riggja kosta vl?

Hugsum okkur, a heimurinn allur hefi sameinazt um einn gjaldmiil, eina mynt. myndi selabanki heimsins bregast vi merkjum um vaxandi verblgu um heiminn me v a hkka vexti og skyldum agerum og vi auknu atvinnuleysi me v a lkka vexti. Ekki myndu ll lnd njta gs af essu fyrirkomulagi, v a au ba vi lk skilyri. tt verblga fri vaxandi um heiminn heildina liti, gti atvinnuleysi veri aalvandinn sums staar. eim lndum, ar sem atvinnuleysi er aalvandinn, myndi vaxtahkkun gera illt verra. Einmitt ess vegna hefur heimurinn ekki sameinazt um eina mynt. Heimurinn er strri og fjlbreyttari en svo, a hann geti talizt vera hagkvmt myntsvi eins og a heitir hagfrimli. Hva arf margar myntir? Myntir heimsins eru mun frri en lndin, ar e margar jir hafa s sr hag a sameinast um eina mynt. Sextn ESB-lnd nota evru auk sex smrkja. Fjrtn lnd Afrku nota CFA-frankann. Ekvador, El Salvador og Panama auk sex smrkja nota Bandarkjadal. Sj eyrki Kyrrahafi nota mist stralska ea nsjlenzka dollarann. Abkasa og Suur-Osseta nota rblur. Btan notar indverska rpann. Liechtenstein notar svissneska frankann. Namiba, Lest og Svasland og – j! – Simbabve nota suur-afrska randi. Rkisstjrn Simbabve lagi eigin gjaldmili fyrir skmmu eftir a hafa eyilagt hann me botnlausri reiu og averblgu. Eftir stendur eigi a sur anna hundra landa me eigin gjaldmila. Hva sland a gera? Krnan er illa lsku. Meal eirra markmia, sem flestar jir setja sr, eru viskiptafrelsi, gengisfesta og fullveldi. En rk og reynsla sna, a essi rj stefnumi stangast . j, sem nr tveim essara riggja markmia, arf a kasta hinu rija fyrir ra. Ltum kringum okkur. Bandarkin leyfa frjlst fli fjrmagns inn og t r landinu og ra peningamlum snum sjlf a fullu n afskipta annarra. Til a halda skoruu frelsi og fullveldi urfa Bandarkjamenn a fra frn, a gengi dollarans fltur gjaldeyrismarkai. Gengi dollarans er v ekki stugt, heldur sveiflast a til. Sama gildir um Bretland og brezka pundi, Japan og jeni, Noreg og Svj. Sextn ESB-lnd hafa annan htt : au deila fullveldi snu peningamlum me rum ESB-lndum til a tryggja fast gengi innan evrusvisins. Frakkar frnuu frankanum, jverjar markinu og annig fram land r landi til a gira fyrir gengissveiflur. En Kna? Knverjar ba vi fast gengi (knverska myntin er bundin vi Bandarkjadal), og eir skilja sr fullt frelsi til a ra stjrn eigin peningamla. Til a etta s hgt, urfa Knverjar a frna frjlsum fjrmagnshreyfingum, v a eina leiin til a tryggja fast gengi og skora fullveldi peningamlum um lei er a hefta fli fjrmagns inn og t r landinu. Vibrg vi bankahruninu hr heima spegla ennan vanda. Stjrnvld kepptu a llu rennu: viskiptafrelsi, gengisfestu og fullveldi, en au urfa a sleppa takinu einu essara markmia til a halda hinum tveim. Ein leiin vri a lta gengisfestuna lnd og lei og leyfa gengi krnunnar a falla hindrunarlaust. Rkisstjrnin og Selabankinn hafa hafna essari lei samri vi Aljagjaldeyrissjinn me eim rkum, a gengi gti falli langt niur fyrir elileg mrk, svo sem gerist iulega vi svipaar astur, og legi ar lengi. httu vildu stjrnvld ekki taka, ar e mrg heimili og fyrirtki tku ln erlendri mynt og myndu v skaast meira en ella af slkri gengislkkun. egar etta l fyrir, ttu stjrnvld aeins tveggja kosta vl. Annar kosturinn var a deila me rum fullveldi slands peningamlum, og lgi beint vi a ska eftir aild a ESB me hrai, ef hgt vri, og binda krnuna vi evruna. Rkisstjrnin hafnai essari lei. var aeins um eitt a ra: a hefta fjrmagnsflutninga a og fr slandi. a var gert, enda tt slk hft su n ori nr ekkt okkar heimshluta. v var heiti, a hftin yru tmabundin. etta fyrirheit felur sr, a annahvort verur gengi krnunnar innan tar sleppt lausu og leyft a falla, ef svo ber vi, n verulegra afskipta af hlfu Selabankans ea gengi verur fest me v a binda krnuna kirfilega vi annan gjaldmiil. Bezta leiin til a tryggja stugt gengi gjaldmiils er a deila honum me rum. Og bezta leiin til a tryggja fullveldi er a deila v me rum.

Frttablai, 23. aprl 2009.


Til baka