Vegtollar, repśblikanar og Rśssland

Žingsįlyktunartillaga Einars K. Gušfinnssonar o.fl. um vegtolla, sem samžykkt var į alžingi fyrr į žessu įri, er ķ góšu samręmi viš žann hįtt, sem hafšur er ķ sķauknum męli į umferšarstjórn vķša um heim og hagstjórn.

 

Hreyfing og kyrrstaša

Žaš hefur lengi tķškazt hér į Ķslandi sem annars stašar aš hemja og dreifa umferš meš žvķ aš taka gjald af bķlum ķ kyrrstöšu (stöšumęlagjald). Tillaga Einars og félaga er rökrétt framhald į stöšumęlagjaldi: žaš er aš taka ķ sama skyni sams konar gjald af bķlum į hreyfingu og af bķlum ķ kyrrstöšu. Žessa gjaldheimtu žarf ekki aš binda viš įkvešin svęši eša dreifšar byggšir; žaš er žvert į móti ešlilegt aš taka slķkt gjald einkum ķ žéttbżli, žar sem umferšin er mest og tķmasóun og mengun vegna umferšartafa eru mestar. Singapśr er gott dęmi, žvķ aš umferš um žį borg er aš nokkru leyti stżrt meš gjaldheimtu meš žeim įrangri, aš Singapśr er eina stórborgin ķ Sušaustur-Asķu, žar sem umferšaröngžveiti er óžekkt.

Indverskur leigubķlstjóri žarna sušur frį fęrši mįliš ķ tal viš okkur hjónin ekki alls fyrir löngu, sem viš ókum meš honum į fleygiferš um mišborgina um hįannatķmann. Ég hugsaši meš mér: žurfum viš nś aš hlusta į grįtsöng um óréttmęta gjaldtöku af leigubķlstjórum? En žaš fór į ašra leiš. Bķlstjórinn sagši: ,,Žaš, sem skiptir okkur mestu mįli, er menntun unga fólksins. Hśn kostar sitt. Samfélagiš veršur aš afla tekna til aš standa skil į sķnum skerfi til skólakerfisins. Umferšargjaldiš greiši ég žess vegna glašur, og ég vona, aš faržegar mķnir geri žaš einnig, žvķ aš viš skiptum žvķ bróšurlega meš okkur." Viš bęttum rķflega ofan į reikninginn ķ leišarlok.

Bķlstjórinn skildi, aš veigamikil efnahagsrök hnķga aš vegtollum af žvķ tagi, sem žingsįlyktunartillagan ķslenzka stefnir aš, bęši hagkvęmnisrök og réttlętisrök. Hagkvęmnin felst ķ žvķ, aš sanngjörn gjaldheimta dreifir umferš ķ tķma og rśmi og dregur meš žvķ móti śr žeim töfum, mengun og öšrum kostnaši, sem ökumenn leggja hver į annan viš frjįlsa umferš um vegi og götur. Auk žess er gjaldtaka af žessu tagi ein hagkvęmasta tekjuöflunarleiš, sem almannavaldiš į kost į, og skapar svigrśm til žess aš létta óhagkvęmum sköttum af fólki og fyrirtękjum. Réttlętisrökin eru žau, aš žeir, sem mest rķšur į aš aka um fjölfarnar slóšir, geta keypt sér ašgang aš vegum og gatnakerfum og komizt greišlega leišar sinnar, įn žess aš ašrir, sem ekki liggur eins mikiš į, leggi tafir į žį. Hversu mikiš mönnum liggur į, birtist ķ žvķ gjaldi, sem žeir eru fśsir aš greiša ķ ašgangseyri.

Žingsįlyktunartillaga Einars K. Gušfinnssonar o.fl. er žvķ tillaga um markašsbśskap į mikilvęgum vettvangi: ķ umferš. Žeir, sem leggjast gegn slķkri tillögu, eru ķ raun og veru aš lżsa sig andvķga markašsbśskap og žeirri hagkvęmni og žvķ réttlęti, sem jafnan fylgja markašslausnum langt umfram ašrar fęrar leišir aš settu marki.

