Tr˙, von og v÷xtur

Kristnir menn eru ■ri­jungur mannkyns, tveir milljar­ar af sex. M˙slimar eru nŠstflestir, r÷skur milljar­ur. SÝ­an koma hind˙ar og tr˙leysingjar, ■eir telja tŠplega milljar­ hvor hˇpur. B˙ddatr˙ a­hyllast innan vi­ 400 milljˇnir manna. Ůar e­ flest i­nrÝki heimsins eru bygg­ kristnum m÷nnum, mŠtti e.t.v. Štla Ý fljˇtu brag­i, a­ hagsŠld i­nrÝkjanna og fßtŠkt řmissa annarra megi rekja a­ einhverju leyti til ˇlÝkra tr˙arbrag­a. Er ■a­ rÚtt?

Tr˙arbr÷g­ heimsins

Mesta hagveldi heims ÷ldum saman fram til ßrsins 1600 e­a ■ar um bil var KÝna, og ■ar rŠkja menn řmis tr˙arbr÷g­ frß fornu fari. Japan er nŠststŠrsta hagkerfi heims um okkar daga, og ■rÝr af hverjum fjˇrum Jap÷num a­hyllast engin tr˙arbr÷g­ ÷­rum fremur, enda ■ˇtt ■eir sÚu yfirleitt skrß­ir b˙ddatr˙ar vi­ fŠ­ingu. M÷rg AsÝul÷nd eru ■ekkt a­ ■vÝ, a­ ■ar hefur veri­ meiri grˇska Ý efnahagslÝfinu undangenginn mannsaldur en vÝ­ast hvar annars sta­ar um heiminn. Af ■essum dŠmum mß rß­a, a­ ÷r v÷xtur ľ e­a hagsŠld n˙tÝmans eins og h˙n gerist mest, eins og Ý Japan ľ ˙theimtir ekki kristna tr˙. Ínnur tr˙arbr÷g­ e­a engin geta einnig samrřmzt gˇ­um ßrangri Ý efnahagsmßlum.

Vi­ getum nßlgazt spurninguna ˙r annarri ßtt. Ëfarir flestra Arabalanda Ý efnahagsmßlum ßsamt ˙tbreiddri fßtŠkt ■ar og fßfrŠ­i hafa gefi­ m÷nnum tilefni til a­ velta ■vÝ fyrir sÚr, hvort ■a­ geti veri­, a­ tr˙arbr÷g­ m˙slima standi Ý vegi fyrir framf÷rum. Svari­ vir­ist vera nei. IndˇnesÝa og MalasÝa eru m˙slimal÷nd, og ■ar hefur hagv÷xtur veri­ mikill sÝ­an 1965, enda ■ˇtt Indˇnesum hafi ekki vegna­ vel sÝ­ustu ßr af ÷­rum ßstŠ­um. Tr˙ m˙slima vir­ist ■vÝ geta samrřmzt gˇ­um ßrangri Ý hagvaxtarrŠkt ekki sÝ­ur en ÷nnur tr˙arbr÷g­. Ëfarir Arabalandanna eiga sÚr a­rar skřringar, sem Úg hef fjalla­ um ß­ur ß ■essum sta­.

Tr˙rŠkni og t÷lfrŠ­i

DŠmi og gagndŠmi um einst÷k l÷nd segja ekki alla s÷guna. Spurningin um hugsanlegt samhengi tr˙arbrag­a, menningar og hagvaxtar um heiminn ver­skuldar svar, sem reist er ß ÷llum tiltŠkum upplřsingum. BandarÝski hagfrŠ­ingurinn Robert Barro, prˇfessor Ý Harvardhßskˇla, hefur athuga­ tr˙arhli­ mßlsins. Hann notar g÷gn frß ßrunum 1981-1999 um tr˙rŠkni, ■.e. kirkjusˇkn og tr˙arsko­anir, Ý nŠrri 60 l÷ndum um allan heim. Hann kemst a­ ■vÝ me­ t÷lfrŠ­ia­fer­um, a­ tr˙rŠkni um heiminn helzt jafnan Ý hendur vi­ menntun, dreif­a bygg­ og b÷rn ß heimilum. ┴ hinn bˇginn hneigist tr˙rŠkni til a­ dvÝna me­ aukinni hagsŠld frß einu landi og einum tÝma til annars. RÝkistr˙, ■.e. ■jˇ­kirkja, řtir undir tr˙rŠkni. Fj÷lbreytni tr˙arbrag­a helzt Ý hendur vi­ kirkjusˇkn og tr˙arhita. Fj÷lbreytnin er minnst Ý řmsum l÷ndum kristinna manna, svo sem Ý l÷ndum ka■ˇlskra (t.d. Spßnn, ═talÝa, BelgÝa og ═rland) og einnig ß Nor­url÷ndum (mˇtmŠlendur), Ý Grikklandi (rÚtttr˙na­ur) og Ý Tyrklandi (m˙slimar). Fj÷lbreytnin er meiri Ý BandarÝkjunum, Ůřzkalandi, Hollandi, Sviss og vÝ­ar.

Tr˙arhiti ľ einkum tr˙ manna ß himin og helvÝti og lÝf eftir dau­ann ľ eykur hagv÷xt, ˇhß­ tr˙arbr÷g­um, me­ ■vÝ a­ řta undir e­a haldast a.m.k. Ý hendur vi­ řmsa a­ra mannlega eiginleika, sem glŠ­a v÷xtinn. Ůessi bo­skapur kemur kristnum m÷nnum ekki ß ˇvart: vi­ vitum, a­ fyrirgefning borgar sig og heiftrŠkni hefnir sÝn. RÚtt breytni, hagkvŠmni og hagv÷xtur haldast Ý hendur. Tr˙ er draumsřn um betri heim: um sßtt, samlyndi og rÚttlŠti, og rÚttlŠti stu­lar a­ hagvexti. Barro greinir tr˙arsko­anir Ý sundur og kemst a­ ■vÝ, a­ von manna um himnavist hefur minni ßhrif ß hagv÷xtinn en ˇttinn vi­ vÝtisvist. Tr˙in ß himin og helvÝti er mest me­al m˙slima, nŠstmest me­al ka■ˇlikka. Kirkjusˇkn dregur ß hinn bˇginn ˙r hagvexti a­ ÷­ru j÷fnu, segir Barro, ■ar e­ h˙n tekur tÝma frß ÷­ru og kostar sitt a­ auki.

A­f÷ng og afur­ir

Hvernig er hŠgt a­ koma ■essu heim og saman? Kannski ■a­ skipti meira mßli a­ tr˙a me­ sjßlfum sÚr en a­ taka ■ßtt Ý tr˙arath÷fnum. Afur­ir tr˙arlÝfsins skipta mestu, ■.e. tr˙in sjßlf. A­f÷ngin eru minna mßl, ■.e. kirkjusˇknin. Ůa­ er jafnan eftirsˇknarvert a­ nß sem mestum afur­um ˙r gefnum a­f÷ngum og framlei­a tilteknar afur­ir vi­ sem minnstum tilkostna­i: ■essi eftirsˇkn er a­alsmerki hagkvŠmra b˙skaparhßtta og helzta undirsta­a ■eirra lÝfskjara, sem vi­ getum vŠnzt Ý veraldlegum og andlegum efnum til langs tÝma liti­. En a­f÷ngin auka afur­irnar; ■a­ flŠkir mßli­, svo a­ ekkert er hŠgt a­ fullyr­a um ßhrif kirkjusˇknar ß hagv÷xt, ■egar ÷llu er ß botninn hvolft.

FrÚttabla­i­, 24. desember 2003.


Til baka