Ůegar hjˇlin sn˙ast

Andi laganna (1748) eftir Montesquieu lag­i grunninn a­ ■eirri stjˇrnskipunarfrŠ­i, sem fyrsta stjˇrnarskrß BandarÝkjanna hvÝlir ß. BandarÝkja■ing sta­festi fyrstu stjˇrnarskrß landsins 1781, fimm ßrum eftir sjßlfstŠ­isyfirlřsinguna 1776. Ůessi fyrsta stjˇrnarskrß var samin og sta­fest Ý mi­ju frelsisstrÝ­i BandarÝkjamanna gegn Bretum. H˙n reyndist ekki vel a­ strÝ­inu loknu, en ■ß brauzt sums sta­ar ˙t ˇfri­ur innan lands, og einst÷k rÝki settu l÷g, sem ■ˇttu ˇgna eignarrÚtti og efnahagslegum st÷­ugleika.

 

Ůetta var­ til ■ess, a­ BandarÝkja■ing stofna­i til sÚrstaks Stjˇrnlaga■ings, sem skyldi leggja til breytingar ß stjˇrnarskrßnni. Tˇlf rÝki af 13 tilnefndu 55 fulltr˙a til setu ß ■inginu, sem kom saman Ý FÝladelfÝu 25. maÝ 1787 og lauk st÷rfum tŠplega fjˇrum mßnu­um sÝ­ar, 17. september. FrŠgasti stjˇrnlaga■ingsfulltr˙inn var George Washington, oddviti sendinefndarinnar frß VirginÝu, sem var ■ß fj÷lmennasta rÝki landsins. Hann var fyrrum hersh÷f­ingi og ■jˇ­hetja a­ loknum frŠkilegum sigri Ý frelsisstrÝ­inu.

Stjˇrnlaga■ingi­ hÚlt fundi sÝna ß bak vi­ luktar dyr. Ůa­ ßkva­ a­ fara fram ˙r lagalegu umbo­i sÝnu til a­ breyta gildandi stjˇrnarskrß og samdi heldur og sam■ykkti nřja stjˇrnarskrß me­ undirskrift 39 fulltr˙a. Ůrettßn fulltr˙ar voru farnir af ■inginu fyrir ■inglok, og ■rÝr neitu­u a­ skrifa undir.

N˙ upphˇfst lÝflegasta stjˇrnmßlaumrŠ­a, sem s÷gur fara af Ý BandarÝkjunum. Allir BandarÝkjamenn, var sagt, e­a nŠr allir, lßsu frumvarpi­, og ■a­ var rŠtt Ý ■aula. Dagbl÷­in, sem voru nßlega 100 a­ t÷lu, birtu miki­ efni um frumvarpi­, auk ■ess sem fylgismenn frumvarpsins og andstŠ­ingar ■ess gßfu ˙t bŠklinga.

Deilurnar um frumvarpi­ snerust einkum um verkaskiptingu alrÝkisstjˇrnarinnar og einstakra rÝkja. AndstŠ­ingar frumvarpsins t÷ldu, a­ alrÝkisstjˇrninni vŠru fŠr­ of mikil v÷ld ß kostna­ rÝkjanna. Ůeir t÷ldu mannrÚttindaßkvŠ­i vanta Ý frumvarpi­ (e. Bill of Rights), ßkvŠ­i, sem ■eir hug­ust nota einnig til a­ tryggja rÝkjunum meiri rÚtt gagnvart alrÝkisstjˇrninni. Stu­ningsmenn frumvarpsins t÷ldu, a­ alrÝkisstjˇrnin ■yrfti a­ hafa nŠg v÷ld til a­ var­veita einingu BandarÝkjanna. Ůetta var landamŠradeila: hvar ßtti a­ draga m÷rkin milli ■essara tveggja sjˇnarmi­a? Hvorug fylkingin var fyllilega ßnŠg­ me­ frumvarpi­, engum ■ˇtti ■a­ vera fullkomi­. M÷rgum stu­ningsm÷nnum ■ess ■ˇtti misrß­i­, a­ fj÷ldi ÷ldungadeildarmanna skyldi ßkve­inn hinn sami Ý ÷llum rÝkjum ˇhß­ fˇlksfj÷lda. Ůetta var tilsl÷kun af hßlfu meiri hlutans gagnvart minni hlutanum. Stu­ningsmenn frumvarpsins voru kalla­ir sambandssinnar (e. federalists), og andstŠ­ingarnir voru fylkissinnar (e. anti-federalists).

