Halldóra Bjarnadóttir
(1873-1981)

 

Bernska og menntun
Aftur til Íslands
Til Noregs á ný
Skólastjóratíđ og félagsstörf
Rit eftir Halldóru Bjarnadóttur
Rit um Halldóru Bjarnadóttur
Lokaorđ
Heimildaskrá

Höfundar: Edda Jóhannesdóttir og Sólbjörg Harđardóttir
Um og eftir aldamótin var mikiđ ađ gerast í uppeldis- og menntamálum á Íslandi ţví ć fleirum fannst ţađ skipta verulegu máli fyrir börn ađ ţau fengju menntun ađra en ţá sem veitt var heima fyrir. Međ frćđslulögunum áriđ 1907 var sett á skólaskylda fyrir börn frá 10-14 ára. Heimildarákvćđi um lengri skólaskyldu var sett í lögum áriđ 1926 og almenn regla um sjö ára skólaskyldu var sett áriđ 1936 (Jón Torfi Jónasson, 2004).

Halldóra Bjarnadóttir var ein af ţeim sem lét til sín taka í uppeldis- og menntamálum á ţessum tíma. Ćvi hennar var merkileg fyrir ţćr sakir ađ hún lét sig ţessi mál mikiđ varđa ţó svo ađ hún hafi sjálf aldrei gifst og átt börn. Hún blandađi sér líka mikiđ í kvennabaráttuna og var ósátt viđ ţađ ađ konur fengju ekki sömu laun og karlar fyrir sömu störf. Einnig var hún lengi vel elsti Íslendingurinn ţví hún náđi ađ verđa 108 ára gömul.

Hér verđur sagt frá ćsku hennar á Íslandi og námi og starfi í Noregi. Ţá fjöllum viđ um kennarastörf hennar hér á landi, skólastjórastöđu hennar viđ Barnaskólann á Akureyri og stofnun Tóvinnuskólans. Einnig gerum viđ félagsstörfum hennar skil og nefnum nokkur rit sem eru um og eftir Halldóru.
Upp
 

Bernska og menntun
Halldóra Bjarnadóttir fćddist 14. október 1873 ađ Ási í Vatnsdal. Hún var dóttir hjónanna Bjarna Jónassonar og Bjargar Jónsdóttur. Ţegar hún var níu ára gömul skildu foreldrar hennar og fluttist hún ţá međ móđur sinni til Reykjavíkur. Skilnađur foreldra hennar hafđi djúpstćđ áhrif á Halldóru og varđ til ţess ađ hún giftist aldrei sjálf. Fađir hennar fluttist til Bandaríkjanna, giftist aftur og eignađist ţar ţrjár dćtur. Halldóra hélt bréfasambandi viđ systur sínar og hittust ţćr stöku sinnum (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson,1960).

Ţegar Halldóra og móđir hennar komu til Reykjavíkur leigđu ţćr fyrstu tvö árin hjá vinafólki ţar til ţćr eignuđust sitt eigiđ hús. Alltaf var mikill gestagangur hjá ţeim og alltaf voru ţćr međ leigjendur. Halldóra ţráđi strax ung ađ aldri ađ mennta sig og bađ hún um ađ fá ađ fara í Latínuskólann, en á ţessum árum ţótti ekki álitlegt fyrir stúlkur ađ ganga menntaveginn (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).

Áriđ 1886 var Halldóra fermd í Dómkirkjunni og sagđist hún ekki hafa haft mikinn áhuga á kverinu á ţessum árum og ađ fermingin hafi ekki haft nein andleg áhrif á sig. Ţađ var ekki fyrr en Halldóra fór svo fyrst ađ heiman 16 ára gömul sem trúin fór ađ fćra henni mikinn styrk og las hún Helgapostillu, Biblíuna, Matthíasar- og Davíđssálma spjaldanna á milli (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).

