R÷k fyrir utan■ingsstjˇrn

Kreppan n˙ er ■rÝ■Štt og snřst um fjßrmßl, gjaldeyrismßl og stjˇrnmßl. Fjßrmßlakreppan skall ß, ■egar ■rÝr stŠrstu bankar landsins hrundu eins og spilaborg. Gjaldeyriskreppan fylgdi Ý kj÷lfari­, ■ar e­ erlendir bankar loku­u a­ mestu fyrir vi­skipti vi­ Ýslenzku bankana. Se­labankinn gat ekki komi­ erlendum gjaldeyri Ý gagni­ nema me­ herkjum og hˇf ■vÝ a­ skammta gjaldeyri. ┌tflytjendur hŠttu a­ fŠra erlendan gjaldeyri heim til ═slands. Stjˇrnmßlakreppan var undirrˇt hinna tveggja, ■ˇtt margir kŠmu ekki auga ß hana fyrr en um seinan. Fˇlki­ Ý landinu fann smj÷r■efinn Ý ReykjavÝk, ■egar borgarfulltr˙ar helmingaskiptaflokkanna reyndu fyrir nokkru bak vi­ luktar dyr a­ koma orkulindum borgarb˙a Ý hendur ˙trßsarvÝkinga lÝkt og fiskimi­unum fyrr. Mßli­ snerist svo Ý h÷ndum ■eirra, a­ ˙r var­ glundro­i Ý borgarstjˇrninni. N˙ stefnir Ý svipa­ ßstand ß landsvÝsu, nema gripi­ ver­i Ý taumana. Forsagan er lengri en margir vir­ast halda. RÝkisstjˇrn helmingaskiptaflokkanna afhenti ˙tvegsm÷nnum fiskimi­in ß silfurfati 1984. H˙n bŠtti grßu ofan ß svart me­ ■vÝ a­ einkavŠ­a bankana eftir forskrift fiskvei­istjˇrnarinnar ßn ■ess a­ skeyta um hag rÚttra eigenda, fˇlksins Ý landinu. Bankarnir voru seldir ß lßgu ver­i Ý hendur vel tengdra manna, sem keyr­u ■ß Ý kaf ß kostna­ almennings. Samband flokkanna og bankanna var nßnara en svo, a­ vŠnta mŠtti nokkurs skilvirks a­halds e­a eftirlits af hßlfu rÝkisins. Rangsleitnin Ý fiskvei­istjˇrninni og einkavŠ­ing bankanna eftir s÷mu forskrift afhj˙pa ßbyrg­arleysi og getuleysi stjˇrnmßlastÚttarinnar, einkum g÷mlu helmingaskiptaflokkanna. Ůeir ■urfa ■vÝ a­ vÝkja lÝkt og komm˙nistaflokkar Austur-Evrˇpu ger­u ßrin eftir 1990. A­ ■vÝ marki eru tvŠr lei­ir fŠrar. Ínnur er a­ veita ■essum flokkum rŠkilega rß­ningu Ý nŠstu ■ingkosningum e­a jafnvel ■urrka ■ß ˙t lÝkt og ger­ist ß ═talÝu fyrir nokkrum ßrum af ß■ekku tilefni. Fljˇtlegra vŠri a­ fß ■ß til a­ draga sig Ý hlÚ. Til ■ess ■yrfti rÝkisstjˇrnin sem fyrst a­ bi­jast lausnar, svo a­ forseti ═slands geti skipa­ utan■ingsstjˇrn til a­ skipuleggja og halda utan um hreingerningu og endurreisn efnahagslÝfsins og semja me­ hra­i um inng÷ngu ═slands Ý Evrˇpusambandi­. SjßlfstŠ­isflokkurinn hefur sřnt, a­ hann er ˇfŠr um a­ sinna ■vÝ verki. Hinir flokkarnar hafa litlu meiri