1983

H÷fundar: Edda Rˇsa Gunnarsdˇttir og Elva Hrund ١risdˇttir

Einkenni ßrsins 1983

VigdÝs Finnbogadˇttir var kosin forseti ═slands ßri­ 1980 og var Ragnhildur Helgadˇttir menntamßla-rß­herra ßri­ 1983. Stofnu­ voru Samt÷k um kvennalista ßri­ 1983. ═ ßvarpi VigdÝsar Finnbogadˇttur forseta ═slands ß nřßrsdag ßri­ 1983, tala­i h˙n um a­ tÝminn sem vŠri n˙na yr­i a­ minningum okkar ß morgun. H˙n vona­i a­ ═slendingar nŠ­u me­ samst÷­u og sameiginlegu ßtaki a­ vinna bug ß ÷r­ugleikum sem a­ ste­ju­u (VigdÝs Finnbogadˇttir, 1983).

VigdÝs tala­i um a­ vilja sjß ßr unga fˇlksins ■ar sem ßr barnsins var komi­, ßr aukinna kvenrÚttinda, ßr fatla­ra og ßr aldra­ra. H˙n vildi leggja rŠkt vi­ unga fˇlki­ og mßlefni ■ess (VigdÝs Finnboga-dˇttir, 1983). ═ nřßrsrŠ­u sinni ßri­ eftir tala­i h˙n um a­ unga fˇlki­ sem tŠki vi­ skipti mßli og leggja Štti rŠkt vi­ ■a­, a­ ■vÝ sÚ vi­haldi­ sem sß­ var til (VigdÝs Finnbogadˇttir, 1984).

Gunnar Thoroddsen forsŠtisrß­herra sag­i Ý ßramˇtaßvarpi sÝnu a­ skˇlar hafi vaxi­ og teki­ miklum framf÷rum. Hann taldi mikilvŠgt a­ beina fˇlki inn ß brautir til a­ tengjast atvinnulÝfinu meira (Gunnar Thoroddsen, 1983).

SteingrÝmur Hermannsson forsŠtisrß­herra sag­i Ý ßramˇtaßvarpi 1984 a­ ßri­ 1983 hafi veri­ vi­bur­arÝkt bŠ­i innanlands sem erlendis. ┴ ═slandi var­ a­ grÝpa til rˇttŠkra a­ger­a til a­ rÚtta ■jˇ­arb˙skapinn vi­, eftir vaxandi erfi­leika sÝ­ustu ßra. ═slenska ■jˇ­in hafi ■ˇ byggt upp gott vel-fer­ar■jˇ­fÚlag og hef­i einhver bestu lÝfskj÷r sem hŠgt vŠri a­ hafa. LÝfskjarakapphlaupi­ hef­i ■ˇ sÝna galla ■ar sem ═slendingar eyddu langt umfram fjßrhag sinn (SteingrÝmur Hermannsson, 1984). Ver­bˇlgan fˇr upp ˙r ÷llu valdi og nß­i hßmarki fyrr og sÝ­ar 85-120% (Ver­bˇlgan 85-120% ß sÝ­ustu 3-12 mßnu­um, 1983). ═ kj÷lfar ver­bˇlgunnar fylgdu miklar ßhyggjur af landsmßlum og atvinnuleysi, atvinnuleysi var komi­ upp Ý 1800 manns Ý aprÝl ßri­ 1983 (Ůjˇ­hagsstofnun, 1983).

SteingrÝmur Hermannsson sag­i Ý ßramˇtaßvarpi sÝnu a­ hann teldi a­ aukin notkun fÝkniefna fylgdi Ý kj÷lfar lÝfskjarakapphlaupsins ■vÝ a­ fˇlk vŠri fullt streitu a­ lifa vi­ mikla ver­bˇlgu og ■rß­i veraldleg gŠ­i. SteingrÝmur lag­i ßherslu ß a­ besta fjßrfesting framtÝ­arinnar vŠri a­ efla Šskuna og vŠri me­al annars hŠgt a­ gera ■a­ me­ ■vÝ a­ skapa ÷llum a­st÷­u til a­ stunda Ý■rˇttir. Einnig sag­i hann a­ ô┴n frŠ­slu ■ess li­na sÚst ei hva­ er nřttö. Hann rakti s÷gu ═slendinga Ý gegnum erfi­leika og afrakstur ■eirra Ý stuttu mßli, tala­i um a­ ■jˇ­erniskenndin vŠri ekki eins sterk og ß­ur og a­ ■jˇ­leg frŠ­i vŠru ekki eins mikilsver­ Ý skˇlum landsins. Hann taldi a­ hlutverk skˇlanna Štti a­ vera a­ tengja nemendur vi­ land sitt og ■jˇ­. FrÚttir af erlendum ■jˇ­um um kjarnorkuvopn, hungursney­, hry­juverk og fleira sag­i hann a­ vŠru a­ auka streitu ═slendinga og draga ˙r von ■eirra um gˇ­a framtÝ­ (SteingrÝmur Hermannsson, 1984).

