ttinn vi erlent fjrmagn

mislegt kemur vart, egar skuldir janna eru skoaar og hvernig r skiptast um heiminn. Margir virast halda, a inrkin safni eignum og runarlndin safni skuldum, en mli er mun flknara en svo. Bandarkjamenn eru skuldugasta j heimsins dollurum tali, en a vsu ekki mia vi flksfjlda. Mrg nnur inrki hafa me lku lagi safna skuldum sustu r. Mrg runarlnd reka bskap sinn hinn bginn me afgangi og safna eignum rtt fyrir mikla ftkt, til dmis Kna. Hverju stir a? Hva er gangi? Hagsaga jar er eins og vi manns fr vggu a grf. Fyrsta kasti eru menn sjlfbjarga og safna skuldum. annig byggu Bandarkjamenn jrnbrautirnar um sitt mikla og vfema land: me erlendu lnsf. Me aldrinum sna menn jafnan hallarekstri afgang og byrja a borga niur skuldirnar, og ar a kemur, a hjnun skulda snst upp eignamyndun um mijan aldur. efri rum byrja menn stundum a ganga eigur snar og hefja hallarekstur n. En samlking visgu jar vi vi manns hntur um einfldu stareynd, a jirnar hafa eilft lf og urfa ekki a gera erfaskrr. Fra m rk a v, og a hafa margir gert, a roskuum inrkjum vri hollt a lta hluta eigna sinna af hendi rakna til ftkra ja, sem eru skemmra komnar roskabrautinni, en au rk steyta a vsu msum skerjum eins og gamalt flk veit, ef a afskiptalausa og reglusama afkomendur. Hva um a, Bandarkin eru enn ung og leika sr a v a safna skuldum lkt og slendingar. Bandarkjamenn safna a vsu skuldum eigin mynt – dollurum! – og hafa a hendi sr a rra skuldirnar a raungildi me v a hleypa verblgunni skri heima fyrir. etta gtum vi ekki gert, tt vi fegin vildum. egar j rekur utanrkisviskipti sn me halla eins og vi hfum gert svo a segja allan lveldistmann, er hgt a bra bili me tvennum htti: me v a taka ln tlndum ea laa til sn erlent fjrmagn. Erlendu lnsf fylgja yfirleitt engin hrif lnardrottna rekstur fyrirtkjanna, sem taka lnsf jnustu sna. Erlendri fjrfestingu fylgja hins vegar tk erlendra fjrfesta me miklar krfur um arsemi, og einmitt ess vegna hafa slendingar eins og margar arar fyrrum nlendujir reynt a bgja fr sr erlendri fjrfestingu og taka heldur ln til a mta viskiptahallanum. ess vegna er enn lagt bltt bann lgum vi erlendri fjrfestingu slenzkri tger, og ess vegna hafa virkjunarframkvmdir okkar veri fjrmagnaar me erlendu lnsf frekar en hlutaf. Af essum skum hefur viskiptahallinn hr heima leitt til skuldasfnunar tlndum langt umfram mis nnur lnd, sem hafa mtt miklum halla me innflutningi erlends fjrmagns. Singapr bj til dmis vi mikinn viskiptahalla 1972-84 og hleypti erlendu fjrmagni inn landi til mtvgis, svo a erlendar skuldir landsins eru verulegar rtt fyrir hallann fyrri t, en hann snerist san upp fjallmyndarlegan afgang. Eistar hafa reki viskipti sn vi tlnd me miklum halla san 1991, v a eir urftu mjg innfluttri vru og jnustu a halda til uppbyggingar a endurheimtu sjlfsti, og ekki heldur ar hefur mikill halli leitt til skuldasfnunar ea gengisfalls, v a Eistar bruu bili me v a hleypa erlendri fjrfestingu – finnskri, snskri, zkri – inn landi strum stl. Lku mli gegnir um rland og Nja-Sjland. Erlend fjrfesting Nja-Sjlandi hefur numi 8% af landsframleislu a jafnai san 1990 – og 20% rlandi! – mti 3% slandi. Viskiptahalli rlands fyrri t, einkum 1984-96, og Nja-Sjlands fram sustu r hefur v leitt til mun minni skuldasfnunar ar en var hr heima. ttinn vi erlent fjrmagn bur annarri httu heim: httunni, sem fylgir v, a lnsf, einkum til skamms tma, er hvikulla en erlend fjrfesting. a er ekkert tiltkuml fyrir tlendinga a afturkalla lnsf, ef harbakkann slr, en a er fyrirhafnarsamt og drt a rfa naglfasta fjrfestingu upp me rtum og flytja hana r landi. Httan harri lendingu eftir listflug liinna ra vri n minni, ef vi hefum hleypt meira hlutaf inn landi og safna minni skuldum. Hva olli? arna virast mr haldast hendur gmul jrknissjnarmi (enga tlendinga, takk, nema lglaunastrf) og rtgri hiruleysi um efnahagsml (etta reddast, annars mokum vi bara upp meiri fiski, ea lnsf).

 

Frttablai, 30. marz 2006.


Til baka