Hverjar eru stur hfuverkja og hva er til ra?

Hfuverkur.

Hfuverkur er sennilega algengasta sjkdmseinkenni sem vi ekkjum. Oftast er hann fylgifiskur sjkdma ea stthita og er einungis rsjaldan merki um alvarlegan sjkdm hfi. Hfuverkur getur stafa fr msum lffrahlutum, utan hfukpu sem innan. Hann getur tt uppruna sinn vvum og lium hlsi, kinnbeina- ea ennisholum, kjlkalium, tnnum, eyrum ea augum. Aukinn ea minnkaur rstingur mitaugakerfi getur einnig valdi hfuverk. ar heilanum eru vikvmar fyrir rstingi og togi og heilahimnurnar (umlykja heilann) eru mjg vikvmar fyrir togi og blgu. Sjlfur heilavefurinn er hins vegar tilfinningalaus vegna ess a ar eru hvorki srsaukanemar n srsaukataugar. Heilablingum og heilahimnublgu fylgir yfirleitt mikill hfuverkur.

Ein algengasta tegund hfuverkjar er spennuhfuverkur. Nafni kemur til af v a verkurinn orsakast af vvaspennu hlsi og hnakka. essi verkur kemur v fram rum sta en hann er upprunninn og eru slkir verkir stundum nefndir stavilluverkir. Spennuhfuverkur er venjulega stugur, versnar eftir v sem lur daginn, kemur daglega, truflar sjaldan svefn en lagast oft vi afslppun eins og t.d. sumarleyfi. Verkurinn er mist um allt hfui, hnakka, enni ea eins og band ea rstingur umhverfis hfui. Stundum fylgir essu verkur og stfleiki hnakka. Venjuleg verkjalyf gagna lti ea ekkert. Oftast m f verulega bt me hjlp sjkrajlfara, en spennuhfuverkur er stundum erfiur viureignar.

Mgreni er srstk tegund hfuverkja sem hrjir allt a v 5% flks og er algengari hj konum en krlum. Verkjakstin byrja yfirleitt sku ea yngri rum og sjaldan eftir 35 ra aldur. Mgreni er skilgreint sem verkjakst er standa venjulega yfir 6-24 klst. og eim fylgja oft ljsflni og auk ess f flestir glei og uppkst. undan verkjakastinu f sumir foreinkenni, stundum nefnd "ra", sem oftast eru formi sjntruflana. essi foreinkenni standa venjulega yfir 5-30 mntur. Verkurinn er um allt hfui ea bara ru megin og hj sama einstaklingi getur hann frst til ea veri alltaf smu megin. Verkurinn er yfirleitt mjg sr, stugur ea me asltti, og gerir sjklinginn fran til vinnu.

mislegt getur stula a mgrenikasti og m ar nefna reytu, fengi, tablingar og hungur. Hj sumum einstaklingum virist ol fyrir vissum futegundum geta framkalla mgrenikast og v sambandi eru oftast nefnd skkulai, ostur, skelfiskur, rauvn, kamjlk og hveiti. Margir geta fkka kstum og gert au vgari me v a stunda heilbrigt lferni, lra af reynslunni og forast a sem framkallar kst ea gerir au verri.

Orsakir mgrenis eru ekki enn ekktar a fullu. Flest bendir til a um s a ra truflun starfsemi slaga sem liggja til heila og heilahimna. Vi foreinkenni verur renging essum um en san mikil tvkkun me auknu blrennsli og kemur verkurinn. Nlegar rannsknir hafa leitt ljs a etta er ekki alveg svona einfalt, heldur er einnig um a ra truflun taugastarfsemi. Augu manna hafa beinst a taugaboefninu sertnni (einnig nefnt 5-hdroxtrptamn ea 5-HT) en sum eirra lyfja sem gagnast best vi mgrenikasti hafa svipu hrif lkamanum og sertnn. Enn vantar miki a vi skiljum etta ngu vel.

Flestir eir sem haldnir eru mgreni f kast sjaldnar en einu sinni mnui. Oftast er fullngjandi fyrir essa sjklinga a grpa til venjulegra verkjalyfja ea srstakra mgrenilyfja, egar eir f kast ea finna a verkjakast er asigi. Mikilvgt er a taka lyfin eins fljtt og kostur er og a hjlpar einnig mrgum ef eir geta lagst taf myrkvuu herbergi. Venjuleg verkjalyf sem fst n lyfseils eru mis lyf sem innihalda acetlsalislsru, paracetaml ea bprfen og best er ef slk lyf duga. Mjg margir urfa krftugri mefer og er hgt a grpa til srstakra mgrenilyfja sem innihalda ergotamn (t.d. lyfi Cafergot) ea smatriptan (lyfi Imigran). Ergotamn hefur veri nota ratugum saman en smatriptan einungis fein r. Bi essi lyf verka svipa og taugaboefni sertnn, au draga saman ar og getur a haft fr me sr mis konar aukaverkanir. Smatriptan hefur oftast frri og vgari aukaverkanir en ergotamn. Ekki er sta fyrir sem nota ergotamn me gum rangri og n aukaverkana a skipta yfir smatriptan, sem ar a auki er margfalt drara lyf.

1996