Hjarta og blrstingurinn

Hversu httulegt er a vera me han blrsting?

sama htt og Ohms lgml segir okkur a rafspenna s margfeldi af rafstraum og vinmi, er blrstingurinn margfeldi af v blmagni sem hjarta dlir tmaeiningu og vinmi akerfisins. Hjarta jnar fyrst og fremst eim tilgangi a dla blinu um akerfi en auk ess myndast hjartanu hormn sem hafa hrif tskilna salta nrum. Hjarta er hanna sem dla og er a kaflega vel byggt lffri sem jnar hlutverki snu vel. msar gerir af dlum lkja eftir starfsemi hjartans me gum rangri. Meginslag lkamans nefnist s og dlir hjarta blinu t hana. egar hjarta dregst saman og dlir bli t sina hkkar rstingurinn slagum lkamans og nr hmarki vi lok hjartasamdrttarins; etta eru efri mrk blrstingsins. mean hjarta hvlist milli samdrtta, rennur bli t eftir slagakerfinu, vi a lkkar slagarstingurinn og nr lgmarki rtt ur en hjarta dregst saman nst; etta eru neri mrk blrstingsins. Blrstingur er v vallt gefinn upp sem tvr tlur, efri mrk og neri mrk, og einingin sem enn er notu er mm Hg (millimetrar kvikasilfurs). ll helstu atrii ess sem hr hefur veri lst hafa veri ekkt mjg lengi og um au er enginn greiningur meal vsindamanna.

lkamanum eru nokkur stjrnkerfi sem halda blrstingi og avinmi jafnvgi og hafa a a markmii a ngjanlegt blmagn streymi um ll lffri lkamans. Mikilvgasta kerfi af essu tagi er oftast kennt vi boefnin ea hormnin renn og angtensn og ekkt er llum aalatrium hvernig etta kerfi starfar. Elilegt er a efri mrk blrstings su undir 130 og neri mrk undir 85. Ef efri mrkin eru 140 ea yfir ea ef neri mrkin eru 90 ea ar yfir, er tala um a vikomandi s me han blrsting ea ru nafni hrsting. Hr blrstingur er raun ekki sjkdmur heldur sjkdmseinkenni en um sjkdminn sem veldur essu er ekki miki vita. Vita er a erfir skipta miklu mli, barn sem ba foreldra me hrsting er t.d. verulegri httu a f sjkdminn. msir umhverfisttir skipta lka mli, t.d. hkka offita, reykingar og mikil fengisneysla blrstinginn. Hrstingur er algengur, Evrpu og Norur-Amerku f 10-20% flks ennan sjkdm. Flestir f sjkdminn aldrinum 25 til 55 ra og hann er sjaldgfur fyrir tvtugt.

En hverjar eru htturnar vi a hafa of han blrsting? etta fer a vsu dlti eftir v hversu mikil hkkunin er en ef ekkert er a gert getur essi sjkdmur stytt lf flks um mrg r og jafnvel marga ratugi. a er veruleg huggun a me vieigandi mefer er hgt a koma veg fyrir ea a.m.k. tefja miki fyrir fylgikvillunum. a er fyrst til a taka a hr blrstingur hefur mjg slm hrif hjarta og ar. Hann stular a aklkun og eykur annig httu kransasjkdmi og alvarlegum hjartafllum. Vegna aukins lags hjarta getur hrstingur valdi hjartabilun og hjartslttartruflunum og allt etta eykur httu skyndidaua. Hr blrstingur eykur httu heilablingum svo um munar en slkar blingar geta valdi daua ea rkumli. ar a auki getur hr blrstingur valdi aklkun vtt og breitt um lkamann og nrnaskemmdum sem leia til nrnabilunar. Me v a lkka blrstinginn er hgt a seinka ea jafnvel koma veg fyrir alla essa alvarlegu fylgikvilla hs blrstings.

Vgur ea meallagi mikill hrstingur getur veri einkennalaus rum saman. Algengasta einkenni er hfuverkur, stundum er hann hnakka me asltti, verstur morgnana, en hann getur lst sr annan htt. Han blrsting er tiltlulega einfalt a greina me v a mla blrstinginn, stundum arf a mla nokkrum sinnum, jafnvel me nokkurra vikna ea mnaa millibili. eir sem hafa grun um a eir su me han blrsting, einkum eir sem eiga nkomna ttingja me sjkdminn, ttu a lta mla blrstinginn.

Mefer hefur a markmi a halda blrstingi innan elilegra marka allan slarhringinn alla daga. etta er oftast mgulegt en verur ekki gert nema me gri samvinnu lknis og sjklings. Sjklingurinn verur a fylgja samviskusamlega settum reglum og taka reglulega au lyf sem hann hefur fengi, ef um lyfjamefer er a ra. eir sem eru of feitir ttu a grenna sig, eir sem nota tbak ttu skilyrislaust a htta allri niktnneyslu og fengi tti einungis a nota mjg hfi. Ef etta er gert m bast vi v a blrstingurinn lkki ltilshttar en a er sjaldnast ngjanlegt annig a oftast arf einnig a nota lyf. San er mikilvgt a fylgjast me rangrinum og eir sem treysta sr til ttu hiklaust a vera sr ti um blrstingsmli, annig a eir geti sjlfir fylgst me blrstingnum reglulega og msum tmum dagsins. Ekki m gleyma v a um langtmamefer er a ra, en ef allt gengur upp, eins og hr hefur veri lst, er a nnast trygging fyrir gum rangri.

jl '96