Dansmrin og slan

etta voru au r, egar Norurleiarrtan var tta ea tu tma leiinni fr Reykjavk norur Skagafjr me skylduvikomu Fornahvammi Holtavruheii, og enn lengur til Akureyrar. egar hraundrangarnir yfir xnadal brostu vi faregunum inn um foruga blgluggana, heyrist gamall maur segja upp r eins manns hlji: Hr fddist Jnas. gall ungri stlku blnum: Gu, er etta Hrifla?

Jnasi Jnssyni fr Hriflu (1885-1968) kynntist g ekki, s hann bara tilsndar gamlan mann gtu. En g kynntist nokkrum vinum hans og samferamnnum, ar meal ri Baldvinssyni arkitekt (1901-1986), sveitunga Jnasar r Suur-ingeyjarsslu. Einu sinni var g vitni a fagnaarfundi ris og riggja gamalla flaga hans heima hj honum Fornhaga, einn eirra var Indrii Indriason fr Fjalli, hann er nltinn, g man ekki lengur deili hinum, nema arna stu eir ingeyingarnir glair og reifir og bru saman bkur snar, mest um San Francisco.

   N rek g sguna eftir minni og n byrgar llum smatrium. annig var, a rir reif sig upp ungur maur, fyrir tvtugt, fr suur og s Reykjavk fyrsta sinn, en hann st stutt vi ar, steig strax skip og stefndi vestur um haf til Halifax. egar anga kom, lagi hann af sta lengra vestur bginn yfir vera Norur-Amerku, aallega ftgangandi. Hann vann sr fyrir mat leiinni og linnti ekki gngunni fyrr en San Francisco. ar hfu nokkrir flagar hans r sveitinni komi sr vel fyrir og rku verktakafyrirtki. etta var rin eftir 1920 og mikill uppgangur efnahagslfinu. eir flagarnir byggu hs eftir hs. Allt lk lyndi fram til 1929, egar kreppan skall . Framleisla og viskipti hrundu og byggingarbransinn me. Stjrnvld geru illt verra og vissu ekki sitt rjkandi r. ingeyingarnir hfu n engin verk a vinna.

 

ur en g fr anna sinn til San Francisco, heimstti g ri og spuri hann, hvort g gti frt honum eitthvert ltilri fr borginni, ar sem hann hafi tt heima ungur maur. Hann frist undan, en sagi san: Union Square hjarta borgarinnar er marmarasla, og uppi slunni er dansmr, og mr vri kk v, ef vildir vera svo vnn a taka ljsmynd af meynni og fra mr. Hann hafi stundum seti torginu ngum snum atvinnulaus, flaus og mttlaus og horft dansmeyna marmaraslunni til a gleyma ekki fegur heimsins. Hann missti um svipa leyti mttinn r ftunum og fr fera sinna hjlastl. Hann langai heim. Nr dauvona sjkrahsi heyri hann mki tal tveggja lkna, sem tldu litlar lkur , a hann myndi lifa af langa og stranga sjfer til slands. kom stolt ingeyingsins upp ri: hann strengdi ess heit a lifa ferina af. Hann fr fyrst til Mexk, aan til Spnar og fram til Bretlands og heim. Hann efndi heiti, lt ekki hugfallast, fkk aftur mtt fturna og lifi gu lfi fram ha elli me Borghildi Jnsdttur konu sinni. Hann teiknai mrg falleg hs Reykjavk og var. hrifin fr San Francisco leyna sr ekki sumum hsanna. Hann stri Teiknistofu landbnaarins 1938-69 og hafi mikil hrif hsager slenzkra sveita. 

Saga ris Baldvinssonar r kreppunni rifjast upp fyrir mr n, egar margir glma vi mesta efnahagsfall vinnar. Fjldi flks mtti ola miklar rengingar af vldum kreppunnar. Hinu megum vi ekki heldur gleyma, a margt af essu flki ni sr aftur strik, ar meal rir Baldvinsson, me miklum brag. Svo mun einnig fara um flesta eirra, sem eiga n erfitt innan lands og utan af vldum bankahrunsins og fjrmlakreppunnar. Stjrnvld lru af kreppunni miklu 1929-39 au r, sem eiga a duga til a tryggja, a kreppan n veri lttbrari og skammvinnari en kreppan mikla, og au beita n essum rum me vitund og vilja.

   egar g kom rija sinn til San Francisco, fr g rakleiis Union Square a ljsmynda dansmeyna, nema var rir allur; g geymi sjlfur myndina. g hef san haft ennan si San Francisco: g tek nja mynd af meynni marmaraslunni og minnist me akklti ris Baldvinssonar og frkilegs sigurs hans kreppunni miklu.

 

Frttablai, 23. ma 2009.


Til baka