Hkrabbamein

Hverjar eru orsakir hinnar miklu aukningar hkrabbameina?

Aukning tni hkrabbameins er svo mikil undanfrnum ratugum a henni hefur veri lkt vi faraldur. Bretlandseyjum hefur tni hkrabbameins meira en refaldast s.l. 15 rum og Bandarkjunum gera menn r fyrir a annar hver einstaklingur fi hkrabbamein fyrir 85 ra aldur. a sem virist skipta mestu mli er slb og ljsab fyrir tvtugsaldur, er setja af sta frumubreytingar sem san koma fram sem hkrabbamein 30-60 rum sar. Hr skiptir miklu a lfskjr flks Vesturlndum hafa breyst mjg sustu 50 rum en a hefur auki frstundir og mguleika sl- og ljsabum. Einnig skiptir mli a klaburur flks hefur breyst ann veg a slarljsi nr til strri hluta lkamans en ur ekktist. Einnig koma vi sgu erfir og eflaust fleiri ttir sem vi skiljum ekki enn. - stralu er tni hkrabbameins einna hst heiminum og ar er fari a gera rstafanir til a minnka httuna essum sjkdmi; eitt af v sem gert er va er a banna sklabrnum a leika sr slinni nema vera me sar ermar og slhatt.

Hkrabbamein er af fjrum aaltegundum, algengast er grunnfrumukrabbamein en san koma flguekjukrabbamein, sortuxli og Kaposi-sarkmein. Mikilvgt er a sem flestir hafi hugmynd um hvernig essi xli lta t til a flk geti leita til lknis tka t.

Grunnfrumukrabbamein (basal cell carcinoma) geta veri af nokkrum undirflokkum og sama lsingin ekki vi alla, au eru oftast feinir mm a str egar eftir eim er teki. au geta veri flt, rau, hrukktt, hreistrug og me rsmum srum ea au geta byrja sem ltil kla ea bla sem ekki hverfur og stundum blir r ea au geta veri flt og hvt ea gul vegna bandvefsmyndunar. Grunnfrumukrabbamein geta lka veri einhvers konar blanda af essu en au hafa alltaf tilhneigingu til a mynda sr sem blir r og au geta minnka og stkka svo aftur. essi krabbamein dreifa sr yfirleitt ekki me meinvrpum en au eru httuleg ef au n a vaxa inn undirliggjandi vefi eins og t.d. hauskpu. Mefer er flgin v a fjarlgja xli og nnasta umhverfi ess en essi krabbamein hafa vissa tilhneigingu til a taka sig upp aftur sama sta.

Flguekjukrabbamein (squamous cell carcinoma) er nst algengasta tegund hkrabbameina. Tplega 1% af eim sem f sjkdminn deyja af hans vldum og svo a essi tala kunni a virast lg, kemur mti a fjldi eirra sem f essa krabbameinstegund er mikill. etta krabbamein lsir sr oftast sem ykkni ea tvxtur (xli), strin getur veri fr rfum mm upp nokkra cm, xli getur valdi roa og ertingu og a er oft hreistra og vikvmt og vi hnjask getur auveldlega bltt r v. Meira en helmingur essara xla eru hfi ea hlsi en hin eru dreif um nnur lkamssvi sem eru tsett fyrir slarljsi. essi xli geta dreift sr um lkamann en ef au eru fjarlg me skurager samt nrliggjandi vefjum f 90% sjklinganna varanlegan bata eftir fyrstu ager.

Sortuxli (melanoma) eru sjaldgfari en jafnframt mun httulegri en r tegundir hkrabbameins sem lst hefur veri. Tni sortuxla vex einna hraast allra krabbameina Vesturlndum og essi tegund hkrabbameins er orin verulegt heilbrigisvandaml. Tali er a rekja megi flest sortuxli til tfjlubls ljss fr slinni ea ljsalmpum en einnig virist vera nokku sterkur erfattur til staar. Sortuxli eru sjaldgf undir 14 ra aldri en vera san sfellt algengari me hkkandi aldri. Um helmingur sortuxla myndast r fingarbletti ea freknu en hinir koma ar sem ekkert slkt var fyrir. Mrg sortuxli greinast mean au eru mjg ltil, oft minni en 1 mm, og eru batahorfur gar. Nokkur atrii einkenna tlit essara xla, au sem skipta mestu mli er stkkandi blettur me reglulega lgun og tenntar brnir, margvslegir litir (brnt, svart, bltt og bleikt) sem taka breytingum, smvegis roi og hrurmyndun me blingum af og til. Sortuxli eru ekki upphleypt byrjun en vera a stundum egar au stkka. essi lsing getur hjlpa vi greiningu flestum sortuxlum en ekki m gleyma v a sum sortuxli passa ekki allskostar vi lsinguna. Mestu mli skiptir a greina essi xli ngu snemma og fjarlgja au samt svinu umhverfis. egar essi xli n a dreifa sr finnast fyrst meinvrp nlgum eitlum og ess vegna eru slkir eitlar fjarlgir ef eir eru stkkair.

Kaposi-sarkmein er sjaldgf tegund hkrabbameins sem hefur fengi auki vgi sari rum vegna ess a a er stundum fylgikvilli alnmis.

1996