Ţegar hún var 17 ára gömul bjó hún hjá móđurbróđur sínum og konu hans á Sauđárkróki eitt sumar og fékk hún ţar sína fyrstu kennarareynslu. Á ţessum árum var mikil áhersla lögđ á kennslu í heimilisfrćđum og fór hún ţví ađ lćra fatasaum. Halldóra hélt svo áfram ađ kenna víđsvegar um land nćstu fimm árin og stundađi hún bćđi farkennslu og heimiliskennslu. Hún fann fljótt hvađ hana skorti menntun til kennarastarfsins en á ţessum árum var engin stofnun á Íslandi sem veitti hana. Hún ákvađ ţví ađ halda til Noregs í nám áriđ 1896 en á leiđ sinni ţangađ kom hún viđ í Kaupmannahöfn. Međ henni á skipinu voru sjö ungir menn sem allir voru á leiđ til Kaupmannahafnar til náms. Međal ţeirra var einn helsti frumkvöđull íslenskra menntamála, Guđmundur Finnbogason. Halldóra lýsir ţessari skipsför og stuttri dvöl sinni í Kaupmannahöfn áđur en hún heldur til Noregs sem mikilli skemmtun og segist hún „aldrei hafa veriđ í svo glađvćrum og góđum félagsskap sem ţessum“ (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).

Í Noregi leigđi Halldóra herbergi í miđbć Oslóar. Á ţví heimili var heimilisfólkiđ strangtrúađ og lćrđi hún ţar fljótlega ađ meta og virđa helga siđi og iđkađi hún ţá sjálf alla tíđ síđar (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Halldóra undi sér vel í náminu og gekk henni vel. Hún stundađi leikfimi og lagđi hún alla tíđ mikla áherslu á ţađ ađ hreyfa sig reglulega. Félagslífiđ stundađi hún af kappi og eignađist í skólanum marga vini og kunningja. Auk ţeirra var hún í samskiptum viđ Íslendinga sem dvöldu í Osló og var hún ein af stofnendum Íslendingafélagsins ţar.
Upp
 

Aftur til Íslands
Náminu lauk Halldóra áriđ 1899 og snéri hún strax til Íslands og hóf ţá kennslu viđ Barnaskólann í Reykjavík auk ţess tók hún ađ sér ađ kenna kristinfrćđi og landafrćđi í Kvennaskólanum (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Halldóra lagđi mikinn metnađ í kennsluna og nýtti sér ţćr kennsluađferđir sem hún hafđi lćrt í Noregi en hún var ekki sátt viđ launin. Hún var ekki fastráđin og fékk hún ţví ekki sömu laun og ađrir kennarar sem höfđu kennarapróf. Sótti hún ţá um fastráđningu og hćrri laun en kröfum hennar var hafnađ. Ţrátt fyrir mótmćli innan skólans sem utan ákvađ hún ađ segja upp starfi sínu og leita á önnur miđ. Ţess má geta ađ Bríet Bjarnhéđinsdóttir, sem međal annars stóđ ađ stofnun Kvenréttindafélags Íslands áriđ 1907 (Félagsmálaráđuneytiđ, 2004), skrifađi grein í Kvennablađiđ ţar sem hún gagnrýnir ákvörđun bćjarstjórnar um ađ láta Halldóru fara og ţar sem hún lofar kennsluađferđir hennar. Hún minnist međal annars á ţađ ađ Halldóra hafi nýtt sér hugmyndir Guđmundar Finnbogasonar. Hugmyndir um ađ haga náminu eftir ţroska hvers barns og ađ tengja námiđ umhverfi barnanna og kenna ţeim í gegnum leik. Briet talađi einnig um ađ börnin sem hún kenndi hafi veriđ auđţekkt úr stórum hópi nemenda ţar sem ţau hefđu ţekkingu á viđ mun eldri börn og ađ börnin hennar Halldóru hafi veriđ einstaklega siđprúđ og kurteis (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).
Upp
 
Til Noregs á ný
Halldóra tók fljótlega ţá ákvörđun ađ fara aftur til Noregs og fékk hún strax kennarstarf í bćnum Moss sem var mun betur launađ en kennarastarfiđ í Reykjavík. Hún leigđi sér efri hćđ í húsi og leigđi hún ţar út tvö herbergi til ţess ađ drýgja tekjurnar. Móđir hennar fluttist út til hennar og var hjá henni ţau sjö ár sem hún dvaldi í Noregi.
Kennslunni ţar var ţannig háttađ ađ sami kennari fylgdi börnunum frá fyrsta og upp í fjórđa bekk. Halldóru fannst ţetta góđ ađferđ ţví međ ţessu móti átti kennarinn auđveldara međ ađ fylgjast međ hverju barni og ţekkja hćfileika ţeirra og takmarkanir. Ţess var vandlega gćtt ađ ekkert barn drćgist aftur úr og mikill metnađur var lagđur í ađ finna leiđir ađ hjarta hvers nemenda (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).

