Verdi og Wagner:

Hva fannst eim hvorum um annan?

 

I. Wagner er geggjaur!

egar 21. pera Verdis, Simon Boccanegra, var sett svi Feneyjum marz 1857, fll hn ekki frjan svr. Sningin fll. Verdi fkk a heyra a fyrsta sinn vinni, a hann vri farinn a herma eftir Wagner. etta var reyndar 14 rum ur en Verdi heyri peru eftir zka meistarinn fyrsta sinn, en a var Bologna 1871. var Lohengrin sndur ar borg talskri ingu Boitos, sem var umsvifamikill rithfundur og tnskld og samdi mrgum rum sar textann vi tvr sustu perur Verdis, Otello og Falstaff, upp r leikritum Shakespeares. Verdi hafi a vsu heyrt hljmsveitarforleikinn a Tannhuser Pars nokkrum rum ur, 1865. Hann skrifai vini snum brf skmmu sar til a lsa essari lfsreynslu. ar stendur etta meal annars: Wagner er geggjaur!

Verdi hafi skrifa Simon Boccanegra hlfgeru hasti. egar fingar hfust nokkrum vikum fyrir frumsninguna Feneyjum 1857, tti hann eftir a semja heilan tt auk allrar hljmsveitartsetningarinnar. Honum tkst a hespa v af tka t, en hann var samt ekki alveg sttur vi afraksturinn. Verdi var ekki heldur alls kostar ngur me texta Piaves, sem hafi ur sami texta vi sj af perum Verdis, ar meal Macbeth, Rigoletto og La traviata, yfirleitt af mikilli list.

Og egar Simon Boccanegra var frur upp Scalaleikhsinu Mlan tveim rum sar, 1859, fr allt smu lei og Feneyjum. heyrendur urur fyrir vonbrigum. Gagnrnendur ltu sr yfirleitt ftt um finnast. Hva var seyi? Hva hafi breytzt?

 

II. Nr stll

Verdi var um etta leyti a fikra sig fram tt a v a semja samfellda tnlist, ar sem einsngs- og samsngsatrii renna saman eina rofa heild eins og tala or leikhsi. etta var samt ekki alveg ntt stlbrag hj honum: eir, sem hfu hlusta vandlega Macbeth og Rigoletto, knnuust vi etta. Samt bar ekki miki essum nja stl Simon Boccanegra. peran er sneisafull af arum, sem lkur me gn, svo a heyrendur geti klappa saman lfunum, alveg eins og fyrri verkum Verdis. Sum atriin eru nnast eins og klippt t r II Trovatore, La traviata ea Rigoletto. En arna eru lka einsngur og samsngur inni milli, ar sem laglnurnar taka hver vi af annarri n endurtekningar ea hls: sngvararnir syngjast , eins og venjulegt flk talast vi leiksvii ea lfinu sjlfu. etta tti sumum bera keim af verkum Wagners. talskir heyrendur voru ekki bnir undir etta a essu sinni. eir vildu gamla, ga Verdi og engar refjar. peran fll gleymsku.

Lngu sar, egar Verdi hafi veri gull rum saman, tk hann aftur til vi Simon Boccanegra. etta var um1880. Hann fkk Boito til a lagfra texta Piaves samri vi sig. Skmmu ur hafi Boito sami drg a textanum a Otello, en a var eins og Verdi vildi ganga r skugga um hfileika Boitos og einlgni me v a f hann til a reka smishggi Simon Boccanegra.

N ger perunnar var frumsnd Mlan 1881, n vi svikinn fgnu. heyrendum hafi fari fram sumpart kannski vegna ess, a eir hfu kynnzt fyrstu verkum Wagners ltillega, fyrir tilstilli Boitos meal annarra: ekki aeins Lohengrin Bologna 1871, heldur lka Tannhuser, Hollendingnum fljgandi og skuverkinu Rienzi rin nst eftir. talskir perugestir voru smm saman farnir a venjast vi erfiari tnlist en ur. A sumu leyti var tnlistin Simon Boccanegra fyrirboi ess, sem koma skyldi Otello sex rum sar. Sumpart ess vegna hefur Simon Boccanegra stai skugga Otellos allar gtur san .