Vegna efnahagsßstands Ý ■jˇ­fÚlaginu var umrŠ­a uppeldis- og menntamßla lÝtil Ý bl÷­unum en grˇskumikil innan kennarastÚttar. Ingvar Sigurgeirsson gagnrřnir, Ý grein sinni Hver hefur ßhuga ß skˇlamßlum? sem birtist Ý TÝmariti Mßls og menningar, litla umrŠ­u um ■essi mßl hÚr ß landi og kemur einnig me­ ˙tskřringu ß hvers vegna svo sÚ. Hann telur hana vera a­ almenningur og foreldrar hafa ekki veri­ hvattir til a­ skipta sÚr af skˇlamßlum. Ingvar segir umrŠ­u um skˇlamßl hafa vanta­ alveg hÚr ß landi og hafi almennt veri­ sni­gengin af fj÷lmi­lum og mŠtti ■vÝ halda a­ almenningur hafi ekki haft ßhuga ß ■vÝ sem ger­ist Ý skˇlunum. Skortinn ß umrŠ­unni taldi hann valda ■vÝ a­ ■rˇun skˇlamßla gengu ekki fyrir sig eins og skyldi (Ingvar Sigurgeirsson, 1983).

Ingvari fannst kŠruleysi stjˇrnmßlamanna Ý ■essum efnum fyrir ne­an allar hellur og Ý opinberum umrŠ­um fyrir Al■ingiskosningar var skˇlinn varla nefndur ß nafn. Samfelldur skˇladagur var ■ˇ inni Ý umrŠ­unni sem hann taldi vera hagsmuni barna, en gruna­i ■ˇ a­ ■a­ vŠri meira veri­ a­ hugsa um fullor­na fˇlki­ ■ar en b÷rnin. Einkennilegt ■ˇtti Ingvari a­ skˇlamßl kŠmust ekki inn Ý stjˇrnmßla-umrŠ­u ß ═slandi og minnti ß a­ grunnskˇlakennarar, grunnskˇlanemendur og foreldrar ■eirra vŠru helmingur ■jˇ­arinnar og Štti a­ skipta ═slendinga meira mßli ■rßtt fyrir efnahagskreppu og ■rengingar Ý řmsum almennum mßlum. Ingvar benti ß ■ann gle­iauka a­ TÝmarit mßls og menningar hafi veri­ tileinka­ skˇlamßlum Ý einu t÷lubla­i til a­ vekja upp umrŠ­ur sem ß ■urfti a­ halda (Ingvar Sigurgeirsson, 1983).
Upp
 

Ofbeldiskvikmyndir og videotŠkni

Frumvarp til laga um bann vi­ ofbeldiskvikmyndum var lagt fyrir ß Al■ingi ßri­ 1982. Frumvarpi­ var unni­ ß vegum menntamßlarß­uneytisins vegna ■ess a­ ■÷rf ■ˇtti ß a­ her­a reglur og eftirlit me­ ■vÝ efni sem byrja­ var a­ berast til landsins. Frumvarpi­ innihÚlt me­al annars a­ banna­ vŠri a­ framlei­a Ý landinu e­a flytja til landsins kvikmyndir sem innihÚldu ofbeldi. Me­ frumvarpinu vildu menn banna s÷lu, dreifingu og sřningu mynda af ■essu tagi. Ofbeldiskvikmyndir eru skilgreindar sem myndir sem sřna sÚrstaklega mis■yrmingar ß m÷nnum og dřrum ■ar sem ofbeldi ß ekki rÚtt ß sÚr. Kvikmyndir voru sko­a­ar af kvikmyndaeftirliti og ■Šr myndir sem sko­unarmenn h÷f­u athuga­ og vi­urkennt voru leyfilegar. SamkvŠmt frumvarpinu mŠtti ekki sřna myndirnar Ý neinu formi, hvort sem um vŠri a­ rŠ­a Ý kvikmyndah˙sum e­a sjˇnvarpi. Brot ß ■essum l÷gum Štti a­ var­a sektum e­a var­haldi allt a­ 12 mßnu­um og gera skyldi allt slÝkt efni upptŠkt (Al■t. 1982-1983. 105. l÷g■. A: Ůskj. 241, bls. 1484).

L÷g um vernd barna og ungmenna nr. 53/1966 nß­u einungis til afskipta sko­unarmanna kvikmynda sem takm÷rku­ust vi­ ßkvar­anir um hvort banna Štti myndir innan ßkve­ins aldurshˇps en ■eir h÷f­u ekki heimild til a­ setja blßtt bann vi­ sřningu kvikmynda. Allir ßbyrgir frŠ­imenn voru ß ■vÝ a­ grˇft ofbeldisefni, ■ß sÚrstaklega ■a­ sem var tilgangslaust, gŠti veri­ ska­legt b÷rnum og hŠttulegt andlegri heilsu ■eirra. B÷rn lÝta gjarnan upp til leikara ˙r kvikmyndum og slÝkt efni gŠti valdi­ meiri ofbeldishneig­. Rannsˇknir h÷f­u sřnt fram ß a­ Ý nßgrannal÷ndum vŠru ofbeldis-kvikmyndir taldar ska­vŠnlegar og ■a­ efni vŠri n˙ teki­ a­ berast til landsins. H÷fu­markmi­ ■essa frumvarps var verndun barna og ungmenna. Frumvarp studdist vi­ l÷g sem ■egar h÷f­u veri­ sett um klßm og ßfengi. ١ a­ ˙tbrei­sla ß klßmi og ßfengi hafi ekki st÷­vast ■ß gŠtu mun alvarlegri vandamßl veri­ ß fer­inni ßn ■essara laga (Al■t. 1982-1983. 105. l÷g■. A: Ůskj. 241, bls. 1484).