Áriđ 1906 bauđst Halldóru ađ fara sem túlkur í bekkjarferđ til Íslands sem norskur samkennari hennar gekkst fyrir. Eftir ţá ferđ fór hún ađ flytja erindi í Suđur Noregi um Ísland og notađist hún viđ skuggamyndir til ađ kynna land og ţjóđ. Ferđađist hún um helgar og ţegar hún var í fríum frá kennslu.
Ţrátt fyrir ađ Halldóra undi sér vel í Noregi ţá var hún á ţessum árum farin ađ huga ađ heimferđ (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Sumariđ 1908 hafđi hún spurnir af ađ ţađ vanti kennara ađ Barnaskólanum á Akureyri og sćkir ţar um. Hún setti ţó eitt skilyrđi og ţađ var ađ hún vildi ekki keppa um stöđuna viđ frćnda sinn sem sóttist einnig eftir sömu stöđu. Svariđ kom um hćl og var henni ţá bođin skólastjórastađa og ákvađ hún ađ taka ţví. Skólanefnd skólans í Moss vildi ekki missa Halldóru og bauđ henni ađ fara í ársleyfi og koma aftur ef hún óskađi ţess. Halldóra hélt heim en móđir hennar varđ eftir um tíma í Noregi ef ske kynni ađ Halldóru hugkvćmdist ađ snúa aftur (Guđrún Helgadóttir, 1996).
Í skólanum í Moss var handavinna kennd samhliđa öđrum greinum og var Halldóra á ţeirri skođun ađ hún vćri einkar mikilvćg námsgrein í barnaskólum. Í ţví samhengi tengdi hún hugmyndir Guđmundar Finnbogasonar um mikilvćgi ţess ađ ćfa samhliđa huga og hönd. Taldi hún ţađ mjög ţroskandi fyrir nemendur sem áttu erfitt međ ađ fylgjast međ í munnlegum námsgreinum. Áhugi hennar á ţessu var svo mikill ađ hún ákvađ ađ hringja á undan sér í formann skólanefndar Akureyrar til ađ spyrja hann hvort gert vćri ráđ fyrir ţví ađ handavinna yrđi kennd viđ skólann (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Svo mikill var áhuginn og drifkrafturinn í Halldóru sem átti eftir ađ koma enn betur fram í störfum hennar seinna á ćvinni.
Upp
 

Skólastjóratíđ og félagsstörf
Halldóra tók viđ skólastjórastöđu í Barnaskólanum á Akureyri fyrsta áriđ sem skylda var ađ senda 10-14 ára börn í skóla eđa áriđ 1908. Ţau tíu ár sem hún gegndi stöđunni var hún ađeins fjarverandi eina viku vegna veikinda. Á ţessum árum voru um 100 - 120 börn í skólanum. Ásamt skólastjórastöđunni kenndi hún kristinfrćđi og handavinnu í efstu bekkjunum en handavinnukennsla var tekin upp í hennar skólastjóratíđ. Áđur fyrr ţótti óţarfi ađ kenna handavinnu í skólanum ţví heimilin áttu ađ sjá um ţá kennslu sjálf. Handavinna var ađaláhugamál Halldóru í hennar kennslustarfi og fannst henni mikil nauđsyn ađ nemendur hefđu góđa undirstöđu í ţeirri grein eins og áđur kom fram (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).

