Listin aš vķsa til vegar

Hvernig er bezt aš vķsa drukknum manni til dyra? Į aš vķsa honum į rangar dyr ķ žeirri von, aš hann rambi žį į réttu dyrnar? Žetta er klassķskur vandi ķ hagstjórn: rįšgjafinn žarf stundum aš benda į krókaleišir aš settu marki, ef rįšžegarnir slaga. Žessi saga kemur ķ hugann nś, žvķ aš gamall vinur minn, grandvar embęttismašur til margra įra, spurši mig um daginn, hvort einhverjir kynnu aš telja žaš vitna um tvķsögu aš lżsa eftir auknum gjaldeyrisforša Sešlabankans eins og ég hef gert viš og viš frį 1999 og vara nś einnig viš hęttunni į žvķ, aš Sešlabankinn eyši auknum forša ķ vitleysu meš žvķ aš reyna aš verja gengi krónunnar ešlilegu falli. Frį mķnum bęjardyrum séš er ekki um neina tvķsögu aš tefla. Žegar ég lżsi eftir auknum gjaldeyrisforša, miša ég įskorunina viš sešlabankastjórn, sem žekkir muninn į hįu gengi og lįgu. Hinn kosturinn hefši veriš aš horfa fram hjį of litlum forša, lįta sem allt vęri ķ góšu lagi og bķša gengisfalls. Sķšari kosturinn hefši veriš ótękur, žar eš gengisfall er išulega eins og öngull ķ laginu: žegar gengiš lętur undan, fellur žaš nišur fyrir ešlilegt mark, stundum langt, og rķs sķšan aftur upp viš dogg. Gjaldeyrisforšann žarf aš nota til aš jafna gengissveiflur og draga śr offalli gengisins, en ekki til aš hamla gengisfalli, ef gjaldmišilinn var of hįtt skrįšur fyrir. Sešlabanki meš of rżran gjaldeyrisforša er eins og hśseigandi, sem tķmir ekki aš tryggja hśsiš sitt. Sami embęttismašur sagši viš mig: „Žś sakar Sjįlfstęšisflokkinn meš réttu um aš gapa upp ķ brezka ķhaldsmenn og bandarķska repśblikana og gleypa allt hrįtt, en varst žś sjįlfur ekki einn af žeim, sem į sķnum tķma męltu hvaš mest fyrir skjótri einkavęšingu fyrir austan tjald og einnig hér heima?“ Jś, ég kannast viš žaš. Ķ skżrslu til višskiptarįšherra (sjį bók mķna Hagkvęmni og réttlęti, 1993, bls. 130-142) męlti ég meš einkavęšingu meš dreifšri eignarašild og żmsum öšrum varnöglum. Um žetta sagši ég (bls. 132): „Hér heima žarf aš gęta žess vandlega ekki sķšur en žar austur frį aš bśa žannig um hnśtana ķ löggjöf og leikreglum, aš tryggt sé, aš fįein fjįrsterk fyrirtęki eša einstaklingar geti ekki lagt undir sig banka og önnur fyrrverandi rķkisfyrirtęki og komiš ķ veg fyrir heilbrigša samkeppni į lįnamarkaši. Jafnframt žarf aš tryggja žaš meš tiltękum rįšum, aš rķkisbankar og önnur rķkisfyrirtęki séu ekki seld žóknanlegum višskiptavinum stjórnvalda viš sérstökum vildarkjörum, žaš er undir ešlilegu markašsverši, svo sem nokkur brögš hafa veriš aš ķ Austur-Evrópu.“ Ég gerši rįš fyrir stjórnvöldum, sem myndu ekki neyta lags til aš maka krókinn og mylja undir einkavini sķna og vandamenn. Įtti ég heldur aš leggjast gegn einkavęšingu meš öllu žvķ óhagręši, sem fylgt hefši óbreyttum rķkisbankarekstri? – og bķša žess, aš stjórnmįlastéttin tęki tilskildum framförum. Nei. Ég lżsti heldur eftir heilbrigšri einkavęšingu og reyndi jafnharšan aš vekja athygli į gallašri framkvęmd hennar eftir žvķ sem tilefni gįfust til. Žau reyndust ęrin bęši ķ Austur-Evrópu og į Ķslandi. Hęstiréttur felldi fyrir nokkru śrskurš žess efnis, aš framkvęmd śtbošs rķkisins į tęplega 40 prósenta hlut žess ķ Ķslenskum ašalverktökum 2003 hafi veriš ólögmęt. Fulltrśi utanrķkisrįšherra ķ framkvęmdanefnd um einkavęšingu og sķšar formašur nefndarinnar sat bįšum megin viš boršiš, žar eš hann var einnig formašur stjórnar Ķslenskra ašalverktaka. En žrįtt fyrir spillingarhęttuna kom ekki til įlita aš leggjast gegn einkavęšingu, žegar fęri gafst, ekki frekar en ķ Rśsslandi og annars stašar um Austur-Evrópu, enda geršu žaš fįir. Vladķmir Pśtķn, forseti Rśsslands 2000-2008, réšst gegn sérdręgninni og spillingunni, sem fylgdi einkavęšingunni žar austur frį, og beitti fyrir sig hlutdręgu dómskerfi og öšrum mešulum. Langflestum Rśssum lķkar žaš vel, öšrum mišur. Alžingi hefur heimilaš fjįrmįlarįšherra aš taka stórt lįn til aš auka gjaldeyrisforša Sešlabankans. Lįniš nemur 6,3 milljónum króna į hverja fjögurra manna fjölskyldu į Ķslandi. Žetta er višskilnašur rķkisvaldsins eftir uppsveifluna. Rķkissjóšur hefši įtt aš skila drjśgum afgangi ķ uppsveiflunni og safna eignum, en hann gerši žaš ekki. Nś hefur rķkisstjórnin ekki önnur rįš en aš taka eitt lįniš enn. Lįntaka rķkissjóšs er óbrigšul įvķsun į skattheimtu sķšar. Börnin okkar sitja ķ sśpunni.

Fréttablašiš, 3. jślķ 2008.


Til baka