Vatnaskil fyrir vestan

Rep˙blikanar hafa rß­i­ l÷gum og lofum Ý BandarÝkjunum sÝ­an 1994, ■egar ■eir nß­u meiri hluta Ý bß­um deildum BandarÝkja■ings. Demˇkratinn Bill Clinton haf­i ■ß veri­ forseti Ý tv÷ ßr, og rep˙blikanar snerust gegn honum og mßlsta­ hans af mikilli h÷rku og reyndu ßn ßrangurs a­ bola honum frß v÷ldum fyrir ■a­ eitt a­ segja ˇsatt um einkamßl. Atlagan kom řmsum ß ˇvart, ■vÝ a­ Clinton ßtti řmislegt sammerkt me­ rep˙blik÷num; hann er til dŠmis hlynntur dau­arefsingu. A­f÷rin a­ Clinton var a­ ■vÝ er vir­ist ÷­rum ■rŠ­i hefnd fyrir ˇfarir Nixons forseta, en hann haf­i ney­zt til a­ segja af sÚr embŠtti 1974, ■vÝ a­ ella hef­i ■ingi­ viki­ honum ˙r embŠtti fyrir alvarleg afbrot. Nixon var­ uppvÝs a­ ■vÝ a­ hafa lagt ß rß­in um innbrot til a­ komast yfir skj÷l og koma fyrir hlerunarb˙na­i (!) Ý skrifstofum demˇkrata Ý Watergate-byggingunni Ý Washington og hylma yfir me­ innbrots■jˇfunum og hindra framgang rÚttvÝsinnar. Barry Goldwater, virtur ÷ldungadeildar■ingma­ur rep˙blikana um langt ßrabil og forsetaframbjˇ­andi ■eirra 1964, lřsti Nixon flokksbrˇ­ur sÝnum sem ˇforbetranlegum lygara. Munurinn ß atl÷gunum gegn Nixon og Clinton er sß, a­ helztu lei­togar rep˙blikana ß ■ingi stˇ­u me­ demˇkr÷tum a­ uppreisninni gegn Nixon, en rep˙blikanar rÚ­ust gegn Clinton upp ß sitt eindŠmi af annarlegum ßstŠ­um og Ý andst÷­u vi­ alla demˇkrata ß ■ingi. Lei­slurnar eru stundum langar Ý stjˇrnmßlum. Kveikjan a­ veldi rep˙blikana ß BandarÝkja■ingi sÝ­an 1994 er lÝklega breytingin, sem var­ ß landslagi stjˇrnmßlanna Ý su­urrÝkjunum, ■egar a­skilna­arstefnunni ■ar var hrundi­ Ý forsetatÝ­ demˇkratans Lyndons B. Johnson ■rjßtÝu ßrum ß­ur me­ lř­rÚttindal÷gunum 1964. Ůessi l÷g tˇku fyrir mismunun eftir kyn■Štti, ■jˇ­erni og kynfer­i og trygg­u bl÷kkum÷nnum sama rÚtt og hvÝtum fyrir l÷gum. N˙ var ekki lengur hŠgt a­ meina svertingjum a­gang a­ skˇlum, strŠtisv÷gnum e­a veitingah˙sum svo sem tÝ­kazt haf­i um su­urrÝkin allar g÷tur fram a­ ■vÝ, jafnvel Ý h÷fu­borginni Washington. Hundra­ ßrum ß­ur haf­i rep˙blikaninn Abraham Lincoln sem forseti beitt sÚr fyrir afnßmi ■rŠlahalds gegn vilja demˇkrata Ý su­urrÝkjunum og haft sigur 1865, svo a­ bl÷kkumenn ■ar su­ur frß og annars sta­ar um landi­ tortrygg­u demˇkrata lengi eftir ■a­. Me­ lř­rÚttindal÷gunum 1964 snerist dŠmi­ vi­. Langflestir bl÷kkumenn hafa Š sÝ­an stutt demˇkrata Ý kosningum, og gamlir fordˇmar gegn bl÷kkufˇlki, og ■eir eru lÝfseigir Ý su­urrÝkjunum, fŠr­ust yfir Ý ra­ir rep˙blikana. Arthur Miller, leikskßldi­, lřsti ■essu vel fyrir nokkrum ßrum, ■egar hann sag­ist enga r÷krŠna skřringu geta fundi­ ß hyldj˙pri and˙­ margra rep˙blikana ß Clinton forseta a­ra en ■ß, a­ Clinton vŠri Ý reyndinni fyrsti bl÷kkuforseti BandarÝkjanna. Vi­ ■essa landslagsbreytingu bŠttist ■a­, a­ řmsir gu­smenn tˇku a­ hasla sÚr v÷ll ß stjˇrnmßlavettvangi og skipu­u sÚr margir Ý ra­ir rep˙blikana. Markmi­i­ var a­ la­a tr˙a­a kjˇsendur, sem ella hef­u seti­ hjß, til fylgis vi­ rep˙blikana Ý gu­s nafni me­ ■vÝ a­ lofa fŠrri fˇsturey­ingum og ■ess hßttar. Rep˙blikanar hafa ■ˇ ekki gert neitt til a­ fŠkka fˇsturey­ingum, enda hefur fj÷ldi fˇsturey­inga sta­i­ Ý sta­ mi­a­ vi­ fˇlksfj÷lda sÝ­an 1994, heldur hafa ■eir a­allega nota­ stu­ning grunlausra kjˇsenda til a­ lÚtta skattbyr­i au­manna og rß­ast inn Ý ═rak ß upplognum forsendum. Thomas Frank lřsir ■essu vel Ý bˇk sinni What's the Matter with Kansas? How Conservatives Won the Heart of America (2004). A­ ■vÝ hlaut a­ koma, a­ kjˇsendur sŠju Ý gegn um blekkingarnar. Og n˙ er ballinu a­ lj˙ka. Demˇkratar hafa n˙ aftur nß­ meiri hluta Ý fulltr˙adeild BandarÝkja■ings og tr˙lega einnig Ý ÷ldungadeildinni, og ■eir geta ■vÝ sett Bush forseta stˇlinn fyrir dyrnar ■au tv÷ ßr, sem eftir eru af kj÷rtÝmabili hans. Demˇkratar geta ■ß beitt ■ingstyrk sÝnum til a­ lßta rannsaka meint misferli rÝkisstjˇrnar Bush Ý ═raksstrÝ­inu og annars sta­ar. BandarÝsk l÷g leyfa ■inginu a­ rannsaka mßl sem ■etta og b˙a mßlsg÷gn Ý hendur ßkŠruvaldinu. ┴n ■essarar l÷ggjafar hef­i lÝklega ekki veri­ hŠgt a­ koma l÷gum yfir Nixon forseta ß sÝnum tÝma. Al■ingi ■yrfti a­ setja ═slandi sams konar l÷g, svo a­ hŠgt sÚ a­ komast til botns Ý mikilvŠgum ßlitamßlum hÚr heima, til dŠmis um meintar ˇl÷glegar hleranir. Leyndin ver­ur a­ vÝkja. Saga ═slands ver­ur a­ vera rÚtt skrß­.

FrÚttabla­i­, 9. nˇvember 2006.


Til baka