Í skólastjóratíđ sinni tók Halldóra fljótlega upp á ţví ađ bjóđa kennurum skólans heim til sín til ađ halda vikulega fundi međ ţeim. Hafđi hún beinar kennslućfingar á fundunum ţar sem hún lagđi mesta áherslu á kennslu í reikningi, landafrćđi, íslensku og handavinnu. Einnig var rćtt  um tornćma og baldna  einstaklinga á ţessum fundum og reynt ađ finna sem besta lausn fyrir ţessi afbrigđilegu börn. Á ţessum tíma vildi fólk sem minnst skipta sér af börnum sem ţóttu frábrugđin öđrum börnum en Halldóra vildi gera vel viđ ţau og útvegađi ţeim sérkennslu í skólanum. Einnig fannst henni nauđsynlegt ađ taka upp nána samvinnu á milli heimila og skóla ţar sem skólaskylda var ný af nálinni. Hafđi hún áhyggjur af ţví ađ foreldrar teldu ekki skólann eins mikilvćgan eins og löggjafinn og kennararnir héldu fram. Hún taldi ađ skólastarfiđ bćri meiri árangur ef gott samstarf vćri á milli heimila og skóla (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Halldóra lét ađbúnađ nemenda sig miklu varđa og lét međal annars útbúa leikvöll viđ skólann. Einnig lagđi hún grunn ađ skólabókasafni en ţegar hún byrjađi sem skólastjóri átti safniđ ađeins eina bók. Leikfimikennsla hafđi legiđ niđri í skólanum um nokkurt árabil áđur en Halldóra beitti sér fyrir ţví ađ hún yrđi tekin upp ađ nýju. Orđin hreinlćti, reglusemi og sparsemi voru gerđ ađ einkunnarorđum skólans og var henni mikiđ í mun ađ efla ábyrgđartilfinningu barnanna fyrir vistarverum skólans. Henni ţótti mikilvćgt ađ bregđa út frá hinu hefđbundna skólastarfi og kom hún á ţeirri reglu ađ halda litlu jólin sem ekki hafđi áđur ţekkst í íslenskum skólum. Vettvangsferđir voru farnar reglulega í fyrirtćki og stofnanir í bćnum og voru nemendur látnir vinna ađ ţemaverkefni í tengslum viđ ferđirnar. Halldóra fékk mikla gagnrýni bćjarbúa fyrir allar ţćr breytingar sem hún kom á í umbótastarfi sínu viđ skólann, ţađ var taliđ alltof kostnađarsamt og í sumum tilfellum hreinn óţarfi (Jón Hjaltason, 2000).

Halldóra sagđi starfi sínu lausu eftir tíu ára starf. Ţá sagđist hún vera orđin leiđ á „sífelldu naggi og nuddi á mannafundum og í blöđum“ (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Var hún margbeđin um ađ hćtta viđ ţessa ákvörđun sína en henni var ekki haggađ.

Halldóra var áfram búsett á Akureyri nćstu fjögur árin og hafđi ýmislegt fyrir stafni ţann tíma. Hún var til dćmis kosin í bćjarstjórn og skólanefnd, hún studdi kvennabaráttuna af fullum krafti og var í broddi fylkingar í mörgum hagsmunamálum kvenna. Einnig var hún virkur ţátttakandi í kvenfélögum og flutti ţar erindi um ýmis mál. Henni fannst hlutverk kvenfélaga vera fyrst og fremst ađ sameina konur, kenna ţeim ađ starfa í félagsskap og tengja saman krafta ţeirra til ađ vinna ađ góđum málum. Hún segir í ćvisögu sinni, sem kom út áriđ 1960, ađ sér finnist ósanngjarnt ađ á ţeim tíma „ţekkist ţađ enn ađ konum séu greidd lćgri laun en karlmönnum ţó ađ ţau vinni á sama stađ og viđ sömu störf“ (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Halldóra var einnig međal stofnenda og fyrsti formađur Sambands norđlenskra kvenna. Félagiđ var stofnađ áriđ 1914 og var stofnun ţess ađ hennar mati stórt spor í félagsmálum kvenna víđa um land. Ţađ hafđi forystu á mörgum sviđum í hagsmunamálum og viđfangsefnum kvenna og auk ţess beitti ţađ sér fyrir bćttum hag heimila í landinu (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).

