A­ h÷ndla me­ ■řfi

Ef ma­ur kaupir sÚr gull˙r Ý gamalli skartgripab˙­, getur hann oftast gengi­ a­ ■vÝ vÝsu, a­ ˙ri­ er ekki illa fengi­. Ef hann kaupir gull˙r af ˇr÷ku­um og illa ■efjandi g÷tusala me­ vasana ˙ttro­na af ˙rum, gerir hann ■a­ varla Ý gˇ­ri tr˙: hann ß a­ vita, a­ hann er a­ kaupa ■řfi e­a eftirlÝkingu. Ef brotizt er inn til mannsins og ˙rinu er stoli­, fŠst ska­inn tr˙lega bŠttur hjß tryggingafÚlagi Ý fyrra tilvikinu, en ekki Ý hinu sÝ­ara. L÷gum og reglum er Štla­ a­ reisa skor­ur vi­ verzlun me­ ■řfi. Samt halda menn ßfram a­ h÷ndla me­ ■řfi Ý stˇrum stÝl um allan heim, ■ar e­ gildandi l÷gum gegn slÝkum vi­skiptum er ekki framfylgt. HÚr skulum vi­ staldra vi­ olÝuvi­skipti. Fimm af tÝu stŠrstu fyrirtŠkjum heims Ý tekjum tali­ eru olÝufÚl÷g. OlÝa nemur a­ ver­mŠti r÷skum helmingi allra v÷ruvi­skipta heimsins. OlÝufÚl÷g kaupa ˇkj÷r af olÝu af m÷nnum, sem hafa s÷lsa­ undir sig olÝulindir landa sinna. T÷kum Mi­baugs-GÝneu Ý mi­ri AfrÝku. Ůar fannst olÝa eftir 1990. Landsframlei­sla ß mann margfalda­ist Ý krafti olÝu˙tflutnings, einkum til BandarÝkjanna. Fˇlki­ Ý landinu, hßlf milljˇn manns, břr samt vi­ engu betri kj÷r n˙ en ■ß. Me­alŠvin var 46 ßr 1990 og er n˙ 42 ßr (2005). Fimmta hvert barn veslast upp og deyr fyrir fimm ßra afmŠli­. Obiang Nguema Mbasogo forseti hefur stjˇrna­ landinu me­ har­ri hendi frß 1979 og s÷lsa­ olÝuau­inn undir sjßlfan sig, fj÷lskyldu sÝna og vini og ve­ur Ý peningum. Meira en helmingur ■jˇ­arinnar ■arf a­ lßta sÚr duga einn BandarÝkjadollara ß dag e­a minna. Til vi­mi­unar nemur olÝu˙tflutningurinn n˙ um einu fati, e­a 125 dollurum, ß mann ß dag. Obiang forseti heldur ■jˇ­inni Ý skefjum me­ ofbeldi, svo a­ fßir ■ora a­ andmŠla misskiptingunni og annarri ˇßran. Mi­baugs-GÝnea er ekki einsdŠmi. ═ Sßdi-ArabÝu, har­svÝra­asta einrŠ­isrÝki heims, hefur konungsfj÷lskyldan me­ lÝku lagi s÷lsa­ undir sig olÝuau­inn og lifir Ý h÷mlulausum vellystingum, en m˙gurinn ■arf a­ gera sÚr a­ gˇ­u molana, sem hrjˇta af bor­um kˇngafˇlksins. Ůar hefur me­alŠvin ■ˇ lengzt og barnadau­i minnka­, en ßstand landsins er eigi a­ sÝ­ur slŠmt. Vi­ ■ennan lista olÝulanda, sem loga Ý ˇfri­i, k˙gun og spillingu, mŠtti bŠta til dŠmis ═rak, ═ran, LÝbÝu, NÝgerÝu og S˙dan. Og hva­ me­ ■a­? – spyr­ ■˙. Hva­ me­ ■a­? Al■jˇ­asamningur um borgaraleg og stjˇrnmßlaleg