verandi ver­lagi. Og hva­ ger­u bankarnir? Ůeir gßfu Ýslenzku ■jˇ­inni Skar­sbˇk og afhentu rÝkisstjˇrn ═slands hana til var­veizlu, svo sem lřst er til dŠmis Ý Íldinni okkar. Hva­ vakti fyrir b÷nkunum? Ůa­ segir sig sjßlft. Ůeir ger­u Skar­sbˇk a­ sameign allra ═slendinga – okkar, sem n˙ lifum, og einnig ˇfŠddra afkomenda okkar – me­ ■a­ fyrir augum, a­ Skar­sbˇk mŠtti aldrei selja e­a ve­setja, af ■vÝ a­ h˙n er ■jˇ­areign. Bankarnir voru Ý rÝkiseigu, ■egar ■etta var, en ■a­ skiptir ekki mßli Ý ■essu vi­fangi. Sama skilning er sjßlfsagt a­ leggja Ý eignarhald Ýslenzku ■jˇ­arinnar ß handritunum, sem Danir afhentu ═slendingum 1971-1996 og eru geymd Ý Stofnun ┴rna Magn˙ssonar ß ═slandi. Handritin voru gj÷f Dana til ═slendinga. Einar Jˇnsson myndh÷ggvari haf­i sama hßttinn ß, ■egar hann arfleiddi Ýslenzku ■jˇ­ina, en ekki til dŠmis rÝki­ e­a Listasafn ═slands, a­ eigum sÝnu og safni. Hvers vegna? Einstaka muni ß Ůjˇ­minjasafninu og Listasafninu geta ■essi s÷fn vŠntanlega ve­sett e­a selt ˙r fˇrum sÝnum, ef ■urfa ■ykir, en Ůingvellir, Skar­sbˇk og Listasafn Einars Jˇnssonar ver­a hvorki ve­sett nÚ seld. Ůa­ er munurinn ß ■jˇ­areign og rÝkiseign: ■jˇ­in ß ■essar eignir, rÝki­ var­veitir ■Šr. Ůetta er h÷fu­inntak hugmyndarinnar og gildandi lagaßkvŠ­a um ■jˇ­areign, eins og Ůorsteinn Gylfason prˇfessor rakti Ý bˇk sinni RÚttlŠti og ranglŠti (1998).  ═ ljˇsi hinnar ˇtvÝrŠ­u lagagreinar um fri­un Ůingvalla og hinna skřru dŠma um Skar­sbˇk og Hnitbj÷rg, Listasafn Einars Jˇnssonar, gegnir ■a­ nokkurri fur­u, a­ lŠr­ir menn og prˇfessorar skuli halda ßfram a­ lřsa efasemdum um merkingu fyrstu greinar fiskvei­istjˇrnarlaganna frß 1990: ,,Nytjastofnar ß ═slandsmi­um eru sameign Ýslensku ■jˇ­arinnar.“ Betra hef­i a­ vÝsu veri­ a­ hafa or­in ,,Švinleg sameign“ Ý lagatextanum til ßrÚttingar og ÷ryggis eins og Ý l÷gunum um fri­un Ůingvalla frß 1928. Kannski var ■ˇ ekki vi­ ÷­ru a­ b˙ast, ˙r ■vÝ a­ fiskvei­istjˇrnarl÷gin eru ekki Ý fyrsta lagi fri­unarl÷g, heldur uppt÷kul÷g, samin undir handarja­ri ˙tvegsmanna ß Fiski■ingi 1983 handa ■eim sjßlfum og keyr­ Ý gegn um grunlaust Al■ingi me­ flaustri, svo sem Halldˇr Jˇnsson stjˇrnmßlafrŠ­ingur lřsti vel Ý frˇ­legri grein Ý SamfÚlagstÝ­indum 1990. SameignarßkvŠ­i­ Ý fyrstu grein fiskvei­istjˇrnarlaganna var leitt Ý l÷gin Ý skřrum tilgangi, en ■a­ var gert ˇvirkt me­ ■vÝ, a­ Al■ingi ßkva­ a­ afhenda ˙tvegsm÷nnum kvˇtann, sem ßtti ■ˇ a­ heita ■jˇ­areign samkvŠmt l÷gunum. Deilurnar ß Al■ingi n˙ um uppt÷ku sams konar ßkvŠ­is Ý stjˇrnarskrßna (,,Nßtt˙ruau­lindir ═slands skulu vera ■jˇ­areign“) Ý samrŠmi vi­ stefnuyfirlřsingu rÝkisstjˇrnarinnar frß 2003 ■arf a­ sko­a Ý ljˇsi s÷gunnar. Framsˇknarflokkurinn kappkostar n˙ a­ standa vi­ fyrirheiti­ frß 2003 og koma ■jˇ­areignarßkvŠ­i um fiskimi­in og a­rar au­lindir inn Ý stjˇrnarskrßna. Ůessi mßlatilb˙na­ur vitnar anna­hvort um vanmßtt e­a vonda samvizku, ■vÝ a­ ■ßverandi sjßvar˙tvegsrß­herra og sÝ­ar forma­ur Framsˇknarflokksins haf­i sÚrlega forg÷ngu um l÷gfestingu kvˇtakerfisins 1984 og au­ga­ist sjßlfur ˇtŠpilega ß ÷llu saman. Ůetta mß heita hßmark ˇsvÝfninnar: a­ afhenda fyrst sameign ■jˇ­arinnar ˙tv÷ldum ˙tvegsm÷nnum og sjßlfum sÚr ß silfurfati eftir rangsn˙num reglum og setja sÝ­an upp glˇandi geislabaug og heimta, a­ eignin, sem b˙i­ er a­ gefa Ý reynd, ver­i eftirlei­is til frekari mßlamynda skrß­ ■jˇ­areign Ý stjˇrnarskrßnni.  

FrÚttabla­i­, 15. marz 2007.


Til baka