Magns Jhannsson lknir - almenningsfrsla        <til baka>

Krabbamein

Pistlar:

- Brjstakrabbamein
-
Hkrabbamein
- Brjstakrabbamein og forvarnir

Spurningar og svr:

- Algengi krabbameins 
-
Getur niktn valdi krabbameini?
-
Krabbamein blruhlskirtli
-
Krabbameinsskoun

 

 

Getur niktn valdi krabbameini?

Spurning: Getur niktn eitt og sr valdi krabbameini? Eru niktnplstrar og niktntyggj einhvern htt skalegir heilsu manna, t.d. er hugsanlegt a menn geti fengi krabbamein af v a nota a?

Svar: Ekki er talin htta a niktn valdi krabbameini. llu tbaki, og srstaklega tbaksreyk, eru krabbameinsvaldandi efni en au eru ekki skyld niktni. Heilsuspillandi hrif tbaks eru ekki bara htta krabbameini heldur stular tbaksnotkun a rum sjkdmum, m.a. aklkun, og ar kemur niktn vi sgu. Niktn er vanabindandi efni sem hefur margvsleg hrif heilann og ttaugakerfi. Ekki er vita nkvmlega hvaa verkanir niktns gera a vanabindandi en niktn er eitt af mest vanabindandi efnum sem vi ekkjum. samrmi vi etta sastnefnda gengur flki mjg illa a venja sig af tbaksnotkun og hafa nlegar rannsknir Bandarkjunum snt a yfir 80% reykingamanna vilja htta a reykja en aeins 35% reyna a htta hverju ri og innan vi 5% tekst a hjlparlaust. Ein af stum ess hve erfitt a er a htta a reykja eru frhvarfseinkenni vegna niktns. essi frhvarfseinkenni eru einkum pirringur, skapvonska, olinmi, kvi, depur ea unglyndi, erfileikar vi a einbeita sr, rleiki, hgur hjartslttur og aukin matarlyst. Til a sl essi frhvarfseinkenni er hgt a nota niktnlyf (tyggigmm, plstur ea nefi) en slk notkun niktns hjlpar mrgum a brjta vanann vi tbaksnotkun og rangur afeitrunar er mun betri ef niktnlyf eru notu. Niktnlyf verur a nota me var og ekki of lengi og mikilvgt er a minnka notkunina hgt og rlega ur en htt er alveg. Flestum tti a duga a nota niktnlyf 3 mnui og enginn tti a nota au lengur en eitt r. stan fyrir essu er a niktn hefur skaleg hrif hjarta og ar, a stular a aklkun og ar me kransasjkdmi og vinningurinn af v a htta a nota tbak tapast a hluta til ef haldi er fram a nota niktn.

 

Krabbameinsskoun

Spurning: ar sem leg og leghls voru tekin r mr fyrir nokkrum rum, er nokkur sta til a lta taka sni hj Krabbameinsflaginu einu sinni ri, eins og mr er sagt a gera?

Svar: Venja er a konum sem komnar eru yfir vissan aldur s boi upp krabbameinsskoun hj Krabbameinsflaginu tveggja ra fresti. etta er gert h v hvort leg, eggjastokkar ea brjst hafi veri fjarlg. Leg er hgt a fjarlgja msan htt, stundum er einungis legi fjarlgt en leghlsinn skilinn eftir, oftast er leghlsinn fjarlgur me leginu en ekki er hgt a tiloka a eitthva af slmh leghlsins sitji eftir efst leggngum. Krabbamein getur myndast slkum leifum af leghlsslmh og einnig getur myndast krabbamein leggngunum sjlfum. Slk krabbamein mundu finnast vi venjulega krabbameinsskoun og a er v full sta fyrir konur a fara reglulega slka skoun svo a bi s a fjarlgja leg og leghls. Vi essar skoanir er einnig boi upp krabbameinsleit brjstum sem einnig er sta til a fara reglulega. ljsi reynslunnar eru reglur Krabbameinsflagsins um a hversu oft konur eru boaar skoun n endurskoun og m vnta breytinga eim.

 

Krabbamein blruhlskirtli

Spurning: N er krabbamein blruhlskirtli tluvert algengt. Mig langai a vita hvort einhver htta vri a a smitaist vi samfarir.