rÚttindi – jß, Úg er a­ tala um samninginn, sem rÝkisstjˇrn ═slands hefur broti­ me­ fiskvei­il÷ggj÷finni – skilgreinir nßtt˙ruau­lindir sem ■jˇ­areign. Ínnur mßlsgrein fyrstu greinar samningsins hefur ekki vaki­ nŠga athygli, en ■ar segir: „Allar ■jˇ­ir mega ... rß­stafa ˇhindra­ nßtt˙ruau­Šfum og au­lindum sÝnum brjˇti ■a­ ekki Ý bßga vi­ neinar skuldbindingar sem lei­ir af al■jˇ­legri efnahagssamvinnu, bygg­ri ß grundvallarreglunni um gagnkvŠman ßbata, og ■jˇ­arÚtti. Aldrei mß svipta ■jˇ­ rß­um sÝnum til lÝfsvi­urvŠris.“ ═ ■essum or­um felst, a­ upptaka ■jˇ­areignar eins og Ý Mi­baugs-GÝneu er brot ß samningnum. Upptaka e­a grˇf misskipting ■jˇ­areignarinnar er mannrÚttindabrot. Ůar e­ Mi­baugs-GÝnea er a­ili a­ al■jˇ­asamningnum, vŠri hŠgt a­ kŠra Obiang forseta fyrir mannrÚttindanefndinni og einnig rÝkisstjˇrnir hinna landanna, sem nefnd eru a­ framan, en ■ˇ ekki Sßdi-ArabÝu, ■ar e­ rÝkisstjˇrnin ■ar hefur ekki undirrita­ samninginn. ═sland undirrita­i samninginn 1968 og sta­festi hann 1979. Brezki heimspekiprˇfessorinn Leif Wenar fŠrir a­ ■vÝ r÷k Ý tÝmaritinu Philosophy and Public Affairs, a­ al■jˇ­asamningurinn um borgaraleg og stjˇrnmßlaleg rÚttindi veiti ßsamt landsl÷gum fŠri ß a­ stemma stigu fyrir millilandaverzlun me­ ■řfi. BandarÝkjamenn og a­rir, sem kaupa olÝu frß Mi­baugs-GÝneu, eru klßrlega a­ kaupa ■řfi. VŠri teki­ fyrir slÝk vi­skipti, vŠri grundvellinum kippt undan har­stjˇrum eins og Obiang forseta og m÷rgum ÷­rum og mannrÚttindabrotum ■eirra. Kjarni hugmyndar heimspekingsins er ■essi: EignarrÚttur ■jˇ­ar yfir au­lindum sÝnum er ■egnrÚttur, mannrÚttur, og mannrÚttindi eru algild, svo sem mannrÚttindasßttmßli Sameinu­u ■jˇ­anna kve­ur ß um og einnig al■jˇ­asamningurinn um borgaraleg og stjˇrnmßlaleg rÚttindi. Ůegar r÷k Leifs Wenar eru brotin til mergjar, vekur ■a­ eftirtekt, hversu ˇvarlega sumir Ýslenzkir l÷gfrŠ­ingar hafa frß ÷ndver­u fjalla­ um fiskvei­istjˇrnina hÚr heima. Jafnvel prˇfessorar Ý l÷gum hafa leyft sÚr a­ gera lÝti­ ˙r sameignarßkvŠ­inu Ý fyrstu grein fiskvei­istjˇrnarlaganna og me­ ■vÝ mˇti gert sig seka um vir­ingarleysi gagnvart mannrÚttindum a­ al■jˇ­al÷gum. SameignarßkvŠ­i­ er lykilßkvŠ­i, ekki a­eins af almennum rÚttlŠtisßstŠ­um, heldur einnig Ý ljˇsi algildra l÷gvernda­ra mannrÚttinda.

FrÚttabla­i­, 19. j˙nÝ 2008.


Til baka