Verkir

Eru verkir einungis til bölvunar?

Algengustu kvartanir veiks fólks eru einhvers konar verkir og žaš sem flestir óttast mest ef žeir veikjast eru verkir og hvers kyns žjįningar. Eitt af žvķ sem lęknum hefur alltaf žótt einna eftirsóknarveršast eru ašferšir til aš stilla verki og linna žjįningar. Af žessu mį sjį hversu mikilvęgir verkir eru ķ lķfi okkar allra. Ekki mį gleyma žvķ aš verkir žjóna įkvešnum tilgangi, žeir eru ašferš sem lķkaminn notar til aš lįta vita ef eitthvaš er aš. Ef eitthvaš ber śt af, lętur viškomandi stašur vita af sér meš žvķ aš senda boš meš sįrsaukataugum til heilans sem getur žį gert višeigandi rįšstafanir og viš reynum aš leišrétta žaš sem fariš hefur śrskeišis. Sjįlft oršiš sįrsauki segir heilmikla sögu (samsett śr sįr og auki), ef viš fįum sįr veršur verkurinn sem žvķ fylgir til žess aš auka įhrif sįrsins. Žegar viš fįum verk žį erum viš aš fį skilaboš um aš eitthvaš sé aš og žaš getur skipt miklu aš kunna aš tślka žessi skilaboš og bregšast rétt viš žeim.

Žaš sem einkennir verk er einkum eftirfarandi: Stašsetning, hugsanleg śtgeislun eša dreifing, einkenni eša ešli, tķmasetning, ašstęšur sem gera verkinn verri eša draga śr honum og żmislegt sem kann aš fylgja honum.

Stašsetning er oftast žar sem verkurinn er upprunninn en hann getur stundum veriš annars stašar og skżrist slķkt af žróun taugakerfisins į fósturskeiši. Verkur frį bólgnum botnlanga er t.d. oft stašsettur nįlęgt naflanum ķ byrjun en fęrist sķšan yfir ķ hęgri hluta kvišar žar sem botnlanginn er, verkur frį bólginni gallblöšru getur veriš stašsettur undir hęgra heršablaši og hjartaverkur getur veriš stašsettur efst ķ kvišarholi. Stundum er stašsetning verks greinilega afmörkuš en verkur getur einnig veriš dreifšur yfir stórt svęši.

Śtgeislun verks getur veriš meš żmsu móti, hjartaverkur er oftast stašsettur undir bringubeini en getur haft śtgeislun upp ķ hįls, tennur og nešri kjįlka eša śt ķ handlegg, verkur frį gallblöšru er oft stašsettur hęgra megin ķ kviš meš śtgeislun aftur ķ bak, hęgra heršablaš og öxl en verkur frį nżrnasteini er oftast stašsettur ķ sķšunni en getur haft śtgeislun nišur ķ žvagblöšru, nįra eša ytri kynfęri.

Żmis lżsingarorš eru notuš um verki sem geta veriš stingandi, skerandi, herpandi, brennandi, malandi og żmis fleiri lżsingarorš eru notuš. Einnig getur verkur veriš vęgur, óbęrilegur eša eitthvaš žar į milli. Sérkennilegt dęmi um lżsingu į verk felst ķ nafninu hjartöng (angina pectoris), hjartaverkinum sem oftast stafar af kransęšažrengslum. Öng (samstofna latneska oršinu angina) er hér lżsing į herpingi eša žrengslum en oršiš er til ķ annarri vel žekktri samsetningu, öngstręti sem merkir mjó eša žröng gata. Sumir verkir eru stöšugir, ašrir koma ķ kvišum meš hléum į milli. Annaš einkenni į verk er aš hann getur fylgt ęšaslęttinum ķ lķkamanum.

Tķmasetning getur skipt mįli, sumir verkir eru verstir į nóttunni, ašrir į morgnana og margir fleiri möguleikar eru fyrir hendi. Sumir verkir versna eša koma fram viš hreyfingu, mįltķšir, vissar fęšutegundir, įreynslu eša kulda og į sama hįtt geta verkir lagast eša horfiš viš hreyfingu, mįltķšir eša hvķld. Żmislegt fleira mętti telja sem getur aukiš eša dregiš śr verkjum. Hjartaöng kemur t.d. oftast viš įreynslu eša kulda og hśn lagast viš hvķld, verkur frį gallblöšru getur versnaš eftir feita mįltķš og verkur frį sįri ķ maga eša skeifugörn versnar venjulega viš föstu en lagast viš mįltķš.

Mikilvęgt er aš įtta sig į żmsu sem getur fylgt verkjum og gefiš vķsbendingar um ešli žeirra. Stašbundinn hiti og roši bendir t.d. oft til sżkingar, andnauš fylgir oft hjartaverk, mjög miklum verkjum eins og verkjum vegna nżrnasteina eša gallsteina getur fylgt ógleši og uppköst, botnlangabólgu fylgir oft vęgur sótthiti og ógleši eša uppköst og heilahimnubólgu fylgir oftast stķfur hįls.

Svo viršist sem fólk upplifi verki į mjög mismunandi hįtt, stundum er talaš um aš fólk hafi mismunandi sįrsaukažröskuld. Žannig geta sumir afboriš mikla og jafnvel langvarandi verki įn žess aš brotna nišur, mešan ašrir mega ekki finna til sįrsauka įn žess aš allt umhverfi žeirra žjįist meš žeim. Hér skipta vafalaust miklu mįli skapgeršareinkenni hvers einstaklings en einnig koma viš sögu almennt andlegt og lķkamlegt įstand, nęringarįstand, žreyta og margt fleira.

maķ '96