═ umrŠ­um ß Al■ingi 26. jan˙ar 1983 um frumvarp um bann vi­ ofbeldiskvikmyndum, ■skj. 241, sag­i Ingvar GÝslason menntamßlarß­herra me­al annars a­ fari­ vŠri a­ tÝ­kast hÚr ß landi a­ sřndar vŠru kvikmyndir Ý heimah˙sum me­ svokalla­ri vÝdeˇtŠkni. Me­ ■essari tŠkni var mj÷g lÝti­ eftirlit og augljˇst mßl a­ til landsins bŠrust ß ■essum vÝdeospˇlum margs konar efni sem sÝ­ur en svo virtist hŠft til ■ess a­ sřna b÷rnum og unglingum. Ůessu frumvarpi var Štla­ a­ tryggja a­ mannskemmandi og menningarsnau­ar myndir vŠru ekki tiltŠkar ß ═slandi. Megintilgangurinn var a­ koma Ý veg fyrir a­ b÷rn og unglingar hef­u a­gang a­ slÝkum myndum, ■ar sem ■au s÷fnu­u a­ sÚr alls kyns vÝdeoefni sem ■eim fannst spennandi og sßtu saman og horf­u ß ■a­ (Al■t. 1982-1983, 105. l÷g■. B: Umr. 1555).

Hefta ■yrfti a­gang barna og unglinga a­ slÝkum myndum og ßhorfi­ einnig, enda voru Ý gildi almenn l÷g um kvikmyndaeftirlit. ŮvÝ eftirliti var ekki beint gegn kvikmyndah˙seigendum heldur til a­ vernda b÷rn og unglinga gegn ska­legum ßhrifum kvikmynda. Allt kvikmyndabann er mj÷g vand-me­fari­ vegna ■ess a­ vi­ b˙um Ý lř­frjßlsu landi. Lengi hefur veri­ vi­urkennt a­ tjßningarfrelsi hefur sÝn takm÷rk og er ■a­ lÝklega bŠ­i vi­urkennt lagalega- og heimspekilega sÚ­ a­ gera ver­ur rß­ fyrir a­ ■a­ eru takm÷rk ß tjßningarfrelsi. Ekki Štti a­ banna allar spennandi myndir og hafa ver­ur Ý huga a­ sumar ■eirra innihalda eitthvert ßkve­i­ magn ofbeldis og ■ß af listrŠnum toga. Myndir sem ger­ar eru eftir til dŠmis frŠgum skßlds÷gum Štti ekki a­ banna vegna einhvers votts um ofbeldi Ý ■eim (Al■t. 1982-1983, 105. l÷g■. B: Umr. 1555).

Helsta athugasemdin var ger­ vi­ 5. grein frumvarpsins ■ar sem kva­ ß um a­ bann vi­ ofbeldiskvikmyndum yr­i endanlegt en samkvŠmt breytingartill÷gum var henni breytt Ý a­ l÷gin myndu gilda til ßrsins 1987 (Al■t. 1982-1983. 105. l÷g■. A: Ůskj. 462, bls. 2551). Me­al umrŠ­na um athugasemdir vi­ frumvarpi­ var s˙ a­ ekki var talin nokkur lei­ a­ framfylgja banni vi­ innflutningi ß ofbeldismyndum. Margir fer­ast til og frß ═slandi ß hverju ßri og ˇm÷gulegt yr­i a­ leita uppi ■Šr videomyndir sem fˇlk flytti me­ sÚr inn Ý landi­ (Al■t. 1982-1983, 105. l÷g■. B: Umr. 2519). L÷gin voru sam■ykkt ■ann 14. mars eins og frumvarpi­ lag­i til og samkvŠmt ■vÝ yr­i frumvarpi­ teki­ aftur upp ßri­ 1987 (Al■t. 1982-1983. 105. l÷g■. A: Ůskj. 646, bls. 3095). LÝti­ bar ß a­ ■essum l÷gum vŠri framfylgt og vir­ast ■au ekki eiga vi­ n˙tÝmann ß ═slandi.

Nemandi Ý sj÷tta bekk Ý Fellaskˇla a­ nafni Sigur­ur E. Vilhjßlmsson vakti athygli ┌tvarpsrß­s ß ■vÝ a­ sřna ekki banna­ar myndir fyrir b÷rn um helgar. Hann var a­al hvatama­ur undirskriftars÷fnunar me­al 12 ßra nemenda Ý ReykjavÝk, Mosfellssveit og Ý Kˇpavogi. ┴stŠ­a Sigur­ar fyrir vakningu ß ■essu mßlefni var a­ honum ■ˇtti ˇrÚttlßtt a­ ÷ll fj÷lskyldan gŠti ekki seti­ saman og horft ß sjˇnvarpi­ um helgar ■egar mßtti vaka frameftir (Sjˇnvarpi­ sřni ekki myndir banna­ar b÷rnum, 1983).
Upp
 

Dagvistunarheimili

┴ri­ 1973 var Fˇsturskˇli ═slands ger­ur a­ rÝkisskˇla og voru barnaheimili nefnd me­ l÷gum, dagvistunarheimili. Or­i­ leikskˇli var a­eins nota­ yfir sta­i sem b÷rn voru ß hluta ˙r degi. Or­i­ leikskˇlakennari var ■ˇ nota­ um starfsheiti brautskrß­ra nemenda en kennaraheiti­ var ekki teki­ upp fyrr en 1994 og ■ß breytt Ý leikskˇlakennari. Or­i­ fˇstra var teki­ til umfj÷llunar um vori­ 1983 ■ar sem von var ß karlm÷nnum Ý stÚttina Ý fyrsta skipti. ═slensk mßlnefnd taldi or­i­ fˇstra gjaldgengt fyrir bŠ­i karla og konur, var ■vÝ fˇstra nota­ enda tengdi ■a­ hugmyndir fˇlks vi­ gamla tÝma (Valborg Sigur­ardˇttir, 1998).