Seinni starfsárum sínum eyddi Halldóra ađ miklu leyti í útgáfu ársritsins Hlínar, málsvara Sambands norđlenskra kvenna sem kom út í fyrsta skipti áriđ 1917. Ţađ efni sem birt var í Hlín var „fyrst og fremst um heimilisiđnađ, hjúkrunarmál og hreinlćtishćtti, garđrćkt, uppeldismál, réttindamál kvenna, smásögur, leiđbeiningar um nauđsynjamál og yfirleitt allt ţađ, sem á einn eđa annan hátt hefur getađ stutt ađ eflingu heimilanna og aukinni ţjóđrćkniskennd“ (Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960). Halldóru tókst ađ fá ólíklegustu manneskjur til ađ skrifa í ritiđ. Henni leiddist ţau rit ţar sem formađur ţeirra var sá eini sem sem sá um skrifin og einnig var hún ţeirrar skođunar ađ „hver einasti Íslendingur hafi eitthvađ skemmtilegt og fróđlegt til brunns ađ bera, ef hann tekur sig til“(Vilhjálmur S. Vilhjálmsson, 1960).

Haustiđ 1922 flutti Halldóra ásamt móđur sinni til Reykjavíkur ţar sem henni hafđi bođist ađ kenna handavinnu viđ Kennaraskóla Íslands. Hún sá sér ţá leik á borđi ađ ná til allra kennara međ ţeirri grein sem hún mat einna mest í barnaskólum og kenndi hún í átta ár viđ skólann. Hún bjó í ţrettán ár í Reykjavík og hafđi ýmislegt annađ fyrir stafni heldur en kennsluna viđ Kennaraskólann. Hún hélt til dćmis ýmis námskeiđ um handavinnu og starfađi í Heimilisiđnađarfélagi Íslands. Ferđađist hún mikiđ á ţessum árum, fór til dćmis til Norđurlanda og hélt vefnađarsýningar ţar. Einnig bauđst henni ađ fara til Kanada og Ameríku og ţáđi hún ţađ bođ ađ hluta til vegna ţess ađ hana langađi ađ sjá systur sínar og kynnast fólkinu ţeirra. Ţar hélt hún erindi og hannyrđasýningar.

Áriđ 1946 stofnađi Halldóra Tóvinnuskólann á Svalbarđa viđ Eyjafjörđ. Hún var ekki sjálf skólastjóri viđ skólann heldur heimsótti hún hann hálfsmánađarlega og kenndi kristinfrćđi og flutti erindi. Einnig sá hún um fjárhag skólans, lagđi til innanstokksmuni, áhöld og efni. Skólinn var lagđur niđur áriđ 1955 en ţá var Halldóra orđin 82 ára gömul.

Haustiđ 1955 fluttist Halldóra á Sjúkra- og elliheimiliđ á Blönduósi og einbeitti sér ađ ritstjórn Hlínar og formennsku Sambands norđlenskra kvenna. Hún var 87 ára gömul ţegar Vilhjálmur S. Vilhjálmsson skrifar í samvinnu viđ hana ćvisögu hennar. Í lokaorđum bókarinnar er gaman ađ sjá hvađ hún er enn full af hugmyndum sem hana langar til ađ framkvćma. Hún talar um ađ hún eigi enn margt eftir ógert en ađ líkindum endist henni ekki aldur til ađ vinna öll ţau störf sem hana langar til ađ vinna.
Upp
 

Rit eftir Halldóru Bjarnadóttur
Kvćđi og leikir, barnabók gefin út fyrst áriđ 1917. Barnabók Hlínar áriđ 1951. Vefnađarbók Sigrúnar Blöndal, 1932-1935. Einnig gaf hún út nokkrar íslenskar uppdráttarmöppur fyrir útsaum og vefnađ (Ólafur Ţ. Kristjánsson, 1985).

