tskrift 1. ma


Kgunarsaga slands fr fyrri ldum er frekar ftkleg samanburi vi sgu Eistlands. slendingar voru a vsu blftkir allar gtur fr lokum jveldisaldar fram yfir aldamtin 1900 og kenndu Dnum yfirleitt um allt, sem aflaga fr, en slendingar ttu margvslega sk essu sjlfir, a.m.k. 19. ld. a var t.a.m. slendingum sjlfum a kenna, a frjls viskipti vi tlnd hfust ekki fyrr en 1855 og helzt fyrir tilstilli Jns Sigurssonar forseta, sem tkst me rautseigju a sannfra hikandi mttarstlpa bndaveldisins um yfirburi frverzlunar umfram viskiptahft. Eistland er nnur saga: Eistar hafa bi landi snu fimm sund r og yfirleitt undir oki erlends valds. Danir rust inn Eistland 1219, jverjar 1227, Svar 1561, Rssar 1710, og a var ekki fyrr en 1920, a Eistar fengu loksins fri til a stofna sjlfsttt rki. En a st ekki lengi: Rssar rust inn aftur 1940, jverjar 1941, og san aftur Rssar 1944, og eir hypjuu sig ekki brott fyrr en vi hrun Sovtrkjanna 1991. San hefur Eistland veri frjlst og fullvalda rki.

A nota tmann

Tmann, sem liinn er, san Eistar endurheimtu sjlfsti sitt 1991, hafa eir nota bsna vel. eim tkst fyrsta lagi a tryggja frisamlega samb vi rssneska minni hlutann landinu og um lei vi Rssland. a var vel af sr viki vi erfiar astur. riji hver bi Eistlands er Rssi, og nr annar hver bi hfuborgarinnar, Tallinn. a stafar af v, a Sovtrkin sendu mikinn fjlda Rssa til Eistlands eftir 1944 gagngert til a veikja jernisvitund Eista og vinmsrtt. Sovtstjrnin sendi einnig fjlda Eista til Sberu, og aan ttu margir eirra ekki afturkvmt. Yfirgangur Rssa gagnvart Eistum hafi beinlnis fug hrif. Mikilvgast af llu, segir eistneski rithfundurinn Jaan Kross, var mli: a jappai jinni saman og geri henni kleift a halda velli myrkrinu. Eistneskan hlt a.m.k. lfinu honum; hann var einn eirra fjlmrgu Eista, sem fkk a reyna fangabir beggja, Hitlers og Stalns. Rssarnir heguu sr yfirleitt eins og herraj Eistlandi og hirtu margir ekki um a lra eistnesku. N spa eir seyi af eirri vanrkslu, ar e eistnesk lg kvea n um a, a full egnrttindi, ar meal kosningarrttur og kjrgengi, theimta gott vald eistnesku. Eigi a sur kjsa flestir Rssanna heldur a ba vi skert tkifri Eistlandi en a fara aftur til Rsslands, enda eru eir flestir fddir Eistlandi og hafa sumir aldrei komi til Rsslands.

Eistar afru strax a endurfengnu sjlfsti a innleia fortakslausan markasbskap og opna hagkerfi landsins upp gtt. rangurinn er s, a Eistland er n, nokkrum rum sar, eitt opnasta hagkerfi lfunnar. a er vel af sr viki landi, sem missti nr allan tflutningsmarka sinn einu bretti vi hrun Sovtrkjanna. En Eistar hfu snr handtk og sneru viskiptum snum umsvifalaust vestur bginn. eir njta nblisins og skyldleikans vi Finnland. Vel jlfa eistneskt vinnuafl hefur stula a v a gera finnska farsmafyrirtki Nokia a strveldi heimsvsu. Grskan efnahagslfi Eistlands hefur veri mikil a undanfrnu, eftir a vaxtarverkjum umskiptanna fr mistjrn til markasbskapar linnti. Flkinu fer hinn bginn fkkandi. Landbnaur hefur dregizt mjg saman (um tvo riju mia vi landsframleislu) san 1991, en jnusta hefur hinn bginn anizt t um helming, svo a atvinnuvegaskipting mannaflans er n ann veginn a vera svipu og vast hvar Vestur-Evrpu. Me sama framhaldi vera Eistar ornir jafnokar Finnlands a lfskjrum innan tveggja til riggja rtuga – eins og eir voru, egar eir voru sviptir frelsi snu sari heimsstyrjldinni. Eitt er tali enn: Eistar hafa stt mjg fram menntamlum sustu r. Fyrir umskiptin, 1990, stti um fjrungur eistnesks skuflks hskla eins og hr heima. N skja nrri 60% eistneskra ungmenna hskla mti tpum helmingi hr heima (tlurnar eru fr 2001). Aukningin bum lndum stafar af aukinni eftirspurn eftir menntun.

Innsigli

Eistar gengu Atlantshafsbandalagi um daginn og ganga inn Evrpusambandi 1. ma n.k. samt nu rum jum. Aildin a essum lykilsamtkum Evrpuja er endast umskiptanna fr mistjrn til markasbskapar og innsiglar stu Eista meal bandamanna eirra og vina Evrpu og Amerku. a virist lklegt, a Eistar eigi eftir a lenda undir yfirrum nlgra rkja a nju. Sjlfsti Eistlands virist n loksins vera hfn.

Frttablai, 8. aprl 2004.


Til baka