Rannsóknir og kennsla í öflugum háskóla

Rćđa á hátíđarfundi stúdenta í Háskólabíói 1. desember 1985

 

Einkunnarorđ Háskólans eru sótt í fleyga ljóđlínu Jónasar Hallgrímssonar, ţar sem hann segir: ,,Vísindin efla alla dáđ.” Jónas horfđi til framtíđarinnar. Hann lifđi sjálfur mikiđ blómaskeiđ í bókmenntum og listum. Tćkni og vísindi byrjuđu ekki ađ skila verulegum árangri fyrr en eftir hans daga.

Enginn vafi leikur á ţví, ađ einn lykillinn ađ ţví efnalega og andlega ríkidćmi, sem okkar ţjóđ býr viđ eins og ađrar í ţessum heimshluta, er fólginn í ţeirri byltingu, sem orđiđ hefur í vísindum og tćkni á ţessari öld. En nútíminn er ekki einhlítur og vísindin ekki heldur. Mörg ţeirra snilldarverka, sem viđ metum mest — málverk, sönglög, sögur — urđu til á öldinni sem leiđ eđa fyrr.

Vísindabyltingin er ekki einkamál auđugra ţjóđa, heldur hafa margar fátćkar ţjóđir um heimsins breiđu byggđ stuđlađ ađ henni og notiđ góđs af. Til dćmis eru Indverjar í fremstu röđ í mörgum greinum vísinda ţrátt fyrir sára fátćkt. Og lífskjörum Indverja hefur fleygt fram ţrátt fyrir allt. Ţannig hefur međalćvi Indverja lengzt um nćstum 20 ár á s.l. aldarfjórđungi vegna minnkandi barnadauđa og betra heilsufars. Ţetta er međal annars verk vísindanna.

 

Rannsóknir og kennsla

Ísland er líka öflugur ţátttakandi í vísindastarfi ţjóđanna. Háskóli Íslands, sem stúdentar helga ţennan dag, er höfuđvettvangur vísinda og frćđa í landinu. Hann er lögum samkvćmt ,,vísindaleg rannsóknarstofnun og vísindaleg frćđslustofnun.”

Ţessi tvö höfuđhlutverk Háskólans og starfsmanna hans, rannsóknir og kennsla, eru í raun og veru óađskiljanleg.

Rannsóknarstarf getur einangrazt frá raunveruleikanum, ef frćđimađurinn kemur aldrei niđur úr fílabeinsturninum. Kennsla er eins og lyfta í fílabeinsturni: Hún tryggir jarđsamband og veitir kennaranum tćkifćri til ađ afla sér reynslu og ţekkingar utan ţröngra sérgreina. Og oft reynist kennslan opna nýjar gáttir í rannsóknarstarfinu sjálfu, vekja nýjar spurningar og veita hugbođ um ný svör.

Međ svipuđum hćtti getur kennsla orđiđ daufleg og jafnvel viđskila viđ nýjustu ţekkingu, ef kennarinn er ekki virkur rannsóknari og rithöfundur sjálfur. Kennari, sem stendur sjálfur í fremstu víglínu í ţekkingarleitinni í sinni grein, hefur skilyrđi til ađ miđla ţekkingunni til stúdenta međ líflegri og áhrifaríkari hćtti en ella.

Fólkiđ og fyrirtćkin í landinu gera sífellt meiri kröfur til Háskólans eins og eđlilegt er í gróandi ţjóđlífi. Ţađ er fagnađarefni. Viđ háskólakennarar eigum líka ađ gera sífellt meiri kröfur, ekki ađeins til stúdenta, heldur líka til okkar sjálfra međ ţví ađ leggja enn harđar ađ okkur bćđi viđ rannsóknir og kennslu. Mikill árangur hefur náđst á mörgum undanförnum árum á báđum vígstöđum. Viđ getur gert enn betur.

En ásetningurinn einn nćgir ekki, heldur verđur líka ađ skapa skilyrđi til ţeirrar eflingar rannsókna og kennslu, sem öflugt háskólastarf hvílir á. Einkum er brýnt ađ bćta úr bókaskorti og féleysi og öđrum vanefnum, sem hafa stađiđ rannsóknarstarfi viđ Háskólann fyrir ţrifum. Um ţetta er Háskólinn ekki sjálfráđur, heldur er viđgangur rannsóknarstarfsins viđ Háskólann og ţar međ afrakstur ţess háđur velvild og skilningi almennings og yfirvalda.

