Vogskornar strendur

═ M˙rmansk, stŠrstu borg heimsins nor­an vi­ heimskautsbaug, sag­i gamall R˙ssi vi­ mig: Vi­ njˇtum ■ess hÚr a­ eiga gˇ­a granna. H˙n ßtti vi­ Nor­menn, SvÝa og Finna. Or­ hennar ylja ═slendingi um hjartarŠtur. Vi­ heimsŠkjum ■ß oft, bŠtti h˙n vi­, og f÷rum ■vÝ oftar til ˙tlanda en flestir a­rir R˙ssar ef Ýb˙ar Moskvu og Sankti PÚtursborgar eru undan skildir. Algeng mßna­arlaun Ý M˙rmansk eru 50 til 60 ■˙sund krˇnur og eftirlaun mun lŠgri.

SÝ­ari heimsstyrj÷ldin er enn ß allra v÷rum Ý M˙rmansk sem gegndi ■ar mikilvŠgu hlutverki. Borgin var reist frß grunni Ý fyrri heimsstyrj÷ldinni, fyrir rÚttum 100 ßrum. Ůa­an komust r˙ssnesk herskip og ÷nnur skip ˙t ß opi­ haf ■ar e­ Golfstraumurinn heldur h÷fninni Ýslausri ßri­ um kring. ═ sÝ­ari heimsstyrj÷ldinni var Sankti PÚtursborg sem hÚt ■ß LenÝngra­ umsetin af Ůjˇ­verjum svo engin skip komust ■a­an ˙t. R˙ssar misstu 27 milljˇnir mannslÝfa Ý strÝ­inu, telja menn n˙, tuttugu sinnum fleiri mannslÝf en BandarÝkjamenn, Bretar og Frakkar misstu samanlagt.

Fˇlkinu hefur fŠkka­ Ý M˙rmansk, Ýb˙arnir eru n˙ um 300.000, voru ß­ur hßlf miljˇn. Borgin er břsna hr÷rleg a­ sjß. ┴sřnd hennar vir­ist ekki hafa teki­ miklum breytingum frß ■vÝ SovÚtrÝkin hrundu fyrir aldarfjˇr­ungi. Ţmis framfarateikn ver­a ■ˇ ß vegi manns. Statoil, norska olÝufyrirtŠki­, rekur bensÝnst÷­var Ý M˙rmansk. R˙ssnesk olÝufyrirtŠki ■urfa a­ sŠta erlendri samkeppni. ┌tvegsfyrirtŠki grei­a vei­igj÷ld Ý almannasjˇ­i. IKEA selur ungu fˇlki sŠnsk h˙sg÷gn. Sumt anna­ vitnar um st÷­nun. Margver­launu­ r˙ssnesk kvikmynd frß 2014, Leviathan, sem lřsir vonlausri vi­ureign venjulegrar fj÷lskyldu vi­ spilltan sveitastjˇrnarmann Ý litlum bŠ ekki langt frß M˙rmansk, fÚkkst ekki sřnd Ý borginni utan einu sinni. Eiga kvikmyndah˙sin ■ˇ a­ heita einkafyrirtŠki.

Noregur ß landamŠri a­ R˙sslandi. Kirkjunes, einn nyrzti bŠr Noregs, er steinsnar frß landamŠrunum. Nor­menn leggja fyrir viki­ enn rÝkari ßherzlu en ella vŠri ß jafnvŠgi Ý bygg­ lands sÝns upp eftir grÝ­arlangri str÷ndinni alla lei­ a­ m÷rkum R˙sslands og verja Ý ■essu skyni talsver­u fÚ m.a. til a­ styrkja bŠndur og fiskimenn řmist beint e­a ˇbeint. Bygg­astefnan er m.÷.o. herfrŠ­ileg a­ hluta. Nor­m÷nnum ■ykir ˇrß­legt a­ hafa hluta landsins ˇbygg­an ■ar e­ ■ß gŠtu ˇbo­nir gestir e.t.v. hrei­ra­ ■ar um sig ˇsÚ­ir. Langvinn togstreita Nor­manna og R˙ssa um efnahagsstarfsemi ß Svalbar­a vitnar um vandann. SvÝ■jˇ­ liggur hvergi a­ R˙sslandi. SvÝar t÷ldu ˇhŠtt a­ hverfa frß opinberum fjßrstu­ningi vi­ land og sjˇ fyrir l÷ngu og kjˇsa heldur a­ sty­ja bygg­irnar t.d. me­ ÷flugu hßskˇlastarfi um allt land eins og Nor­menn gera raunar einnig. Opinber stu­ningur vi­ land og sjˇ Ý SvÝ■jˇ­ einskor­ast vi­ sameiginlega landb˙na­ar- og fiskvei­istefnu ESB. Nasistar l÷g­u Finnm÷rk, nyrzta hluta Noregs, Ý r˙st Ý strÝ­slok ■egar ■eir sßu fram ß a­ ver­a undir, brenndu Hammerfest og fleiri bŠi til grunna og fluttu fˇlki­ burt. Svi­na j÷r­in sem nasistar skildu eftir sig marka­i dj˙p spor Ý Noregi sem haf­i misst heilar borgir og bŠi Ý h÷rmulegum brunum ß fyrri tÝ­. ═slendingar ■ekkja brunann mikla Ý Kaupmannah÷fn 1728 sem Halldˇr Laxness ger­i ˇgleymanlegan Ý ═slandsklukkunni. Oslˇ brann til kaldra kola 1624, Ůrßndheimur 1681, Bj÷rgvin 1702 og aftur 1916, Hammerfest 1890 og ┴lasund 1904. Ůetta voru engir smßbrunar, heldur brann nŠstum allt sem brunni­ gat. BŠirnir Ý Finnm÷rk voru endurreistir eftir strÝ­.

Norsk landsbygg­ ljˇmar af myndarskap. ═ litlum bŠjum nor­ur eftir ÷llu landinu rekar danskir og sŠnskir bankar ˙tib˙ lÝkt og Glitnir ger­i fram a­ hruni. Af ■vÝ mß rß­a a­ fˇlksfŠ­ er engin fyrirsta­a Ý augum ■essara banka. Norskir bankar ■urfa a­ sŠta erlendri samkeppni til hagsbˇta fyrir vi­skiptavini sÝna.

Bygg­in er fj÷lbreytt. Samar eru um 100.000 alls, sÚrstakur ■jˇ­flokkur hreindřrabŠnda sem hefur b˙i­ ß nor­urslˇ­um Ý m÷rg ■˙sund ßr. Flestir eru ■eir Ý Noregi, e­a um 50.000, og flestir hinna eru Ý SvÝ■jˇ­ og Finnlandi, en fßir eru eftir Ý R˙sslandi, a­eins um 2.000. Samar tala ˇlÝkar mßllřzkur, svo ˇlÝkar a­ ■eir tala n˙ helzt saman ß ensku ß Šttarmˇtum. Aukin sjßlfstjˇrn Sama mi­ar a­ traustari st÷­u ■eirra innan Noregs, SvÝ■jˇ­ar og Finnlands.

FrÚttabla­i­, 7. j˙lÝ 2016.


Til baka