<til baka>
Skottulękningar

Geta skottulękningar gefiš jafn góšan įrangur og hefšbundnar lękningar?

Skottulękningar (hjįlękningar) eru ašferšir til lękninga sem samrżmast ekki eša eru į skjön viš hefšbundna lęknisfręši. Įrangur af skottulękningum hefur yfirleitt ekki veriš sannašur og ķ sumum tilvikum hafa rannsóknir sżnt aš hann er ekki til stašar. Rannsóknir į įrangri lękninga eru erfišar og ekki er hęgt aš treysta nišurstöšunum nema žęr uppfylli įkvešna stašla varšandi skipulag og fjölda žįtttakenda. Žetta er naušsynlegt til aš greina saušina frį höfrunum. Ekki er hęgt aš taka mark į nišurstöšunum nema rannsókn hafi veriš blinduš (hvorki sjśklingar né rannsakendur vita hver fęr hvaša mešferš) og žįtttakendur valdir eša settir ķ flokka af handahófi. Ekki er heldur hęgt aš draga neinar almennar įlyktanir af vitnaleišslum einstakra sjśklinga en slķkar vitnaleišslur eru vinsęlar žegar veriš er aš auglżsa gagnslausa vöru og vitaš er aš žeim sem vitna er išulega greitt fyrir višvikiš.

Ķ mörgum tilvikum er veriš aš stunda skottulękningar žó aš ekki hafi veriš gerš ein einasta rannsókn sem bendi til įrangurs. Hér mį nefna sem dęmi segularmbönd, heilsusteina, andalękningar og ilmlękningar. Kķnverskar nįlastungur eru sķvinsęlar en eru af tvennum toga. Nįlastungur til aš deyfa sįrsauka viš ašgeršir eša annars konar skammtķmaverki eru vel rannsakašar og löngu višurkenndar af hefšbundinni lęknisfręši sem hefur aš vissu marki tekiš žęr ķ sķna žjónustu. Nįlastungur til aš lękna sjśkdóma er allt annar hlutur sem er erfišara aš įtta sig į. Į sķšustu 30 įrum hafa veriš geršar meira en 100 rannsóknir į nįlastungulękningum sem hafa veriš birtar ķ lęknisfręšitķmaritum. Fęstar žessara rannsókna voru nógu vel skipulagšar og framkvęmdar, en ef žęr bestu eru skošašar eru nokkrar sem sżna gagn af nįlastungum en margar ašrar sżna ekkert gagn. Til aš lęknar geti gert upp hug sinn til nįlastungulękninga veršur aš bķša nišurstašna stęrri og vandašri rannsókna en žeirra sem geršar hafa veriš hingaš til. Nįlastungur eru heldur ekki hęttulausar og ķ Evrópu og Amerķku veršur talsveršur fjöldi slysa į hverju įri (lifrarbólgusmit, innri blęšingar, lungnaskemmdir, o.fl.) og žekkt eru nokkur daušsföll.

Smįskammtalękningar eša hómópatķa byggir mešal annars į žeirri trś aš lķkt lękni lķkt og žvķ minni skammt sem viš gefum žeim mun kröftugri verkun fįist. Sem dęmi mį nefna aš koffein ķ stórum skömmtum (t.d. ķ kaffi) getur hindraš svefn og ętti žess vegna aš vera gott svefnlyf ķ mjög litlum skömmtum og žvķ betra svefnlyf sem skammtarnir eru minni. Fyrir flesta hljómar žetta sem argasta rugl og illskiljanlegt aš nokkur geti trśaš slķku. Birtar hafa veriš yfir 100 ritgeršir meš nišurstöšum rannsókna į gagnsemi hómópatķu. Flestar žessara rannsókna eru gallašar og of litlar en engin žeirra sem eru ķ betri kantinum sżnir greinilegt gagn af hómópatķskum lękningum.

Grasalękningar eša jurtalękningar byggja į notkun jurta til lękninga. Hér eru skilin milli skottulękninga og hefšbundinnar lęknisfręši stundum óljós enda er meira en fjóršungur žeirra lyfja sem notuš eru af lęknum komin śr nįttśrunni og meirihluti žeirra śr jurtum. Žęr fimm jurtir sem nś eru mest ķ tķsku eru jóhannesarjurt (Hypericum eša St. Johns wort), Ginkgo biloba, ginseng, hvķtlaukur og sólhattur. Geršar hafa veriš rannsóknir sem sżna ótvķręša verkun jóhannesarjurtar viš vęgu žunglyndi. Viš vitum ekki hvort žessi jurt er betri eša ódżrari kostur en venjuleg žunglyndislyf en aš undanförnu hafa veriš aš koma ķ ljós żmsar aukaverkanir og verulegar truflanir geta oršiš į verkunum lyfja. Ginkgo hefur orš į sér fyrir aš hafa bętandi įhrif į vitglöp og blóšrįsartruflanir ķ śtlimum. Žetta er byggt į nišurstöšum fjölda rannsókna en af einhverjum įstęšum er sjaldnar fjallaš um allar žęr rannsóknir žar sem engin verkun fannst; hér stangast rannsóknanišurstöšur į og viš vitum ekki hvaš er rétt. Ginseng į aš hressa gamalt fólk og žį sem eru undir miklu įlagi. Žessi fullyršing byggir į rannsóknum sem voru geršar į įttunda og nķunda įratugnum en nżrri rannsóknir gefa ekki eins skżrar nišurstöšur. Margt bendir til žess aš ginseng hafi létt örvandi įhrif į mištaugakerfiš ķ lķkingu viš koffein. Hvķtlaukur getur veriš mjög gott krydd en fullyršingar um aš hann lękki blóšfitu og blóšžrżsting, hęgi į öldrun og minnki hęttu į krabbameini eru ekki byggšar į vöndušum rannsóknum. Sólhattur į aš örva ónęmiskerfiš og gera gagn viš sżkingum, en ekkert slķkt hefur sannast ķ vöndušum rannsóknum. Vonandi mun eitthvaš af žvķ sem viš flokkum nś undir skottulękningar sanna sig ķ framtķšinni og verša žį tekiš ķ sįtt af hefšbundinni lęknisfręši en žaš viršist ekki alveg ķ augsżn vegna tregšu į aš gera vandašar rannsóknir.

Höf.: Magnśs Jóhannsson  -  17.2.2001