Kennsluna getur Háskólinn hins vegar eflt og bćtt upp á eigin spýtur. Ég er ţeirrar skođunar, ađ kennslan sé of mikil í mörgum deildum Háskólans eins og sakir standa. Í sumum deildum er stúdentum gert ađ sćkja 20-30 fyrirlestra á viku eđa jafnvel enn fleiri eins og í menntaskólum, međan ađrar deildir hafa fćkkađ fyrirlestrum ađ óbreyttu námsefni niđur í 10-15 stundir á viku handa hverjum stúdent eins og tíđkast víđast hvar viđ erlenda háskóla.

Háskólanám er og á ađ vera bóknám og sjálfsnám fyrst og fremst. Of mikiđ fyrirlestrahald getur beinlínis stađiđ í vegi fyrir bóklestri, sjálfstćđri ţekkingaröflun og gagnrýnni hugsun. Fćkkun fyrirlestra gerir ađ vísu meiri kröfur til nemenda og einnig til kennara, ađ nokkru leyti vegna ţess ađ ţađ er tímafrekt ađ vera stuttorđur. Enn fremur kallar aukiđ sjálfsnám á aukna handleiđslu utan fyrirlestra og ţar međ á persónulegri kennslu.

Ég held líka, ađ kennsluhćttir gćtu batnađ verulega, ef stúdentar fengju fyrirhafnarlaust tćkifćri til ţess ađ segja skođun sína á fyrirlestahaldi kennara. Ţessi háttur er hafđur á viđ marga bandaríska háskóla, ţar sem stúdentar gefa einstökum námskeiđum einkunnir, og virđist hafa gefiđ góđa raun ađ ýmsu leyti. Einkum er mikils vert fyrir kennara ađ fá hollar ábendingar frá nemendum um námsefni og kennsluhćtti. Slíkar ábendingar veita ćskilegt ađhald og gagnlegar upplýsingar og geta ţannig leitt til betri og áhrifaríkari kennslu.

 

Vegsemd og vandi

Rannsóknum og kennslu fylgja bćđi vegsemd og vandi.

Vegsemdin er fólgin í sjálfri  ţekkingarleitinni, ţví ađ verkefnin eru fjölbreytt og skemmtileg, stundum knýjandi og eilíflega óţrjótandi. Vegsemdin er líka fólgin í skemmtilegu og lćrdómsríku samstarfi viđ efnilegt og ţróttmikiđ fólk, sem kemur í háskólann til ađ afla sér frekari menntunar.

Vandinn er sá, ađ vísindin eru harđur húsbóndi. Rannsóknarstörf í öllum greinum krefjast ómćldrar atorku, einbeitingar og ásetnings um ađ ná settu marki. Iđulega eru ţau unnin hávađalaust, jafnvel í einmanalegum kyrrţey. Stundum lćtur árangur slíkra starfa á sér standa, jafnvel árum saman. Sagan ţekkir mjög mörg dćmi ţess úr öllum greinum vísinda, ađ mikilvćgar uppgötvanir hafi veriđ gerđar fyrir hreina tilviljun.

Ţess vegna verđur alltaf ađ gćta ţess vandlega ađ gera ekki ţćr kröfur til frumrannsókna, ađ ţćr komi ađ beinu hagnýtu gagni strax. Slíkar kröfur eru beinlínis fjandsamlegar öllu rannsóknarstarfi. Ef Pasteur, sem fann upp gerilsneyđingu, og Röntgen, sem fann upp gegnumlýsingu, hefđu veriđ krafđir um ađ skila gagnlegum niđurstöđum eftir hverja tilraun, hefđum viđ trúlega aldrei fengiđ ađ njóta uppfinninga ţeirra. Ţeir voru sem betur fer frjálsir ađ ţví ađ láta gamminn geysa.

Slíkt frelsi er forsenda árangursríks rannsóknarstarfs og áhrifamikillar kennslu.


Til baka