 

,,Nż skattheimta"

Algengasta mótbįran gegn vegtollum er sś, aš žeir feli ķ sér nżja skattheimtu. ,,Hann varš įstfanginn upp fyrir haus af öllum nżjum sköttum", sögšu repśblikanar į Bandarķkjažingi einu sinni ķ lķtilsviršingarskyni um Herbert Stein, einn helzta sérfręšing sinn og Bandarķkjanna ķ rķkisfjįrmįlum, en hann er nś nżlįtinn. Žeir geršu sér ekki fulla grein fyrir mikilvęgi rķkisfjįrmįlanna — og viršast ķ reyndinni ekki gera žaš enn, enda hleypa žeir rķkisfjįrmįlum Bandarķkjanna ķ bįl og brand, hvenęr sem žeir komast ķ kassann.

Ronald Reagan forseti gerši Bandarķkjamenn aš skuldugustu žjóš heims (ķ dollurum tališ) į fįeinum įrum eftir 1980. Hallarekstur rķkisins į žessum įrum varš til žess, aš hrein žjóšarskuld Bandarķkjanna tvöfaldašist mišaš viš landsframleišslu frį 1980 til 1992: žjóšarskuldin jókst śr 19% af landsframleišslu įriš 1980 upp ķ 38% įriš 1992, į mešan žjóšarskuldin lękkaši ķ Bretlandi (śr 48% af landsframleišslu ķ 32%) og ķ Japan (śr 17% ķ 5%). Žessu fylgdi skiljanlega uppsveifla ķ bandarķsku efnahagslķfi, žvķ aš lįnsfé flęddi inn yfir landiš og örvaši bęši neyzlu og fjįrfestingu. Žaš er aš vķsu žingiš, sem setur landinu fjįrlög, en driffjöšrin į bak viš žessi umskipti var forsetinn sjįlfur.

Skattalękkun viršist vera ęšsta bošorš repśblikana ķ rķkisfjįrmįlum óhįš öllu öšru. Žį varšar yfirleitt ekki um skuldasöfnun og enn sķšur um žarfir samfélagsins t.d. ķ menntamįlum eša heilbrigšis- og tryggingamįlum; žeir viršast ekki sjį samhengiš. Žaš er eins og žeim sé um megn aš lyfta leppunum frį bįšum augum ķ einu. Žeim viršist mörgum standa į sama, žótt žjónusta rķkis og byggša viš žegnana drabbist nišur. Sumir žeirra stęra sig af žvķ aš hafa aldrei komiš til śtlanda.

Og žeir viršast margir hverjir ekki heldur gera sér grein fyrir žvķ, aš sum gjaldheimta til samfélagsins er hagkvęmari en önnur, enda eru žeir sjįlfir yfirleitt allra manna haršdręgastir, žegar aš žvķ kemur aš mylja undir hvers kyns sérhagsmunahópa (t.d. tóbaksbęndur og byssuvini) į kostnaš almennings. Žį mega žeir ekkert aumt sjį. Žeim viršist fyrirmunaš aš sjį og skilja, aš ein leišin til aš draga śr óhagfelldri skattheimtu er aš finna hagkvęmari gjaldstofna ķ stašinn — eins og t.d. umferšarkrašak ķ žéttbżli eša ofveiši til sjós, sem er sömu ęttar. Ef slķkir stjórnmįlamenn vęru samkvęmir sjįlfum sér, žį myndu žeir reyna aš fį ęvinlega sem lęgst verš fyrir rķkiseignir viš einkavęšingu, žvķ aš rķkiš fer svo illa meš allt sitt aflafé, eins og žeir segja sjįlfir.

 

Rśssnesk einkavęšing

Einmitt žetta viršist raunar öšrum žręši vera hugsunin į bak viš sölu rķkiseigna langt undir sannvirši til śtvalinna einkavina t.a.m. ķ Rśsslandi, fyrir nś utan gręšgina og stelsżkina. En žangaš austur viršast sumir einnig ķ auknum męli sękja innblįstur og żmsar fyrirmyndir, sem sķzt skyldi, ekki sķšur en til bandarķskra repśblikana, enda er skammt žar į milli.*

Žaš ętti žó aš segja sig sjįlft, aš stjórnvöldum ber skylda til aš afla tekna til samfélagsžarfa meš hagkvęmasta og réttlįtasta hętti, sem völ er į, og selja rķkiseignir viš hęsta verši, sem bżšst į frjįlsum markaši. Žeim, sem falla į öšru prófinu, hęttir til aš falla einnig į hinu.

_______________________________

* Ronald Reagan sótti um inngöngu ķ Kommśnistaflokk Bandarķkjanna į fjórša įratugnum, en fékk ekki. Žetta kemur fram ķ nżrri ,,opinberri" ęvisögu forsetans fyrrverandi.

 

Vķsbending, 8. október 1999.


Til baka