┴rin 1982-1985 vann nefnd sem skipu­ var af menntamßlarß­uneyti a­ uppeldisߊtlun sem kalla­ist Uppeldisߊtlun fyrir dagvistarheimili ľ markmi­ og lei­ir. Fyrir ■ennan tÝma voru ekki til skřr opinber markmi­ um uppeldisstarf ß dagvistarheimilum. Erindi Valborgar Sigur­ardˇttur skˇlastjˇra Fˇsturskˇla ═slands ■ar sem h˙n lřsti hlutverki fˇstru Ý Ýslensku ■jˇ­fÚlagi Ý RÝkis˙tvarpinu ßri­ 1975 ß Al■jˇ­legu kvennaßri Sameinu­u ■jˇ­anna, var sta­fest Ý ÷llum megindrßttum Ý Uppeldisߊtluninni 1985 (Valborg Sigur­ardˇttir, 1998).

┴hrifa frß SvÝ■jˇ­ gŠtti vÝ­a ß ═slandi ß ■essum ßrum. Margir fˇru til SvÝ­jˇ­ar til a­ mennta sig Ý uppeldis- og menntamßlum. Til dŠmis um ■a­ var gefin ˙t ■řdd sŠnsk bˇk hÚr ß landi sem nefndist Uppeldi og skˇlastarf. ١ svo a­ greinar Ý bˇkinni fjalli me­al annars um Dewey og Montessori ■ß finnst okkur ■a­ a­ bˇkin komi frß SvÝ­■jˇ­ segi til um hva­an vi­ vorum me­al annars a­ fß uppeldishugmyndir okkar. Sem dŠmi mß nefna a­ Uppeldisskˇli Sumargjafar sem sÝ­ar var­ Fˇstruskˇli og ■ar nŠst Fˇsturskˇli ═slands var bygg­ur ß hugmyndum sŠnsku fˇstruskˇlanna sem stofna­ir voru ß ■eim tÝma Ý SvÝ■jˇ­ (Valborg Sigur­ardˇttir, 1998).
Upp
 

Grunnskˇlar

┴ri­ 1983 var skˇlaskylda nÝu ßr. UmrŠ­ur ß ˙rbˇtum Ý skˇlastarfi fˇru fram ßri­ 1981 a­ bei­ni skˇlamßlarß­s og var starfstÝmi og kennsluskylda mest ß dagskrß. UmrŠ­urnar snerust um lengd skˇlaßrs og var almennt vilji fyrir 8-9 mßna­a skˇla me­ ßherslu ß a­ ß vorin Štti a­ brjˇta upp starfi­ og vera meira ˙ti fyrir. Einsetning skˇla var einnig til umrŠ­u og a­ hverjum kennara vŠri ˙thluta­ur einn bekkur. Kennsluskylda ■ˇtti of mikil og of miki­ ßlag ß kennara. Ůeim fannst launin lÚleg og stigminnkandi vir­ing fyrir starfinu, einnig auknar kr÷fur til uppeldis- og gŠsluhlutverka. Of margir nemendur voru Ý bl÷ndu­um bekkjum ßsamt miklum ■rengslum Ý skˇlum. LÚlegur a­b˙na­ur var fyrir hendi og skortur var ß kennslug÷gnum. Ungt nř˙tskrifa­ fˇlk ßtti mj÷g erfitt me­ a­ fß vinnu en ß me­an voru kennarar vi­ st÷rf a­ kafna vegna of mikils ßlags (Skˇlamßlarß­ K═, 1983).

Miki­ hefur veri­ rŠtt um a­ bŠta kennslu fyrir sex ßra b÷rn. Ů÷rf ■ˇtti ß endurbˇtum og breytingum ß grunnskˇlamßlum en erfitt var a­ sannfŠra Al■ingi um a­ taka ■urfti ßkve­nar stefnur. Jens Sumarli­ason skrifa­i um grunnskˇlann og sex ßra b÷rn. Auka ■urfti kennslu fyrir sex ßra b÷rn og vildi hann minna ß h˙snŠ­isskort, sundurslitna stundat÷flu og lÝtinn bˇkakost, sem laga ■yrfti ß­ur en ˙t Ý aukningu ß kennslu fyrir sex ßra b÷rn yr­i a­ veruleika. Fˇlk ■yrfti a­ gera sÚr grein fyrir a­ skˇlarnir voru hreinlega of litlir og of margir nemendur voru Ý ■eim. H˙srřmi skˇlanna by­i einfaldlega ekki upp ß a­ hafa allar nßmsgreinar eins og flestir myndu vilja hafa ■Šr. Vinnua­st÷­u var ßbˇtavant bŠ­i fyrir kennara og nemendur og var ■÷rf ß skipul÷g­u vinnuafli arkitekta, verkfrŠ­inga, skˇlastjˇra og annarra til a­ vinna a­ bŠttu grunnskˇlaumhverfi. Jens benti ß a­ mikill skortur ß dagvistunarplßssum og leikskˇlum yr­i ekki leystur innan forskˇla nÚ grunnskˇla (Jens Sumarli­ason, 1983).