Halldóra skrifađi ótal greinar í ársritiđ Hlín sem hún gaf sjálf út í 44 ár eđa frá árinu 1917 (Guđrún Helgadóttir, 1966). Í ţriđja árgangi ársritsins, frá árinu 1919, talar hún um ţađ hversu erfitt ţađ geti reynst ţeim sem fara utan til náms ađ stađfćra námiđ íslenskum ađstćđum. Henni finnst vera vöntun á góđum skólum hér á landi og vill ţá leggja sérstaka áherslu á verknám. Einnig talar hún um mikilvćgi ţess ađ koma á stofn kennaraskóla hér á landi (Halldóra Bjarnadóttir, 1919).

Í 35. árgangi Hlínar frá árinu 1951 er grein eftir Halldóru ţar sem hún leggur mikla áherslu á mikilvćgi ţess ađ vernda öll ţjóđleg verđmćti sem best. Ađ vernda máliđ, halda tryggđ viđ allt sem íslenskt er, matargerđ, heimilishćtti og venjur. Íslenskri handavinnu varđ ađ hennar mati ađ halda í heiđri og ekki síst íslenska ţjóđbúningnum. Halldóra er mjög framsýn ađ ţessu leyti og sér fyrir sér mikilvćgi ţess ađ Íslendingar haldi fast í menningu sína „í stađ ţess ađ elta allar útlendar tískur“. Í greininni talar hún einnig um mikilvćgi ţess ađ styrkja og styđja stúlkur til náms (Halldóra Bjarnadóttir, 1951).
Í 40. árgangi Hlínar frá árinu 1956 er grein eftir Halldóru sem fjallar međal annars um kristinfrćđikennslu í Kvennaskólanum. Í ţessari grein er Halldóra ađ gagnrýna ákvörđun forráđamanna Kvennaskólans um ađ leggja minni áherslu á kennslu í kristinfrćđi. Hún talar einnig um lélega kennslu í kristinfrćđum í grunnskólum landsins. Ađ mati Halldóru er ţađ hlutverk skólanna ađ kynna fyrir nemendum sínum Nýja testamentiđ, Passíusálmana og sálmabćkurnar ţví ţar er ađ hennar mati ađ finna bćđi fagurt mál og mikla andlega fćđu. Hún talar um reynslu sína frá Noregi, en ţar var mikil áhersla lögđ á kristinfrćđi og hvađ ţađ hafi haft góđ áhrif á hana. Hún er í ţessari grein ađ hvetja til ţess ađ ţegar frćđslulögin frá 1946 verđi endurskođuđ verđi allir ţeir sem ađhyllast kristinfrćđikennslu ađ taka höndum saman og hafa áhrif. Ađ hvetja til ţess ađ kristinfrćđi verđi kennd eina stund á viku og ekki sé ţađ mikiđ til ćtlast á móts viđ öll hin fögin sem eru kennd (Halldóra Bjarnadóttir, 1956).

Halldóra skrifađi formála og síđasta kafla ćvisögu sinnar sem Vilhjálmur S. Vilhjálmsson tók saman áriđ 1960 í samvinnu viđ hana. Einnig tók hún saman bókina Vefnađur á íslenskum heimilum á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar sem gefin var út áriđ 1966 ţegar Halldóra var komin yfir nírćtt. Í ţeirri bók gerir hún međal annars grein fyrir áhöldum og efnum sem notuđ eru viđ handavinnu og eru ţar frásagnir fjölda fólks um hvernig verkin skuli unnin. Ţá segir hún frá handavinnu úr hverjum landsfjórđungi fyrir sig sem hún kynntist á ferđum sínum um landiđ. Einnig prýđir bókina fjöldi ljósmynda af handverki og vélum sem notađar hafa veriđ til handverks. Hún tileinkar foreldrum sínum bókina og í formála hennar ritar hún ađ hún hafi heyrt talađ um ullina frá ţví ađ hún man fyrst eftir sér. Einnig ritar hún ţar ađ „viđ föđur- og móđurhné hafi hún kynnst ullinni og lćrt ađ virđa eiginleika hennar. Seinna kom svo spuni og vefnađur til sögunnar“ (Halldóra Bjarnadóttir, 1966). Hún hefur ţví kynnst handavinnunni strax í barnćsku og hafđi hana ađ ađaláhugamáli sínu allt sitt líf eins og áđur kom fram.
Upp
 

