Lř­rŠ­i Ý skjˇli laga

Valddreifing er a­alsmerki lř­rŠ­islegra stjˇrnarhßtta. Me­ valddreifingu er m.a. ßtt vi­ skiptingu valds Ý l÷ggjafarvald, framkvŠmdarvald og dˇmsvald, svo sem lřst er strax Ý 2. gr. stjˇrnarskrßr ═slands. Ůessi ■rÝskipting valdsins er ˇrofa ■ßttur ■eirrar lř­rŠ­isskipanar, sem lř­veldi­ hvÝlir ß. Um ■essa valdskiptingu segir James Madison, einn helzti h÷fundur stjˇrnarskrßr BandarÝkjanna og fjˇr­i forseti landsins (1809-1817): ,,Safnist l÷ggjafarvald, dˇmsvald og framkvŠmdarvald ß s÷mu hendur ... ■ß er ■a­ rÚtt nefnd ˇgnarstjˇrn.”

Skiptingu valds hefur veri­ ßbˇtavant ß ═slandi. Einkum hefur skort ß sk÷rp skil milli l÷ggjafarvalds og framkvŠmdarvalds. Al■ingismenn hafa řmsir, ■ar ß me­al dr. PÚtur Bl÷ndal, fundi­ a­ ßsŠlni framkvŠmdarvaldsins og lřst ■vÝ, hvernig rÝkisstjˇrnin hefur i­ulega kn˙i­ lagafrumv÷rp Ý gegn um ■ingi­, ßn ■ess a­ ■ingmenn fengju r÷nd vi­ reist.

Nokkrum ßkvŠ­um stjˇrnarskrßr ═slands er Štla­ a­ skerpa ■rÝskiptingu valds. A­ild forseta ═slands a­ l÷ggjafarvaldinu skv. 2. gr. stjˇrnarskrßrinnar er Štla­ a­ dreifa valdi, og sama ß vi­ um a­ild forsetans a­ framkvŠmdarvaldi skv. s÷mu grein. ═ ■essu ljˇsi ■arf a­ sko­a 19. gr. stjˇrnarskrßrinnar, en ■ar stendur: ,,Undirskrift forseta lř­veldisins undir l÷ggjafarmßl e­a stjˇrnarerindi veitir ■eim gildi, er rß­herra ritar undir ■au me­ honum.”

MßlskotsrÚtt forseta ═slands skv. 26. gr. stjˇrnarskrßrinnar ber a­ sko­a Ý lÝku ljˇsi. Ůar stendur m.a.: ,,N˙ synjar forseti lagafrumvarpi sta­festingar, og fŠr ■a­ ■ˇ engu a­ sÝ­ur lagagildi, en leggja skal ■a­ ■ß svo fljˇtt sem kostur er undir atkvŠ­i allra kosningabŠrra manna Ý landinu til sam■ykktar e­a synjunar me­ leynilegri atkvŠ­agrei­slu.” Ůa­ ver­ur ekki sÚ­, a­ rÝkisstjˇrnin hafi hinga­ til lagt sig fram um a­ vir­a ■etta ßkvŠ­i, enda hef­i h˙n ■ß lßti­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um fj÷lmi­lafrumvarpi­ fara fram um lei­ og forsetakj÷r ß laugardaginn kemur. Ůa­ var ekki gert, heldur var atkvŠ­agrei­slan dregin ß langinn. Til drßttarins liggja engar haldbŠrar ßstŠ­ur, a­ ■vÝ er sÚ­ ver­ur, heldur vir­ist ■a­ helzt hafa vaka­ fyrir rÝkisstjˇrninni a­ vinna tÝma til a­ geta haga­ atkvŠ­agrei­slunni ß ■ann veg, a­ sem minnstar lÝkur vŠru til ■ess, a­ frumvarpinu yr­i hafna­ – ■.e. til a­ hunza ■jˇ­arviljann.