FrŠ­slurß­ ReykjavÝkurborgar sam■ykkti a­ gera tilraun me­ a­ hafa kennslu fyrir fimm ßra b÷rn Ý einum grunnskˇla ReykjavÝkur. Ătlunin var a­ hafa kennsluna me­ svipu­um hŠtti og fyrir sex ßra b÷rn, a­ minnsta kosti ßtti skˇlatÝminn a­ vera jafnlangur. Ekki voru allir ß ■essa tilraun sßttir og bentu ß a­ frekar Štti a­ auka kennslu sex ßra barna. Misjafnar sko­anir voru ß hvort b÷rn vŠru tilb˙in a­ byrja Ý grunnskˇla fimm ßra e­a hvort ■au Šttu frekar heima Ý dagvist (Kennarasamband og Fˇstrusamband ═slands, 1983).

Samband foreldrafÚlaga og foreldrarß­a Ý grunnskˇlum ReykjavÝkur SAMFOK var stofna­ Ý aprÝl ßri­ 1983. Markmi­ SAMFOK samkvŠmt l÷gum voru: a­ vernda og sty­ja rÚttindi barna til menntunar og ■roska, a­ řta ß aukin ßhrif foreldra Ý skˇlastarfi, a­ vera mßlsvari allra foreldra ■egar mßl kŠmu a­ stjˇrnv÷ldum, a­ efla samvinnu a­ildarfÚlaganna og annast sameiginleg verkefni. Samstarf var vi­ foreldrafÚl÷g og foreldrarß­ til a­ afla upplřsinga um starfsa­fer­ir sem nřttar voru svo milli foreldrafÚlaga og foreldrarß­a. Einnig sß SAMFOK um frŠ­slu og a­sto­ fyrir foreldrafÚl÷g og -rß­. SAMFOK hefur undanfarin ßr sta­i­ fyrir řmsum verkefnum eins og gangi foreldrar÷ltsins til a­ koma Ý veg fyrir a­ b÷rn legg­u lei­ sÝna ni­ur Ý bŠ ß kv÷ldin og ß nˇttunni. Reglulega er gefi­ ˙t frÚttabrÚf sem sent er ß foreldrarß­ og ľfÚl÷g ßsamt řmsu upplřsingarefni um foreldrastarf Ý skˇlum, starfsreglur og ■ess hßttar (SAMFOK, 2003).
Upp
 

HeimilisfrŠ­i Ý grunnskˇlum

Kennsla Ý heimilsfrŠ­um var miki­ rŠdd ß ßrunum 1982-1984 vegna ■eirra breytinga sem or­i­ h÷f­u ß heimilislÝfi fˇlks. Kßri Arnˇrsson skˇlastjˇri Fossvogsskˇla skrifa­i grein Ý Nř menntamßl um heimilis-frŠ­i Ý grunnskˇlum. Gildi heimilisfrŠ­slu Ý grunnskˇlum var ßn efa miki­. Heimilisst÷rf h÷f­u breyst me­ ■eim hŠtti a­ fleiri ˙r fj÷lskyldunum tˇku ■ßtt Ý ■eim. MikilvŠgt var a­ efla skilning allra nemenda ß mikilvŠgi heimilisfrŠ­i strax ß fyrstu ßrum grunnskˇlans. Skˇlastarfi­ sinnir ekki nˇg ■eim ■ßttum sem vi­ koma hversdagslegu lÝfi. B÷rn ■urftu a­ skilja ■essa ■Štti til a­ gera sÚr mynd af samfÚlaginu og svo au­veldara sÚ fyrir ■au a­ gera sÚr grein fyrir skyldum sÝnum og rÚttindum (Kßri Arnˇrsson, 1983).

Hugsa­ var um a­ endursko­a a­alnßmsskrßr grunnskˇla og setja ß ßkve­inn lßgmarksstundafj÷lda Ý heimilisfrŠ­um Ý ÷llum bekkjum grunnskˇlans ■ar sem a­ kennslustundir ■ˇttu of fßar. Menntamßlarß­uneyti­ sinnti ■vÝ hlutverki a­ setja grunnskˇlum nßmsskrß og gera ■ß rß­ fyrir kennslu Ý heimilsfrŠ­um og heimilisrŠkt. Íll nßmssvi­ sem kennd voru innan heimilisfrŠ­innar snertu daglegt lÝf einstaklinga og Štti ■vÝ a­ vera metna­armßl. Ůa­ skipti miklu mßli a­ vita sitt um hreinlŠti, hollan mat, vinnufrŠ­i og ■ess hßttar. Ůetta var ekki a­eins mikilvŠg grein fyrir einstaklinginn heldur lÝka ■jˇ­fÚlagi­ Ý heild. Ůar sem heimilishŠttir h÷f­u breyst, atvinna og fleira sem fˇlk gengur Ý hefur ri­la­ til matartÝmum og dregi­ verulega ˙r tÝma fˇlks sem ■a­ ß­ur gat eytt Ý heimilisst÷rf (Al■t. 1982-1983. 105. l÷g■. A: Ůskj. 135, bls. 1013-1019).