BandarÝkja■ing ßkva­ a­ senda frumvarpi­ athugasemdalaust til sam■ykktar e­a synjunar Ý rÝkjunum 13. Stjˇrnlaga■ingi­ haf­i kve­i­ ß um, a­ sam■ykkt nÝu rÝkja dyg­i til a­ l÷gfesta frumvarpi­, svo a­ ■a­ tŠki gildi sem nř stjˇrnarskrß BandarÝkjanna. Sumir t÷ldu, a­ ■ingi­ ■yrfti fyrst sjßlft a­ sam■ykkja frumvarpi­, en ■eirri sko­un var hafna­. Stjˇrnlaga■ingi­ – me­ skipu­um fulltr˙m, ekki kj÷rnum – haf­i sami­ frumvarpi­, og BandarÝkja■ing taldi ■a­ ekki vera Ý sÝnum verkahring a­ fjalla efnislega um frumvarpi­, hva­ ■ß breyta ■vÝ, ■a­ gŠtu rÝkin ein gert. Sumir t÷ldu, a­ me­ ■vÝ a­ taka ekki efnislega afst÷­u til frumvarpsins vŠri ■ingi­ a­ lřsa sam■ykki sÝnu, ■ar e­ ■÷gn vŠri sama og sam■ykki. A­rir litu svo ß, a­ me­ ■vÝ a­ sam■ykkja ekki frumvarpi­ vŠri ■ingi­ Ý reyndinni a­ lřsa andst÷­u sinni. RÝkin 13 fˇlu řmist l÷g■ingum sÝnum a­ fjalla um frumvarpi­ e­a sÚrst÷kum ■ingum, ■ar sem sÚrkj÷rnir fulltr˙ar sßtu ßsamt ■ingm÷nnum. Delaware rei­ ß va­i­ me­ einrˇma sam■ykkt frumvarpsins 7. desember 1787. NŠst kom PennsylvanÝa 12. desember, ■ar sem 46 fulltr˙ar studdu frumvarpi­ gegn 23 mˇtatkvŠ­um. New Jersey og GeorgÝa sam■ykktu frumvarpi­ einrˇma 18. og 31. desember. Connecticut sam■ykkti frumvarpi­ Ý byrjun jan˙ar 1788 me­ 128 atkvŠ­um gegn 40. Mjˇtt var­ ß munum Ý Massachusetts Ý byrjun febr˙ar, ■ar sem frumvarpi­ var sam■ykkt me­ 187 atkvŠ­um gegn 168. N˙ h÷f­u sex rÝki sam■ykkt frumvarpi­. ═ aprÝllok sam■ykkti Maryland frumvarpi­ me­ 63 atkvŠ­um gegn 11 og Su­ur-KarˇlÝna Ý maÝlok me­ 149 atkvŠ­um gegn 73. N˙ vanta­i eitt rÝki enn. ═ j˙nÝlok sam■ykkti New Hampshire frumvarpi­ me­ 57 atkvŠ­um gegn 47. Frumvarpi­ var Ý h÷fn nÝu mßnu­um eftir a­ Stjˇrnlaga■ingi­ skila­i ■vÝ af sÚr til BandarÝkja■ings. Fßeinum d÷gum sÝ­ar sam■ykkti VirginÝa, fj÷lmennasta rÝki­, frumvarpi­ me­ naumum meiri hluta, e­a 89 atkvŠ­um gegn 79. ═ j˙lÝlok sam■ykkti New York frumvarpi­ me­ 30 atkvŠ­um gegn 27. Nor­ur-KarˇlÝna hafna­i frumvarpinu sk÷mmu sÝ­ar me­ 184 atkvŠ­um gegn 83, en ■a­ breytti engu. Rhode Island, ■rettßnda rÝki­, sam■ykkti frumvarpi­ Ý maÝ 1790 me­ 43 atkvŠ­um gegn 32, ■ˇtt frumvarpinu hef­i veri­ hafna­ me­ 2708 atkvŠ­um gegn 237 Ý almennri atkvŠ­agrei­slu Ý rÝkinu. Ůetta var enginn dans ß rˇsum, en hann enda­i vel.

 

DV, 2. marz 2012.


Til baka