Rit um Halldóru Bjarnadóttur
Halldóra Bjarnadóttir ćvisaga rituđ af Vilhjálmi S. Vilhjálmssyni, gefin út áriđ 1960. Jenný Karlsdóttir og Ţórdís Ingvadóttir skrifuđu B.ed.ritgerđ viđ Kennaraháskóla Íslands áriđ 1982 um Halldóru Bjarnadóttur og störf hennar ađ skólamálum. Auk ţess sem skrifađar hafa veriđ margar greinar um Halldóru (Landsbókasafn, 2004).

Í ţriđja bindi ritrađarinnar Fćđing nútímamannsins er ađ finna nokkuđ góđa umfjöllun um skólastjóratíđ Halldóru á Akureyri. Ţar kemur međal annars fram ađ baráttumál Halldóru um úrbćtur í skólanum voru fjölmörg og lét hún fátt stöđva sig í ţessari baráttu (Jón Hjaltason, 2000).
Upp
 

Lokaorđ
Áđur en gagnasöfnun og lestur um ćvi og störf Halldóru Bjarnadóttur hófst höfđum viđ litla hugmynd um hver hún var. Ţađ fáa sem viđ vissum um hana var ađ hún hafđi unniđ mikiđ og gott starf í Barnaskólanum á Akureyri á árunum 1908-1918. Eftir ađ hafa lesiđ ćvisögu hennar, greinar og rit eftir hana sjálfa og um hana erum viđ sammála ţví ađ hér var á ferđinni alveg einstök kona. Hún var mjög sjálfstćđ, vinnusöm og kraftmikil og lét fátt stöđva sig í ţví sem hún hafđi hug á. Hún sóttist eftir ađ ganga menntaveginn ţrátt fyrir ađ ţađ vćri ekki algengt á ţessum tíma hjá stúlkum og fór utan til náms og starfs. Lífssýn Halldóru hefur eflaust mótast mjög á unga aldri. Á heimili móđur hennar var mjög gestkvćmt og dvöldu ungir menntamenn ţar um lengri og skemmri tíma. Halldóra var mikill frumkvöđull á sviđi uppeldis- og menntamála og var óhrćdd viđ ađ láta skođanir sínar í ljós. Hún ólst upp viđ hannyrđir og var ţađ hennar ađaláhugamál í kennslunni og lagđi hún mikla áherslu á ţađ alla tíđ. Hún skrifađi ótal greinar og hélt fjölda erinda bćđi hérlendis og erlendis um ýmis málefni sem hún lét sig varđa. Einnig lét hún ekki sitt eftir liggja í kvennabaráttunni.
Starfsćvi Halldóru var óvenjulöng; ekki eingöngu vegna ţess ađ hún varđ 108 ára gömul heldur var hún mjög starfssöm og einstaklega dugleg kona og hélt hún andlegum kröftum sínum fram yfir tírćtt (Guđrún Helgadóttir, 1996).

Halldóra framkvćmdi hluti sem margir hefđu ekki haft kjark til ađ gera. Eftirfarandi frásögn er gott dćmi um ţađ hvernig Halldóra lét ţá sem minna máttu sín skipta sig miklu máli og var bođin og búin ađ ađstođa ţá:
Hún kallađi til sjálfbođaliđa og koma á fót prjóna- og saumstofu í Barnaskólanum á Akureyri seinni hluta dags. Hún fór inn á heimili efnameiri fjölskyldna í bćnum og fór inn í fataskáp ţeirra og sagđi „ţú hefur ekki međ ţetta ađ gera, ég fć ţessi föt hjá ţér“. Upp úr ţeim var svo sniđiđ og saumađ af sjálfbođaliđum. Peysur voru einnig raktar upp og var prjónađ úr garninu aftur. Halldóra hafđi alltaf ákveđin heimili í huga á hverju vinnukvöldi og sagđi í byrjun hverrar vinnustundar: „Nú saumum viđ fyrir ţetta eđa hitt heimiliđ“. Auđvitađ voru ţađ börnin fyrst og fremst sem hún hafđi í huga. Flutti hún fötin á sleđa međ ađstođ vinkonu sinnar. Eitt sinn fóru ţćr alla leiđ ađ Mýrarlóni ţar sem bjuggu sjö lítil börn sem höfđu ekki komist út í marga daga vegna klćđaleysis og kulda. Augun í börnunum ljómuđu og einn drengurinn hrópađi „Nú getum viđ fariđ út á morgun“ (Jenný Karlsdóttir og Ţórdís Ingvadóttir, 1982). Ţannig var Halldóra bođin og búin ađ rétta ţeim sem ţurftu hjálparhönd međ sinni alkunnu röggsemi.

