Skrifleg geymd

Ţmsar sprungur Ý innvi­um Ýslenzks samfÚlags minna n˙ ß tilveru sÝna Ý kj÷lfar hrunsins. Margir ■ˇttust ekki ■urfa a­ taka eftir sprungunum, me­an allt virtist leika Ý lyndi, og ■rŠttu jafnvel fyrir ■Šr, en n˙ er nř sta­a komin upp. Landi­ leikur ß rei­iskjßlfi. N˙ ver­ur ekki lengur undan ■vÝ vikizt a­ horfast Ý augu vi­ řmsar ˇ■Šgilegar sta­reyndir. HÚr Štla Úg a­ staldra vi­ eina slÝka. ═sland er sjßlft÷kusamfÚlag. ForrÚttindahˇpum hefur me­ fulltingi stjˇrnmßlamanna haldizt uppi a­ skara eld a­ eigin k÷ku me­ ■vÝ a­ skammta sjßlfum sÚr hlunnindi og fÚ ß kostna­ almennings. Ëkeypis ˙thlutun aflaheimilda til ˙tvegsmanna samkvŠmt l÷gum, sem ■eir s÷mdu sjßlfir og Al■ingi sam■ykkti, er augljˇst og afdrifarÝkt dŠmi. Illa ˙tfŠr­ einkavŠ­ing bankanna fyrir fßeinum ßrum fylgdi s÷mu forskrift me­ aflei­ingum, sem blasa n˙ vi­ heiminum ÷llum. Sjßlft÷kuhef­in nŠr marga ßratugi aftur Ý tÝmann. Hver skyldi hafa reist sÚr sumarb˙sta­ Ý ■jˇ­gar­inum ß Ůingv÷llum nŠst Valh÷ll, sem n˙ er nřbrunnin? Ůa­ var forma­ur Ůingvallanefndar, nema hva­, ■ß ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins, n˙ l÷ngu lßtinn. Ătli Morgunbla­i­ hafi mˇtmŠlt sjßlft÷kunni? E­a TÝminn? Nei, ■etta var partur af hef­bundnum helmingaskiptum. Hin flokksbl÷­in andŠf­u ekki heldur a­ neinu gagni, ef ■au ■ß s÷g­u m˙kk. Ă sÝ­an hefur Ůingvallanefnd nota­ ■jˇ­gar­inn til a­ b˙a til řmis einkahrei­ur Ý blˇra vi­ l÷g. ═ fyrstu grein laga um ■jˇ­gar­inn ß Ůingv÷llum segir: ,,Hi­ fri­lřsta land skal vera undir vernd Al■ingis og Švinleg eign Ýslensku ■jˇ­arinnar. Ůa­ mß aldrei selja e­a ve­setja.“ Samt hefur Ůingvallanefnd heimila­ byggingu fj÷lda einkab˙sta­a og a­rar framkvŠmdir Ý ■jˇ­gar­inum fram ß sÝ­ustu ßr. Allir vita um l÷gleysurnar, en enginn gerir neitt. Spilling af ■essu tagi hefur ßratugum saman veri­ ß allra v÷rum. H˙n er var­veitt Ý munnlegri geymd, en fßar skrifa­ar heimildir eru til um hana. Bl÷­in voru flokksbl÷­ og ur­u bankabl÷­, og Mogginn er n˙ ˙tvegsbla­. Vi­skiptasaga landsins er a­ mestum hluta sjßlfsŠvisaga. Bankarnir hafa sjßlfir lÝkt og řmis stˇrfyrirtŠki og fyrirtŠkjasamt÷k rß­i­ sagnfrŠ­inga og a­ra til a­ skrß s÷gu sÝna. Hvernig Štli stjˇrnmßlasaga heimsins liti ˙t, vŠri h˙n eing÷ngu reist ß sjßlfsŠvis÷gum stjˇrnmßlamanna? H˙n myndi ■ß brei­a yfir řmsar ˇ■Šgilegar sta­reyndir. Einmitt ■annig er vi­skiptasaga ═slands. Til eru skrifa­ar heimildir ß stangli um gamalt bankamisferli, til dŠmis ritger­ Ý SkÝrni eftir Sigur­ Nordal prˇfessor 1925 og nokkru yngri brÚfaskipti brŠ­ranna Bjarna og PÚturs Benediktssona, sem Úg hef rifja­ upp ß ■essum sta­ og vÝ­ar, en misferli­ var aldrei dregi­ fram Ý dagsljˇsi­. Ůess er hvergi geti­ Ý sjßlfsŠvis÷gum bankanna. Hvergi er heldur til skrifleg heimild um mßli­, sem einn rÝkisbankastjˇrinn bar upp vi­ a­sto­armann ˇnefnds rß­herra, en ■a­ var ■etta: bankastjˇrinn sag­ist mundu kunna betur vi­, a­ hann fengi a­ vita fyrir fram um gengisfellingar lÝkt og bankastjˇrar hinna bankanna. Kannski hef­u menn gŠtt sÝn betur vi­ einkavŠ­ingu bankanna, hef­i hulunni veri­ svipt Ý tŠka tÝ­ af g÷mlu rÝkisbankahneykslunum. Brřnt er a­ fŠra til bˇkar g÷mlu spillingars÷gurnar, svo a­ komandi kynslˇ­ir ■urfi ekki a­ ganga gruflandi a­ s÷gu landsins. Fˇlki­ Ý landinu ■arf a­ fß a­ bera vitni um ßstand fyrri tÝ­ar. Til ■ess eru tvŠr lei­ir fŠrar. ═ fyrsta lagi er n˙ starfrŠkt Ý Hßskˇla ═slands Mi­st÷­ munnlegrar s÷gu, sem Gu­mundur Jˇnsson prˇfessor Ý sagnfrŠ­i veitir stjˇrnarforustu. Til mi­st÷­varinnar geta menn beint upplřsingum, sem ■eir telja geta komi­ a­ gagni vi­ a­ skrß s÷gu landsins rÚtt. Gefi nˇgu margir gl÷ggir menn sig fram, hlřtur mi­st÷­in a­ veita upplřsingum ■eirra Ý frjˇan farveg. ═ annan sta­ hefur Ůjˇ­minjasafn ═slands lengi safna­ skipulega heimildum um lÝfshŠtti ß eldri tÝ­, til dŠmis um frßfŠrur og refagildrur ˙r grjˇti, me­ ■vÝ a­ semja spurningaskrßr og senda fˇlki. Ůar hefur Ý ■essu skyni frß 1963 veri­ starfrŠkt sÚrst÷k ■jˇ­hßttadeild fyrir frumkvŠ­i Kristjßns Eldjßrn, ■ß ■jˇ­minjavar­ar og sÝ­ar forseta ═slands. Margir af ■essum spurningalistum safnsins eru til komnir fyrir tilstilli annarra. Ůjˇ­minjasafni­ ■yrfti a­ lßta semja og senda ˙t slÝka spurningalista um g÷mlu spillinguna: forrÚttindi, frŠnddrŠgni, fyrirgrei­slu, klÝkuskap, m˙tur, nßpot og anna­ hef­helga­ svindl, sem fˇlk řmist ■ekkir sjßlft af eigin raun e­a man eftir ÷­rum lei­um.

FrÚttabla­i­, 8. oktˇber 2009.


Til baka