═slendingar hafa langa reynslu af ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slum, ■vÝ a­ forsetakj÷r ß fj÷gurra ßra fresti er Ý reyndinni ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sla, ■ar sem atkvŠ­i allra ═slendinga vega jafn■ungt ˇhß­ b˙setu. ŮvÝ er e­lilegt og nau­synlegt, a­ atkvŠ­agrei­slan um fj÷lmi­lafrumvarpi­ l˙ti s÷mu reglum og forsetakj÷r. Ůa­ er ˇtŠkt, a­ einn a­ili mßls, Al■ingi, setji nřjar reglur um atkvŠ­agrei­sluna Ý mi­jum klÝ­um, ■vÝ a­ Al■ingi er af velsŠmisßstŠ­um vanhŠft til ■ess verkna­ar. ┴stŠ­an blasir vi­: Al■ingi er sjßlft a­ili a­ mßlinu. Ůess vegna ■urfa n˙gildandi reglur a­ gilda, ßn Ý■yngjandi vi­bˇtarßkvŠ­a. Reglurnar eru skřrar. Kjˇsendur ■urfa a­ geta greitt atkvŠ­i utan kj÷rfundar Ý allt a­ ßtta vikur fram a­ kj÷rdegi skv. gildandi l÷gum, svo a­ fjarvera ß kj÷rdegi svipti ■ß ekki kosningarrÚtti sÝnum. Engar h÷mlur mß leggja ß kosninguna, svo sem kr÷fu um aukinn meirihluta atkvŠ­a, heldur ver­ur einfaldur meirihluti kjˇsenda a­ fß a­ rß­a lyktum mßlsins svo sem tÝ­kast um forsetakj÷r og a­rar ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur ß ═slandi til ■essa. Al■ingi getur ekki vi­ ■essar a­stŠ­ur sett Ý■yngjandi l÷g, ■.e. l÷g, sem takmarka rÚtt meirihluta kjˇsenda til a­ rß­a ni­urst÷­u mßlsins, enda veitir stjˇrnarskrßin ekki heimild til slÝks, ■vÝ a­ ■ar segir a­eins, a­ leggja skuli frumvarpi­ ,,undir atkvŠ­i allra kosningabŠrra manna Ý landinu til sam■ykktar e­a synjunar me­ leynilegri atkvŠ­agrei­slu.”

Stjˇrnarskrßin fjallar um ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu Ý 11. gr. Ůar stendur: ,,Forseti ver­ur leystur frß embŠtti, ß­ur en kj÷rtÝma hans er loki­, ef ■a­ er sam■ykkt me­ meirihluta atkvŠ­a vi­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, sem til er stofna­ a­ kr÷fu Al■ingis, enda hafi h˙n hloti­ fylgi 3/4 hluta ■ingmanna. Ůjˇ­aratkvŠ­agrei­slan skal ■ß fara fram innan tveggja mßna­a, frß ■vÝ a­ krafan um hana var sam■ykkt ß Al■ingi.” Af ■essum or­um mß rß­a, a­ einfaldur meirihluti atkvŠ­a vi­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu dugir til a­ rß­a mßlinu til lykta, enda ■ˇtt aukinn meirihluta Al■ingis ■urfi til a­ vÝsa mßlinu til ■jˇ­arinnar. Af or­unum ,,innan tveggja mßna­a” mß einnig lei­a lÝkur a­ ■vÝ, hva­ vakti fyrir h÷fundum stjˇrnarskrßrinnar me­ or­alaginu ,,svo fljˇtt sem kostur er” Ý 26. gr. um ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur um ■au mßl, sem forsetinn křs a­ skjˇta til ■jˇ­arinnar.

Einfaldur meirihluti atkvŠ­a hlřtur ■vÝ a­ fß a­ rß­a lyktum fj÷lmi­lafrumvarpsins Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni Ý sumar. ┴kvŠ­i nřrra laga til a­ sker­a rÚtt meirihlutans til a­ rß­a ni­urst÷­u mßlsins vir­ast mundu brjˇta Ý bßga vi­ stjˇrnarskrßna. Er ekki komi­ nˇg?

FrÚttabla­i­, 24. j˙nÝ 2004.


Til baka