Meginmarkmi­ heimilisfrŠ­inßms voru til dŠmis aukinn skilningur ß hlutverki einstaklinga ß heimilum, ■ekking ß heimilisst÷rfum, hollustu og heilbrig­i, umhir­a, hagsřni, gˇ­ vinnutŠkni og fleira. ┴lit sÚrfrŠ­inga Ý nŠringa- og hollustuhßttum s÷g­u a­ nau­synlegt vŠri a­ gera ßtak til ˙rbˇta og fyrirbyggja heilsutjˇn sem hlotist gŠti af lÚlegu matarrŠ­i og voru nŠringar- og hollustuhŠttir me­al stŠrstu ■ßtta Ý heimilisfrŠ­inßmi. ┴ ßrunum 1982-1984 var mßli­ um heimilsfrŠ­ina rŠtt ß Al■ingi. Me­al annars var rŠtt um fjßrframl÷g til ■ess a­ hrinda ■essu mßli af sta­, bŠta kennslua­st÷­ur og koma upp kennslua­st÷­um til heimilisfrŠ­ikennslu. HeimilisfrŠ­i ß ■essum tÝma var a­eins kennd Ý 80 af 220 grunnskˇlum landsins, utan ReykjavÝkur var h˙n a­eins kennd Ý 20 skˇlum. Efla ■urfti ■essa valnßmsgrein Ý Kennarahßskˇla ═slands ■vÝ a­ ˙rval var fremur snautt af heimilisfrŠ­ikennurum. Ekki var mßli­ ˙trŠtt ß ■essum ßrum og ■vÝ var heimilisfrŠ­i ekki ß a­alanßmsskrß grunnskˇla eins nßkvŠmlega og ■ingsßlyktunin lag­i til (Al■t. 1982-1983. 105. l÷g■. A: Ůskj. 135, bls. 1013-1019).
Upp
 

┌tgefnar bŠkur og tÝmarit um uppeldis- og menntamßl ß ßrinu

Bˇkin Ath÷fn og or­ sem var tileinku­ MatthÝasi Jˇnassyni kom ˙t ßri­ 1983 Ý tilefni ßttatÝu ßra afmŠlis hans. Bˇkin inniheldur 17 ritger­ir um uppeldis- og menntamßl, eftir uppeldisfrŠ­inga, kennara, sßlfrŠ­inga og a­ra, sem voru honum hugleikin (Sigurjˇn Bj÷rnsson, 1983). Me­al h÷funda skrifar Broddi Jˇhannsson kafla sem heitir Ath÷fn og or­ ■ar sem vÝsar til bˇkar MatthÝasar Jˇnassonar me­ sama nafni sem kom ˙t ßri­ 1947 og marka­i mˇt Ý uppeldisfrŠ­i ═slendinga (Broddi Jˇhannsson, 1983). Jˇnas Pßlsson skrifar um St÷rf kennara Ý grunnskˇlum. Ůar skrifar hann um mikilvŠgi ■ess a­ kennarar styrki faglegt sjßlfstŠ­i sitt, bŠti vinnuskilyr­i sÝn og nemenda sinna og a­ kennarastarfi­ sÚ meti­ a­ ver­leikum (Jˇnas Pßlsson, 1983). Ger­ur G. Ëskarsdˇttir skrifar um Lei­s÷gn Ý nßms- og starfsvali vi­ lok grunnskˇla. Vegna breyttra ■jˇ­fÚlagshßtta er erfi­ara fyrir ungt fˇlk a­ ßtta sig ß m÷guleikum sÝnum a­ loknu nßmi (Ger­ur G. Ëskarsdˇttir, 1983). Margir ßhugaver­ir kaflar eru Ý bˇkinni sem gefur innsřn Ý hva­a umrŠ­a var hjß frŠ­im÷nnum og konum.

Bˇkin Uppeldi og skˇlamßl kom ˙t ßri­ 1983 og var Štla­ a­ sřna helstu hugmyndir sem uppi voru ß ßttunda ßratugi tuttugustu aldar. Me­ ■eirri von a­ umrŠ­a um menntamßl myndi lifna vi­ aftur eftir a­ Menntamßl, eina fagtÝmariti­ um uppeldi og skˇlastarf, hŠtti a­ koma ˙t. Me­al efnis Ý bˇkinni eru greinar um uppeldisfrŠ­i MarÝu Montessori, John Dewey, Rudolf Steiner, Waldorf uppeldisfrŠ­ina, Summerhill og Jean Piaget (Uppeldi og skˇlastarf: ˙r fˇrum frŠ­imanna, 1983).

Nř menntamßl, 1 (1). 1983
TÝmariti­ Nř menntamßl var gefi­ ˙t Ý fyrsta skipti ßri­ 1983 til a­ fjalla um mßlefni kennara og uppeldis- og menntamßl. TÝmariti­ var gefi­ ˙t tvisvar ßrin 1983-1984 en svo ■risvar til fjˇrum sinnum til ßrsins 1999.

