Vanskil og viring

jir geta aldrei ori gjaldrota venjulegum skilningi ess ors. Allt tal um „jargjaldrot“ slandi ea annars staar er t blinn. jrki geta a vsu kvei a standa ekki skil skuldum snum vi nnur rki, en a eru vanskil, ekki gjaldrot. ess eru dmi fr nliinni t, a jrki kjsi a vanefna skuldbindingar snar. Skoum fyrst gjaldrot, san vanskil.

Fyrirtki geta ori gjaldrota, og skipta krfuhafar rotabinu milli sn eftir kvenum lagareglum. Einhverjar krfur lnardrottna tapast, nema rotabi eigi fyrir skuldum. S svo, er um lausafjrrot a ra, a er greislurot, en ekki gjaldrot. Fyrirtki, sem fyrir skuldum, getur urft a leggja upp laupana, ef a rtur lausaf. Lausafjrrot leiir oft til gjaldrots, en ekki alltaf. A loknum skiptum rotabs milli krfuhafa er mli lgum samkvmt r sgunni. Mrgum ykir slenzk lggjf um gjaldrot fyrirtkja vera of mild, ar e hn gerir reiumnnum kleift a skipta hva eftir anna um kennitlur og keyra hvert fyrirtki rot eftir ru.

Einstaklingar geta lka lst sig gjaldrota, og fyrnast krfur lnardrottna a slenzkum lgum fjrum, tu ea tuttugu rum eftir eli skuldanna. Munurinn gjaldroti fyrirtkis og einstaklings er s, a einstaklingurinn heldur lfi og getur a loknu gjaldroti haldi fram a afla tekna, svo a lnardrottnar hans eiga krfur hann, ar til lgbonum fyrningartma lkur. Mrgum ykir slenzk lggjf um gjaldrot einstaklinga vera of harkaleg, v a gjaldrota maur hefur ekki hag af a afla tekna um fyrningartmann nema fyrir nauurftum, ar e krfuhafar geta hirt af honum allar eigur. Va nlgum lndum fyrnast skuldir gjaldrota einstaklinga skemmri tma en hr. Skjtari fyrning gerir mnnum kleift a koma fyrr en ella undir sig ftunum a nju. Bandarkjunum gilda a essu leyti lkar reglur um gjaldrot einstaklinga og fyrirtkja, svo a einstaklingur getur strax a loknu gjaldroti byrja upp ntt me hreinan skjld.

   Hr takast tv sjnarmi . Strng viurlg draga fyrir fram r lkum ess, a einstaklingur lsi sig gjaldrota. Mild viurlg rva hann eftir til a afla tekna. Hafi strng viurlg tt vi, egar allt var me kyrrum kjrum, er samt ekki vst, a au eigi enn vi, egar sverfur a fjrhag mikils fjlda flks og fyrirtkja af vldum bankakreppunnar. bar brennandi hss urfa ekki frslu um fyrirbyggjandi brunavarnir, eir urfa slkkvili. Lg um gjaldrot einstaklinga og fyrirtkja arfnast brrar endurskounar og samrmingar ljsi breyttra astna.

Rkissjur getur ekki ori gjaldrota me sama htti og einstaklingar og fyrirtki, ar e hann heldur fram a hala inn tekjur hvernig sem allt veltur. Hvorki landslg n aljalg leyfa rkissji a lsa sig gjaldrota. Samt hefur a oft gerzt, a stjrnvld kjsi a standa ekki skil erlendum ea innlendum skuldum rkisins. Einstk lnd hafa fyrr og sar kosi a vanefna fjrskuldbindingar snar, a.m.k. san um aldamtin 1800, sum oft, n sast Ekvador 2008. Verblgulndum er httara en rum vi vanskilum, enda er mikil verblga vinlega til marks um agaleysi og stjrn.
   nnur nleg vanskiladmi eru Rssland 1998 og Argentna 2001. tla m, a Rssar me allan sinn oluau hefu geta sami fyrir fram vi lnardrottna um framlengingu lna, en eir kusu heldur a standa ekki skilum og semja eftir . Lnardrottnar Rssa afskrifuu einhlia um helminginn af krfum snum mti rijungi Argentnu. samningum vi nokkur nnur lnd (Pakistan, krana, rgv) neyddust lnardrottnar um lkt leyti til a afskrifa skuldir strum stl, ar e vanskil blstu vi. Enn rum lndum (Brasila, Mexk, Tyrkland, rgv) tkst me naumindum a gira fyrir vanskil me asto Aljagjaldeyrissjsins. Vanskilalnd missa lnstraust og viringu umheimsins og urfa langan tma til a endurheimta orstr sinn. sland bei langvinnan litshnekki eftir a slandsbanki fll 1929, og kreppurin uru erfiari fyrir viki.
Yfirvofandi vanskil Nfundnalands 1934 voru einstk a v leyti, a landi glatai bi sakleysi snu og sjlfsti. Nfundnaland laut eftir a brezkum yfirrum og kva san jaratkvagreislu a gerast fylki Kanada 1949, og stendur s skipan enn. Lnleysi heimamanna birtist aftur lngu sar ofveii og hruni fiskstofna undan strndum landsins.

Frttablai, 12. marz 2009.


Til baka