Halldóra lést á Hérađssjúkrahúsinu á Blönduósi 28. nóvember 1981 ţá 108 ára gömul, elst allra Íslendinga (Jenný Karlsdóttir og Ţórdís Ingvadóttir, 1982). Hennar er nú einkum minnst sem helsta málsvara gamla íslenska heimilisiđnađarins, íslenskrar ullar og tóvinnu. Nćgir ţar ađ minna á Halldórustofu í Heimilisiđnađarsafninu á Blönduósi, ţátt Halldóru í söfnun muna úr íslenskri ull og skrif hennar um heimilisiđnađ (Heimilisiđnađarsafniđ Halldórustofa, 2005). Einnig var Halldóra fyrsta íslenska konan sem stjórnađi stórum barnaskóla hér á landi. Gerđi hún ţađ af mikilli framsýni og skörungskap eins og svo margt annađ sem hún tók sér fyrir hendur á sinni löngu og árangursríku ćvi.
Upp
 

Heimildaskrá
Félagsmálaráđuneytiđ. (2004). Fréttir og tilkynningar. Minnisvarđi í minningu Bríetar Bjarnhéđinsdóttur. Sótt 24. febrúar 2005 af: http://felagsmalaraduneyti.is/frettir/frettatilkynningar/nr/1501

Guđrún Helgadóttir. (1996). Um störf Halldóru Bjarnadóttur ađ skólamálum. Sótt 24. febrúar 2005 af: http://holar.is/~gudr/kennslufr/HBAK.doc

Halldóra Bjarnadóttir. (1966). Vefnađur á íslenskum heimilum á 19.öld og fyrri hluta 20.aldar. Reykjavík: Bókaútgáfa menningarsjóđs og ţjóđvinafélagsins.

Halldóra Bjarnadóttir. (1919). Skólar. Hlín. 3. 42-48.

Halldóra Bjarnadóttir. (1951). Uppeldis og frćđslumál. Nokkrir fréttaţćttir frá félagssamtökum kvenna á Íslandi. Hlín, 35. 5-9.

Halldóra Bjarnadóttir. (1956). Uppeldis og frćđslumál. Kristinfrćđikennsla í Kvennaskólanum. Hlín, 40, 54-56.

Heimilisiđnađarsafniđ Halldórustofa. Sótt 24. febrúar 2005 af: http://www.icom.is/Sofn_5/HeimilisidnHalldora.htm#

Jenný Karlsdóttir og Ţórdís Ingvadóttir. (1982). Halldóra Bjarnadóttir og störf hennar ađ skólamálum. Óbirt B.Ed. ritgerđ: Kennaraháskóli Íslands.

Jón Hjaltason. (2000). Fćđing nútímamannsins 1906-1918. Akureyri 3.bindi bls. 199-204. Akureyrarbćr.

Jón Torfi Jónasson. (2004). Ţróun menntakerfis. Óútgefiđ rit.

Landsbókasafn Íslands. (e.d.). Gegnir. Sótt 24. febrúar 2005 af: www.bok.hi.is

Ólafur Ţ. Kristjánsson. (Ritstj.). (1985). Kennaratal á Íslandi. Reykjavík: Prentsmiđjan Oddi hf. (Upphaflega kom ritiđ út 1958).

Vilhjálmur S. Vilhjálmsson. (1960). Halldóra Bjarnadóttir ćvisaga. Reykjavík: Setberg sf.
Upp
 
Til baka á ađalsíđu