═ fyrsta t÷lubla­i Nřrra menntamßla fˇr mest fyrir greinaflokknum ähvernig kennurum lÝ­ur Ý vinnunniô ■ar sem fjˇrir kennarar fjalla um efni­. Birna Sigurjˇnsdˇttir skrifar um vinnuskipan Ý kennslustofum og segir frß k÷nnun sem ger­ var ß svi­i vinnuverndar. Haukur Viggˇsson skrifar um hvernig skipulag skˇlastarfs getur leitt til einangrunar kennara. Hrˇlfur Kjartansson leitast vi­ a­ draga mynd af skˇlum sem og stofnunum og vi­leitni kennara til a­ bŠta skˇlastarfi­. Einnig fer hann inn ß skˇlastofnanir og nřbreytnistarf. Benedikt Sigur­sson segir frß eigin k÷nnun sem hann ger­i og beindist a­ vi­horfum kennara til řmissa ■ßtta skˇlastarfs (bls. 14-28).

┴hugavert vi­tal vi­ Ëlaf ProppÚ (bls. 42-45) ■ar sem hann var nřb˙inn a­ verja doktorsritger­ sÝna um gagnvirkt mat ß skˇlum. Gu­r˙n Fri­geirsdˇttir skrifar um mikilvŠgi skˇlarß­gjafar ■ar sem vi­ b˙um vi­ miklar breytingar ß lifna­arhßttum, Ý atvinnuhßttum, ß heimilum, Ý skˇlum og Ý ÷llu ■jˇ­fÚlaginu. TŠknivŠ­ingin eykst sem ■ř­ir nř st÷rf og nřjar nßmslei­ir. Gu­r˙n segir ennfremur a­ enginn hafi e­a gefi sÚr tÝma a­ lei­beina unglingnum og rei­a sig ß skˇlana Ý ■eim efnum (bls. 46-47).

Nř menntamßl, 1 (2). 1983
Anna­ t÷lubla­ greindi frß ßvarpi Jˇnasar Pßlssonar rektors ß 75 ßra afmŠli Kennarahßskˇlans. Jˇnas sag­i a­ grunnskˇlinn vŠri a­ reyna a­ auka samstarf vi­ foreldra og vildi opna starfsemi sÝna almenningi. Ůa­ sama fannst honum ■urfa a­ gerast Ý Kennarahßskˇlanum. Gefa ■yrfti fˇlki kost ß a­ fylgjast me­ starfsemi skˇlans me­ von um hei­arlegt samstarf vi­ fj÷lmi­la. Hann talar einnig um a­ skynsamlegt sÚ a­ Kennarahßskˇlinn og Hßskˇli ═slands vinni a­ sameiginlegum markmi­um og a­ framhaldsnßmi kennara og skˇlastjˇrnenda. A­eins var fari­ a­ tala um t÷lvunotkun og gerir Jˇn Nordal grein fyrir t÷lvunotkun fyrir Ýslenskukennslu til a­ skřra ˙t notagildi hennar vi­ kennslu. Ínnur grein er vi­tal vi­ Manny Lewis sem kom og hÚlt nßmskei­ fyrir kennara um sveigjanlega kennsluhŠtti. H˙n ˙tskřrir hva­a merkingu h˙n lŠtur Ý opinn skˇla. Ůa­ er skˇli sem vinnur Ý nßnu samstarfi vi­ fj÷lskyldu og samfÚlag nemenda.

TÝmarit mßls og menningar tˇk fyrir skˇlamßl Ý september ˙tgßfu sinni. ═ grein Ëlafs ProppÚ vÝsar hann til John Dewey um lř­rŠ­i og menntun. Hann talar um a­ lyft hafi veri­ Grettistaki Ý upp-byggingu skˇla ß undanf÷rnum ßrum. Grunnskˇla me­ nÝu ßra skˇlaskyldu og framhaldsskˇla fyrir flesta ß aldrinum 16-19 ßra ß ═slandi ßsamt hßskˇla og sÚrskˇla. En hann er ekki viss um a­ gŠ­in fylgi magninu. Menntakerfi­ ■arf a­ taka tillit til breytilegra ■arfa nemenda ß mismunandi stigum nßms. Einnig talar hann um a­ endanlegt uppeldismarkmi­ okkar eigi a­ vera a­ veita hvort ÷­ru hjßlp ß menntalei­inni (Ëlafur ProppÚ, 1983).
Upp
 

UmrŠ­a

Vi­ h÷fum reynt a­ draga fram ■a­ sem okkur ■ˇtti ßhugaver­ast vi­ ßri­ 1983. Eins og komi­ hefur fram hÚr voru miklar hrŠringar Ý efnahagslÝfi ═slendinga. Ver­bˇlgan hreinlega ßt upp peninga fˇlks og atvinnuleysi jˇkst. Teljum vi­ a­ ekki hafi veri­ tÝmi til a­ einbeita sÚr sÚrstaklega a­ vandamßlum menntunar. Dagvistunarmßl og grunnskˇlamßl hafa veri­ Ý deiglunni nŠstum alla 20. ÷ldina og sker ßri­ 1983 sig ekkert ˙r, ■ˇ minna hafi fari­ fyrir ■eim mßlum Ý dagbl÷­um. En eins og Ingvar Sigurgeirsson segir Ý grein sinni var almenningur ekkert hvattur til a­ skipta sÚr neitt af skˇlamßlum. A­allega var rŠtt um fyrstu ßr grunnskˇla og reynt a­ leysa dagvistunarmßl fimm ßra barna me­ ■vÝ a­ fŠra skˇlann ni­ur um eitt aldursßr. Bent var ß a­ skˇlarnir vŠru a­ springa og a­ ■eir einir gŠtu ekki leyst dagvistunarmßlin. Aukin atvinnu■ßtttaka kvenna var ß ■essu tÝmabili og ■vÝ var hlutverk konunnar a­ fŠrast ˙t frß ■vÝ a­ vera h˙smˇ­ir. Ůetta var­ til ■ess a­ meiri ■÷rf var fyrir a­ allir fj÷lskyldume­limir hjßlpu­ust a­ til a­ halda heimilunum gangandi. Einnig var­ a­ finna lausn ß dagvistunarmßlum me­ meiri atvinnu■ßtt÷ku kvenna. ١ a­ stikla­ sÚ ß stˇru hÚr a­ framan ■ß gefur samantektin sřn ß hva­ var a­ gerast Ý uppeldis- og skˇlamßlum 1983.
Upp
 

Heimildir

Al■ingistÝ­indi 1982-1983, 105. l÷ggjafar■ing, B: UmrŠ­ur 1555.

