Žröng staša - žrjįr leišir

Ķslendingar eiga nś um žrjįr leišir aš velja śt śr žeirri žröngu stöšu, sem gömlu bankarnir komu landinu ķ meš fulltingi stjórnmįlastéttarinnar og stjórnenda nokkurra stórfyrirtękja. Fyrsti kosturinn er aš halda ķ žau įform, sem lżst er ķ efnahagsįętlun stjórnvalda ķ samstarfi viš Alžjóšagjaldeyrissjóšinn (AGS) ķ nóvember 2008, og endurskoša žau eftir žvķ sem ašstęšur breytast. Nęsti kostur er aš hafna lįnsfé AGS, en halda įfram aš žiggja rįš sjóšsins. Žrišji kosturinn er aš hafna bęši lįnsfénu og rįšunum og róa į önnur miš. Athugum žessar žrjįr leišir ķ öfugri röš.

Sumir glöggir menn, t.d. Jónas Kristjįnsson ritstjóri, telja rķkisstjórnina eiga aš hętta samstarfi viš AGS, hafna bęši lįnsfénu frį sjóšnum og skilyršunum, sem eru forsenda lįnafyrirgreišslunnar skv. reglum sjóšsins. Jónas gerir sér fulla grein fyrir afleišingunum, sem žetta hefši, svo sem fram kemur ķ lķflegum leišurum hans į vefnum. Gengi krónunnar myndi falla meira en oršiš er, žar eš įn lįnsfjįrins frį sjóšnum myndi gjaldeyrisforši Sešlabankans ekki duga til aš skapa nęgilegt traust til aš verja krónuna frekara falli, žegar gjaldeyrishöftunum veršur aflétt eša jafnvel fyrr, t.d. ef lįnstraust rķkisins minnkar enn frekar en oršiš er. Lķklegt viršist, aš svo fęri, vęri frekari ašstoš AGS afžökkuš.

Ekki er ljóst, til hvaša bjargrįša mįlsvarar žrišju leišarinnar myndu vilja grķpa annarra en žeirra, sem stjórnvöld sömdu um viš AGS fyrir įri. Hitt er ljóst, aš mįlsvarar žrišju leišarinnar eru fśsir aš leyfa genginu aš falla meira en oršiš er og hętta į, aš žaš festist langt undir ešlilegum mörkum og liggi žar lengi eins og oft hefur gerzt ķ gjaldeyriskreppum. Hugsunin į bak viš įętlun stjórnvalda er einmitt aš reyna aš foršast gengisfall nišur śr öllu valdi, žvķ žaš kemur illa viš mörg heimili og fyrirtęki meš miklar skuldir ķ erlendri mynt.

Ašrir glöggir menn, t.d. Robert Aliber, hagfręšiprófessor ķ hįskólanum ķ Chicago og einn helzti fjįrmįlakreppufręšingur heims, töldu ķ upphafi įlitlegt aš hafna lįnsfé sjóšsins, en žiggja žó rįšin. Hér var ętlunin aš umbera meira gengisfall en verša myndi, ef gjaldeyrisforšinn yrši aukinn meš lįnsfé frį AGS, og rįšast ķ umbętur ķ rķkisfjįrmįlum og styrkja undirstöšur og innviši efnahagslķfsins til aš reyna aš hemja gengisfalliš meš žvķ móti. Aliber leit svo į, aš rįš sjóšsins gętu komiš aš góšu gagni, og undir žį skošun tók Joseph Stiglitz prófessor, žegar hann gisti Ķsland nżlega. Rįš sjóšsins og skilyrši lśta aš lįgmarksašgeršum, sem naušsynlegar eru taldar til aš nį settu marki. Stjórnvöld žyrftu aš réttu lagi aš rįšast ķ mun róttękari umbętur en samkomulagiš viš sjóšinn tilgreinir.

Rķkisstjórnin kaus aš leita til AGS um lįnsfé til aš efla gjaldeyrisforšann og um efnahagsrįšgjöf um greišustu leišina śt śr ógöngunum. Lįnsfénu var ķ upphafi ętlaš žaš eitt aš efla gjaldeyrisforšann til aš gera Sešlabankanum kleift aš verja gengi krónunnar fyrir tķmabundnum skakkaföllum, en naušsynlegt gęti žó reynzt aš nota lįnsféš til aš forša rķkissjóši frį greišslufalli, ef ķ haršbakkann slęr. Séu skilyrši sjóšsins fyrir lįninu ekki virt, veršur frekara lįnsfé ekki reitt fram. Fjįržörf landsins er svo mikil, aš henni veršur ekki mętt nema meš samstilltu įtaki sjóšsins og annarra lįnveitenda, einkum Noršurlanda auk Fęreyja, Póllands og Rśsslands. Önnur lönd, t.d. Bandarķkin, hafa ekki treyst sér til aš styšja efnahagsįętlun Ķslendinga og AGS beint. Noršurlöndin hafa frį öndveršu bundiš stušninginn žvķ skilyrši, aš Ķslendingar leysi IceSave-deiluna viš Breta og Hollendinga. Įn stušnings Noršurlandanna fellur įętlunin um sjįlfa sig. Samt er IceSave-deilan enn ķ höršum hnśt įri eftir hrun fyrir gagnkvęma stķfni, žótt lausn hennar hafi frį öndveršu veriš forsenda įętlunarinnar, sem rķkisstjórnin smķšaši sjįlf meš fulltingi sjóšsins.

Lendi įętlunin ķ langvarandi sjįlfheldu, mun žjóšin standa frammi fyrir vali milli hinna tveggja kostanna, sem lżst var aš framan. Millileišin vęri fęr, žótt hśn kostaši meira gengisfall en oršiš er. Žrišja leišin veršur aš teljast varasöm, enda hefur enginn teflt fram trśveršugri įętlun um betri og markvissari neyšarrįš en žau, sem AGS męlir meš. Lķklegt mį telja, aš žrišju leišinni myndi fylgja enn frekara gengisfall um hrķš, meiri rķkishalli, aukin veršbólga og hętta į, aš umheimurinn teldi Ķsland stefna ķ įtt aš einangrun. Viš žurfum ekki į žvķ aš halda.

 

 

Fréttablašiš, 1. október 2009.


Til baka