Sumum fannst Wagner varpa skugga yfir Verdi rtt fyrir Otello og Falstaff. essari skoun x fiskur um hrygg talu, egar nr dr aldamtunum sustu, og framan af essari ld. a var algeng skoun bum megin Alpafjalla, einkum meal tnlistarmanna og gagnrnenda, a ll verk Verdis fram a Aidu vru hlfgert lttmeti: einungis Aida, Slumessan fr 1874, Otello og Falstaff fullngu krfum tmans.

Ungir tnlistarmenn talu fylktu sr um Wagner. ar var framtin. Sumir telja reyndar, a Boito hafi dregizt a samstarfi vi Verdi til a reyna a oka gamla manninum ,,fram vi: kenningin er s, a huga Boitos hafi Otello og Falstaff veri svar Verdis vi Tristan og soldu og Meistarasngvurunum. mislegt verkum Puccinis virist vaxa r verkum Wagners ekki sur en r verkum Verdis og gmlu tlsku meistaranna. Puccini hafi miki dlti Meistarasngvurunum til dmis.

 

III. Skeytingarleysi

a er vita, a Verdi di Tristan og soldu og kallai annan ttinn eitt glsilegasta skpunarverk mannsandans fyrr og sar. efri rum lt Verdi adun sna verkum Wagners ljs samtlum og brfum, en hann hafi spara lofi fyrr vinni, egar Wagner var enn lfi. nttbori Verdis, egar hann d, l bk um Wagner og tnlist hans. Margt bendir reyndar til ess, a Verdi hafi aldrei s ea heyrt nokkurt af verkum Wagners nema Lohengrin, Tannhuser og trlega Tristan, tt hann hafi haft mis tifri til ess bi heima fyrir og tum ferum snum norur fyrir fjallgarinn. Hvers vegna ekki?

essu er ekki auvelt a svara. Listamenn, ar meal tnskld og sngvarar, virast stundum hafa furultinn huga hver rum. etta skeytingarleysi ber ekki vitni um brennandi forvitni, a ekki s meira sagt. Og : kannski loga eir af forvitni innst inni, en vilja fyrir enga muni lta a spyrjast. Hva um a, vsindamenn kmust ekki langt vlku hiruleysi, svo miki er vst, v a eir standa hver xlum annars fr degi til dags (og neyta stundum lags til a narta hlana hver rum, en a er efni ara grein).

Skeytingarleysi er venjulega gagnkvmt. Ekkert bendir til ess, a Wagner hafi nokkru sinni lagt sig eftir v a sj ea heyra neitt af verkum Verdis. Samt hafi Wagner ng tkifri til ess heima og erlendis. Wagner var sskrifandi um menn og mlefni og heima og geima og ekki szt um sjlfan sig, en hvergi hef g rekizt eitt or um Verdi. visaga Wagners eftir Newman fjrum svellykkum bindum segir til dmis ekkert um lit Wagners Verdi. eir hittust aldrei.

Og ekki bara eir: Ibsen og Dostojevski bjuggu samtmis Dresden um skei og eigruu um gangstttirnar alla daga hvor snu lagi, en eir hittust aldrei. Margur hefur skrifa leikrit um minna.

 

IV. Fyrir fertugt

Verdi tti eftir a draga Wagner. runum eftir 1920 byrjai Verdi aftur a skja sig veri. essi vakning tti upptk sn heimavelli Wagners zkalandi. Margar perur Verdis, sem hfu ekki heyrzt rum ea jafnvel ratugum saman, voru settar svi a nju.

essi vakning bars yfir hafi til Amerku. egar Rudolf Bing tk vi stjrnartaumunum Metropolitanperunni eftir heimsstyrjldina sari, setti hann hverja Verdiperuna upp eftir annarri. etta var httusamt fyrst sta: hann fri upp Leurblkuna lka til vonar og vara. Allar gtur san hafa verk Verdis veri sett oftar svi Amerku og einnig Englandi og talu en verk nokkurs annars perutnsklds. Mrg helztu tnskld tuttugustu aldar hafa afla fanga hj Verdi ekki sur en hj Wagner. Boito hefi ori hissa og glaur.

a ykir ekki g latna lengur a gera lti r verkum Verdis. skuverk Verdis, til dmis Nabucco og Ernani, hafa margt sr til gtis. Stlbrigi Verdis um mijan aldur, egar hann samdi lrukassastykkin Il trovatore, La traviata og Rigoletto, og san aftur ttrisaldri, egar hann skrifai Otello og Falstaff, rra ekki gildi skuverkanna. au standa fyrir snu fram ennan dag alveg eins og perur Bellinis, Donizettis og Rossinis. Maur arf ekki a drekkja eim, sem maur stendur xlunum . a er ekki heldur sanngjarnt a halda v fram, a Tristan og Valkyrjan skyggi Tannhuser, jafnvel tt flestir eirra, sem hafa yndi af sari verkum Wagners, hafi lka gaman af fyrri verkum hans, en ekki fugt. Og svo eru eir, sem bera sig ekki eftir bjrginni, eins og til a mynda ein allra frgasta perusngkona heims, sem heyri Wagnerperu fyrsta skipti hittefyrra htt sextugsaldri: henni fannst bara gaman.