Al■ingistÝ­indi 1982-1983, 105. l÷ggjafar■ing, A: Ůingskj÷l. Ůingskjal 241, bls. 1484.

Al■ingistÝ­indi 1982-1983, 105. l÷ggjafar■ing, A: Ůingskj÷l. Ůingskjal 462, bls. 2551.

Al■ingistÝ­indi 1982-1983, 105. l÷ggjafar■ing, A: Ůingskj÷l. Ůingskjal 646, bls. 3095.

Al■ingistÝ­indi 1982-1983, 105. l÷ggjafar■ing, B: UmrŠ­ur 2519.

Al■ingistÝ­indi 1982-1983, 105. l÷ggjafar■ing, A: Ůingskj÷l. Ůingskjal 135, bls. 1013-1019.

Broddi Jˇhannsson. (1983). Ath÷fn og or­. ═ Sigurjˇn Bj÷rnsson (Ritstj.), Ath÷fn og or­. ReykjavÝk: Mßl og menning.

Ger­ur G. Ëskarsdˇttir. (1983). Lei­s÷gn Ý nßms- og starfsvali. ═ Sigurjˇn Bj÷rnsson (Ritstj.), Ath÷fn og or­. ReykjavÝk: Mßl og menning.

Gunnar Thoroddsen. (1983, 4. jan˙ar). Landinn hefur um aldir ■rauka­, lifa­ og sigra­. Morgunbla­i­, bls. 13.

Ingvar Sigurgeirsson. (1983). Hver hefur ßhuga ß skˇlamßlum? TÝmarit Mßls og menningar, 4, 354-355.

Jens Sumarli­ason. (1983, 13. aprÝl). Grunnskˇlinn - 6 ßra b÷rn. Morgunbla­i­, bls. 63.

Jˇnas Pßlsson. (1983). St÷rf kennara Ý grunnskˇlum. ═ Sigurjˇn Bj÷rnsson (Ritstj.), Ath÷fn og or­. ReykjavÝk: Mßl og menning.

Kßri Arnˇrsson. (1983). Spurt og svara­. Nř menntamßl, 1(2).

Kennarasamband og Fˇstrusamband ═slands. (1983). Hag 5 ßra barna betur borgi­ ß dagvistun en Ý grunnskˇlum. Morgunbla­i­, bls. 18.

Ëlafur ProppÚ. (1983). Stu­lar skˇlinn a­ betri menntun og auknu lř­rŠ­i? TÝmarit mßls og menningar, 4, 365-374.

SAMFOK. (2003). Sˇtt 22. aprÝl, 2005, af http://www.samfok.is/

Sigurjˇn Bj÷rnsson (Ritstj.). (1983). Ath÷fn og or­: AfmŠlisrit helga­ MatthÝasi Jˇnassyni ßttrŠ­um. ReykjavÝk: Mßl og menning.

Sjˇnvarpi­ sřni ekki myndir banna­ar b÷rnum. (1983, 14. aprÝl). Morgunbla­i­, bls. 2.

Skˇlamßlarß­ K═. (1983). StarfstÝmi skˇla. Nř menntamßl, 1(1), 29-31.

SteingrÝmur Hermannsson. (1984, 3. jan˙ar). Nau­synlegt a­ nß traustum t÷kum ß grundvallarforsendum heilbrig­s ■jˇ­lÝfs. Morgunbla­i­, bls. 14.

Uppeldi og skˇlastarf: ˙r fˇrum frŠ­imanna. (Ingibj÷rg Ţr Pßlmadˇttir og Indri­i GÝslason, Trans. Jon Naeslund, ritstj.)(1983). ReykjavÝk: Ritr÷­ Kennarahßskˇla ═slands og I­unnar.

Valborg Sigur­ardˇttir. (1998). Fˇsturskˇli ═slands. ReykjavÝk: Gott mßl ehf.

Ver­bˇlgan 85-120% ß sÝ­ustu 3-12 mßnu­um. (1983, 10. aprÝl). Morgunbla­i­, BaksÝ­a.

VigdÝs Finnbogadˇttir. (1983, 4. jan˙ar). TÝminn og minningarnar. Morgunbla­i­, bls. 23.

VigdÝs Finnbogadˇttir. (1984, 3. jan˙ar). Engin ■jˇ­ mß gleyma fortÝ­ sinni. Morgunbla­i­, bls. 12.

Ůjˇ­hagsstofnun. (1983, 19. aprÝl). Mesta ver­lagshŠkkun ß einu ßri frß 1914. Morgunbla­i­, BaksÝ­a.
Upp
 

Til baka ß forsÝ­u