Upplżsingar um lęknisfręši

Fjölmörg dęmi eru um aš aukin žekking almennings hafi bętt almennt heilsufar fólks. Mjög slįandi dęmi eru um sżkla og smitleišir smitsjśkdóma en einnig eru til fjölmörg önnur dęmi. Vitneskjan um žaš aš hreinlęti og žvottar fękka sżklum ķ umhverfi okkar og fękka žannig sżkingum hefur haft mikil bętandi įhrif į heilsufar fólks sķšustu 100-150 įrin. Almennt hreinlęti hefur stöšugt fariš batnandi og hefur žaš m.a. haft ótrślega mikil įhrif į ungbarnadauša žó svo aš žar hafi fleira komiš til. Vitneskjan um ešli kynsjśkdóma og smitleišir žeirra hefur einnig haft mikil įhrif. Höfundur žessara pistla hefur žį bjargföstu trś aš eitt af žvķ įhrifamesta sem viš getum gert til aš bęta heilsufar og vinna gegn sjśkdómum sé aš auka žekkingu almennings į heilsu og sjśkdómum. Slķk žekking er einnig besta vopniš gegn alls kyns fordómum og hępnum fullyršingum sem dynja į fólki, mest ķ auglżsingaskyni.

Žaš magn upplżsinga og žekkingar sem almenningur getur tileinkaš sér er óhjįkvęmilega tengt menntunarįstandi fólks, ž.e. grunnskólanįmi og lęsi. Vķša ķ heiminum er įstandiš ķ žessum efnum slęmt en į Ķslandi ętti žetta ekki aš vera stórt vandamįl, nęstum allir eru lęsir, meš stašgóša grunnskólamenntun og stór hluti žjóšarinnar hefur stundaš framhaldsnįm.

Möguleikar fólks til aš afla sér žekkingar og upplżsinga um einstök atriši sem koma upp ķ daglegu lķfi eru fjölmargir og fer fjölgandi. Stundum er talaš um aš viš lifum į upplżsingaöld og er žį įtt viš aš alls kyns upplżsingar séu ašgengilegri en įšur. Žarna er fyrst og fremt veriš aš vķsa til tölvutękninnar sem bżšur upp į żmis konar möguleika ķ žessum efnum. Ķ heildina er um aš ręša fręšsluefni į prentušu formi (bękur, dagblöš og tķmarit), ķ śtvarpi og sjónvarpi, į fundum og ķ erindum, į geisladiskum fyrir tölvur og į Netinu (Internetinu eša Alnetinu).

Lengi hafa veriš gefnar śt bękur į ķslensku meš fręšslu um lęknisfręšileg efni fyrir almenning. Sumar žessara bóka hafa veriš mjög dżrar og takamarkar žaš śtbreišslu og žar meš notagildi slķkra rita. Einnig ber aš hafa ķ huga aš sumt af efni slķkra bóka veršur fljótt śrelt og žęr eru oftast bara gefnar śt einu sinni. Ķ dagblöšum og tķmaritum er alltaf aš finna eitthvaš fręšsluefni um lęknisfręši og kosturinn viš slķkt efni er aš žaš kostar ekkert aukalega og venjulega er um aš ręša nżtt efni. Gęši žessara skrifa eru hins vegar ęši misjöfn og oft er um aš ręša gallašar eša rangar žżšingar. Ķ śtvarpi er sįralķtiš fręšsluefni um lęknisfręši enda mį segja aš sį mišill henti ekki sérstaklega vel fyrir slķkt efni. Sjónvarpiš er hins vegar mišill sem bżšur upp į frįbęra möguleika til fręšslu um alls kyns efni, ž.m.t. lęknisfręši. Af einhverjum undarlegum įstęšum hefur sjónvarpiš aš miklu leyti brugšist sem fręšslumišill og gildir žaš um sjónvarp um allan heim. Fręšsluefni ķ sjónvarpi er ekki nema lķtiš brot af žvķ sem mörgum fyndist žaš ętti aš vera en uppistaša dagskrįr flestra stöšva er ķ stašinn misgott afžreyingarefni og kvikmyndir. Sjónvarpsrįsin Discovery er tilraun til aš bęta śr žessu en aš henni žarf aš kaupa įskrift og žaš hįir rįsinni aš allt of lķtiš er framleitt af fręšsluefni fyrir sjónvarp. Dįlķtiš framboš er af fundum žar sem haldin eru fręšsluerindi. Margir žessara funda eru į vegum sjśklingafélaga og ķ seinni tķš einnig į vegum hollvinasamtaka Hįskóla Ķslands. Žetta form viršist ekki höfša sérstaklega til fólks žvķ aš ašsókn er oft dręm.

Į sķšustu įrum hafa komiš į markaš geisladiskar fyrir tölvur meš alls kyns fręšsluefni, m.a. um lęknisfręši. Žetta efni er oft gott og stundum frįbęrt en er žvķ mišur einungis til į erlendum mįlum, mest į ensku, og mišaš viš mannfjöldann į Ķslandi er lķtil von aš slķkt efni verši gefiš śt į ķslensku. Žaš gildir hins vegar ekki um Netiš en žar er gķfurlegt magn af alls kyns fręšsluefni į hinum og žessum tungumįlum, einnig ķslensku. Netiš er svo sannarlega aš breyta heiminum og vilja sumir bera žaš saman viš uppfinningar eins og prentlistina sem einnig breytti heiminum. Į Netinu er aš finna ótrślegt magn upplżsinga sem eru ašgengilegar fyrir alla og ókeypis (aš vķsu žarf aš greiša fyrir ašgang aš Netinu en upplżsingarnar sem žar eru kosta ekkert). Į Netinu er mikiš af upplżsingum um lęknisfręši og skyld efni og į hverjum degi bętist eitthvaš viš. Mest af žessu efni er į ensku og żmsum öšrum erlendum tungumįlum en fręšsluefni į ķslensku fer vaxandi. Ég hef veriš meš fręšsluefni į Netinu allengi og er žar m.a. aš finna flest af žvķ sem birst hefur frį mér ķ Morgunblašinu. Slóšin er http://www.hi.is/magjoh og žar mį sķšan velja almenningsfręšslu. Žarna er einnig aš finna żmsar tengingar į įhugaverša staši hérlendis og erlendis. Af öšrum ašilum hérlendis sem eru eša koma til meš aš verša meš fręšsluefni fyrir almenning mį nefna żmis sjśklingasamtök (sjį t.d. sķšu Öryrkjabandalagsins http://www.obi.is) og Lęknafélag Ķslands (http://www.icemed.is).

 

Magnśs Jóhannsson 1999