Sumir lta roskaferil Verdis og Wagners eim augum, a eir hafi bir tveir teki stugum framfrum alla vi: eir hafi klifi hvern tindinn rum hrri og aldrei horft um xl. annig standi Otello og Falstaff upp r rum verkum Verdis og Wagner rsi hst Niflungahringnum og Parsifal. essi skoun er g og gild. perugestir og hljmdiskakaupendur okkar dgum hafa mest dlti verkunum, sem eir smdu fyrir fertugt.

 

 

Verdi og Wagner: Frumsningar verkum eirra

 

 

 

 

r

 

Giuseppe Verdi

 

 

 

 

 

 

 

1813

 

Fddur 10. oktber vi Busseto,

 

Fddur 22. ma Leipzig

 

 

 

nlgt Parma

 

 

 

 

 

 

 

1836

 

 

 

 

 

 

Liebesverbot (Magdeburg)

 

1839

 

Oberto (Mlan)

 

 

 

 

1840

 

Konungur einn dag (Mlan)

 

 

 

 

 

 

1842

 

Nabucco (Mlan)

 

 

 

Rienzi (Dresden)

 

 

1843

 

I lombardi (Mlan)

 

 

 

Hollendingurinn fljgandi (Dresden)

1844

 

Ernani (Feneyjar)

 

 

 

 

 

I due Foscari (Rm)

 

 

 

 

 

 

1845

 

Jhanna af rk (Mlan)

 

 

Tannhuser (Dresden)

 

 

 

Alzira (Napl)

 

 

 

 

 

 

 

1846

 

Attila (Feneyjar)

 

 

 

 

 

 

 

1847

 

Macbeth (Flrens)

 

 

 

 

 

 

I masnadieri (London)

 

 

 

 

 

Jersalem (Pars)

 

 

 

 

 

 

 

1848

 

Il corsaro (Trieste)

 

 

 

 

 

 

 

1849

 

La battaglia di Legnano (Rm)

 

 

 

Luisa Miller (Napl)

 

 

 

 

 

 

1850

 

Stiffelio (Trieste)

 

 

 

Lohengrin (Weimar)

 

 

1851

 

Rigoletto (Feneyjar)

 

 

 

 

 

 

 

1853

 

Il trovatore (Rm)

 

 

La traviata (Feneyjar)

 

 

 

 

 

 

1855

 

I Vespri Siciliani (Pars)

 

 

 

 

 

 

1857

 

Aroldo (Rmn)

 

 

 

 

 

Simon Boccanegra (Feneyjar)

 

 

 

 

 

 

1859

 

Grmudansleikur (Rm)

 

 

 

 

 

 

1862

 

Vald rlaganna (Ptursborg)

 

 

 

 

 

 

1865

 

 

 

 

 

 

Tristan og sold (Mnchen)

 

1867

 

Don Carlos (Pars)

 

 

 

 

 

 

 

1868

 

 

 

 

 

 

Meistarasngvararnir (Mnchen)

1869

 

 

 

 

 

 

Rnargulli (Mnchen)

 

1870

 

 

 

 

 

 

Valkyrjan (Mnchen)

 

1871

 

Aida (Kar)

 

 

 

 

 

 

 

1876

 

 

Sigfried (Bayreuth)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ragnark (Bayreuth)

 

1882

 

 

 

 

 

 

Parsifal (Bayreuth)

 

 

1883

 

 

 

 

 

 

Deyr 13. febrar Feneyjum

 

1887

 

Otello (Mlan)

 

 

 

 

 

 

 

1888

 

 

 

 

 

 

Die Feen (samin 1834 Mnchen)

1893

 

Falstaff (Mlan)

 

 

 

 

 

 

 

1901

 

Deyr 27. janar Mlan

 

 

 

 

 

 

perublai, 1992.


Til baka/Go back