bur­i. Af ■essu ßstandi helgast ■÷rfin n˙ fyrir utan■ingsstjˇrn. ═slendingar hafa einu sinni b˙i­ vi­ utan■ingsstjˇrn, Ý mi­ju strÝ­i 1942-44. H˙n var skipu­ vegna ■ess, a­ ■ingflokkarnir komu sÚr ekki saman um myndun meirihlutastjˇrnar. RÝkisstjˇri ═slands ■urfti ■vÝ a­ taka af skari­ og skipa­i stjˇrn undir forsŠti dr. Bj÷rns ١r­arsonar hÚra­sdˇmara Ý ReykjavÝk. Bj÷rn haf­i bo­i­ sig fram til ■ings 1927 fyrir Framsˇknarflokkinn, en ekki nß­ kj÷ri. Me­ honum Ý stjˇrninni sßtu vi­ fimmta mann Bj÷rn Ëlafsson stˇrkaupma­ur, sem var tengdur SjßlfstŠ­isflokknum og sÝ­ar ■ingma­ur hans 1948-59, og Vilhjßlmur ١r forstjˇri S═S og sÝ­ar se­labankastjˇri, nßtengdur Framsˇknarflokknum. Utan■ingsstjˇrnin var Ý daglegu tali k÷llu­ „Coca Cola“-stjˇrnin, ■ar e­ eigendur verksmi­junnar voru Bj÷rn Ëlafsson og Vilhjßlmur ١r, holdgervingar helmingaskiptanna. Utan■ingsstjˇrn n˙ yr­i lÝkt og fyrr litin hornauga ß Al■ingi. Sex rß­uneyti myndu duga: forsŠtis, utanrÝkis, fjßrmßla, heilbrig­is- og menntamßla, atvinnuvega (bygg­a, i­na­ar, landb˙na­ar, sjßvar˙tvegs, vi­skipta), og innanrÝkis (dˇms, kirkju, fÚlagsmßla, samg÷ngu, umhverfis). H÷fu­verkefni stjˇrnarinnar yr­u a­ beita framkvŠmdarvaldinu ßn atbeina Al■ingis til a­ (a) koma bankamßlunum og samskiptum vi­ ˙tl÷nd Ý e­lilegt horf, (b) fß erlenda menn til a­ taka ˙t a­draganda og eftirleik bankahrunsins, (c) skipa hŠfa embŠttismenn Ý sta­ ■eirra, sem sÝzt hafa duga­ sÝ­ustu ßr, (d) semja um inng÷ngu ═slands Ý ESB og uppt÷ku evrunnar og (e) leggja fram dr÷g a­ nřrri stjˇrnarskrß, ■ar sem ■ingm÷nnum vŠri fŠkka­ ˙r 63 Ý 49, 35 e­a 21 og forseta ═slands vŠri veitt heimild til a­ vÝsa til ■jˇ­aratkvŠ­is ekki a­eins lagafrumv÷rpum, sem ■ingi­ sam■ykkir lÝkt og fj÷lmi­lafrumvarpi­ illrŠmda 2004, heldur einnig frumv÷rpum, sem ■ingi­ hafnar. Me­ ■vÝ mˇti vŠri girt fyrir getu Al■ingis til a­ halda ═slandi utan ESB og til a­ taka sÚr ˇhˇfleg eftirlaun gegn vilja fˇlksins Ý landinu. Eftir allt, sem ß undan er gengi­, ■yrfti trausti r˙i­ Al■ingi a­ taka sÚr tak til a­ hafa ro­ vi­ slÝkri stjˇrn Ý hugum og hj÷rtum kjˇsenda. Ůess vegna munu flokkarnir ß Al■ingi ekki ˇtilneyddir veita kost ß myndun utan■ingsstjˇrnar. Ef svo er, ver­ur uppreisn almennings gegn flokkunum Ý nŠstu al■ingiskosningum ekki umfl˙in.

 

FrÚttabla­i­, 20. nˇvember 2008.


Til baka