Viring fyrir tlum

a var ekki teki t me sldinni snum tma a laa stjrnarri til a telja fram tilskildar upplsingar landbnaarskrslur Efnahags- og framfarastofnunarinnar Pars (OECD). Vi, sem hfum hyggjur af eim grarlega kostnai, sem bverndin lagi og leggur enn neytendur og skattgreiendur slandi, urftum a safna upplsingunum sjlf og ganga r skugga um a me rinni fyrirhfn, a tlur okkar vru sambrilegar vi r tlur, sem OECD birti rsskrslum snum um bverndarkostna annars staar OECD-svinu. Eftir alllanga mu tkst okkur a f stjrnarri til a telja fram, og fkkst a stafest, a tlur okkar hagfringanna utan stjrnkerfisins voru rttar og lygabrigzl stjrnarrsins og bndasamtakanna hendur okkur voru r lausu lofti gripin. san hafa bnaarskrslur OECD snt, a bverndin kostar neytendur og skattgreiendur mun meira hr heima en Evrpusambandslndunum og bitnar um lei bndum sjlfum, en munurinn hefur fari minnkandi sem betur fer: til ess var leikurinn gerur.

essi saga tti eftir a endurtaka sig. sland hafi lti a undir hfu leggjast a telja fram tilskildar upplsingar menntamlaskrslur OECD. Vi, sem hfum hyggjur af vanrkslu menntamlanna, vktum mls essu. Vi bentum , a tgjld almannavaldsins til menntamla vru mun minni hr en va annars staar. etta gat varla komi vart, v a kennaralaun voru og hfu lengi veri skammarlega lg, og skortur hfum kennurum var a sama skapi tilfinnanlegur, einkum ti landi. Vi urftum eins og arir landsmenn a hlusta kvlds og morgna langar rur um a tvarpi og sjnvarpi, a dauur fiskur vri vermtasta aulind jarinnar: a var varla vi v a bast, a landsstjrninni fyndist vert a leggja srstaka rkt vi menntaml, ekki nema nafni byggastefnu.

Og gerist einmitt a, sem vi tluumst til: eir stjrnarrinu bitu agni og byrjuu loksins a telja fram menntamlaskrslur OECD. Og viti menn: a kom daginn, a hyggjur okkar hfu reynzt rttar. Tlurnar sndu, a tgjld almannavaldsins til menntamla ri 1996 nmu rsklega 5% af jarframleislu hr heima mti 7% til 8% annars staar Norurlndum. essar tlur rmuu vel vi tlur fr Mennta-, vsinda- og menningarstofnun Sameinuu janna (UNESCO), v a r sndu einnig, hversu miklu minna almannaf vi slendingar hfum vari til menntamla mia vi jarframleislu en arar Norurlandajir langt aftur tmann. Munurinn nam sem sagt 2% til 3% af jarframleislu. a hefi v kosta okkur 12 til 18 milljara krna hverju ri a jafna metin. Til samanburar hefur fjrveiting rkisins til Hskla slands numi um 3 milljrum krna ri undangengin r. etta segir ekki alla sguna, v a aldurssamsetningin er lk: hr heima er tiltlulega fleira flk sklaaldri en annars staar um Norurlnd, svo a vi ttum a rttu lagi a verja meira f til menntunarmla en frndur okkar. mti essu kemur, a um rijungur slenzkra hsklastdenta stundar nm erlendis, og a er ekki ljst, a hversu miklu leyti nmskostnaur eirra er talinn me jartgjldum til menntamla.

Tveim rum sar br svo vi, a rsskrsla OECD um menntaml (Education at a Glance, 2001) sndi, a ri 1998 var sland bi a jafna metin: a r vrum vi skv. skrslunni tplega 7% af landsframleislu okkar til menntamla, svipuu hlutfalli og Danir, Normenn og Svar. essi skyndilegu umskipti milli ranna 1996 og 1998 eru ekki skr skrslunni, enda stangast au vi upplsingar jhagsstofnunar, sem sna, a framlg rkis og bygga til menntamla hr heima hkkuu aeins ltillega fr 1996 til 1998, ea r 5,3% af landsframleislu 1996 5,7% 1998 (og 5,9% 2000, me nmslnum og llu saman, segir Hagstofan; ekki lgur hn). Eitthva virist hafa fari rskeiis. sland er n aftur htt a telja fram: tlur um sland vantar njustu rsskrslu OECD (Education at a Glance, 2002). Eigi a sur hefur menntamlarherra haldi v fram fullum fetum, a sland s komi fremstu r tgjldum til menntamla og nefnir hskla srstaklega til sgunnar, enda tt vita s, a mun lgra hlutfall slenzks skuflks skir hskla og skylda skla en gengur og gerist flestum nlgum lndum (40% hr heima mti nstum 60% a jafnai innan OECD ri 1998). Kennaralaun hafa hkka umtalsvert a undanfrnu, rtt er a, en umfang vanrkslunnar menntamlum mrg r aftur tmann er meira en svo, a hgt s a bta skaann rfum rum, allra szt me rngum fullyringum rtt fyrir kosningar.

Frttablai, 27. marz 2003.


Til baka