Svar: Krabbamein verur oftast til fyrir tilstilli tveggja ea fleiri tta og ftt bendir til a a geti smitast milli einstaklinga. etta gildir jafnt um krabbamein blruhlskirtli og nnur krabbamein. Vita er a sum efnasambnd, geislun, veirur og erfir geta skipt mli. mis efnasambnd eru ekkt af v a geta valdi krabbameini og mrg slkra efna hafa veri bnnu ea settar hafa veri strangar reglur um notkun eirra. Frgasta dmi um krabbameinsvaldandi efni er lklega tbaksreykur sem inniheldur nokkur slk efni og reykingar geta valdi lungnakrabbameini eins og ekkt er. Ekki f nrri allir reykingamenn lungnakrabbamein og ar geta erfir skipt mli. Geislun eykur httu krabbameini og 30 r eftir a kjarnorkuspregju var varpa Hrsma var ar mjg aukin tni hvtbli, brjstakrabbameini og krabbameini skjaldkirtli. Svipa er a gerast n Hvta-Rsslandi eftir kjarnorkuslysi Chernbyl. Ein tegund geislunar eru tfjlublir geislar slarinnar sem geta valdi hkrabbameini. a hefur veri ekkt lengi a veirur geta valdi vissum tegundum krabbameina drum en ar til nlega var ekki vita til a slkt gerist mnnum. N benda sterkar lkur til ess a veirur eigi tt a framkalla vissar tegundir hvtblis og eitlakrabbameins mnnum og eins er tni hkrabbameins verulega aukin hj sjklingum me alnmi. Sast en ekki sst eru a erfirnar; msar tegundir krabbameins fylgja ttum og sumum erfagllum fylgir aukin tni illkynja sjkdma. Sennilegt er a krabbamein s oftast samspil erfa og utanakomandi tta eins og eirra sem nefndir voru hr a ofan.

 

Fer krabbameinstilfellum fjlgandi?

Spurning: a virist sem krabbamein hafi aukist miki, er a ekki rtt? Er rannsaka af hverju flk fr krabbamein - vita er a reykingar valda lungnakrabba, en hva me ll hin tilfellin - hvernig er agengi? Mig undrar a flestum snyrtivrum eins og andlits- og hkremum eru krabbameinsvaldandi leysiefni eins og sopropyl- og propylalkohl. Eiga essi efni ekki ansi greian agang inn lkamann og vri ekki rtt a banna au esskonar vrum?

Svar: J, a er rtt a krabbameinstilfellum hefur fari fjlgandi undanfarna ratugi og kemur ar margt til. Norurlndum hefur veri reikna t a bast megi vi 37% fjlgun nrra krabbameinstilfella og 32% aukningu dnartni af vldum krabbameins fram til rsins 2010. Hr er tt vi allar tegundir krabbameins samanlagt en sumum tegundum fjlgar miki en rum minna, arar standa sta ea hefur fari fkkandi undanfarna ratugi. Ef liti er til ranna 1960 til 2000 var mest fjlgun hr landi krabbameini blruhlskirtli, lungum, h, eitlum og vagblru hj karlmnnum en brjstum, lungum, h og eitlum hj konum. sama tma var allnokkur fkkun tilfellum me magakrabbamein hj bum kynjum og leghlskrabbamein hj konum en msar arar krabbameinstegundir stu nokkurn veginn sta og m ar nefna heilaxli og skjaldkirtilskrabbamein sem dmi. Heildarfjlgun krabbameinstilfella stafar a talsveru leyti af hkkandi mealaldri jarinnar vegna ess a lkurnar a f krabbamein aukast me hkkandi aldri. essi hkkandi mealaldur skrir ekki nema sumt, hann skrir ekki hvers vegna sumum krabbameinum fkkar og hann dugir ekki til a skra fjlgun krabbameinstilfella brjstum og blruhlskirtli. Vi vitum a bi erfir og umhverfisttir eins og reykingar hafa veruleg hrif og a margt s ekkt er mrgum tilfellum einfaldlega ekki vita af hverju breytingarnar stafa.

mislegt er veri a gera til a vinna gegn essari run annig a spin fram til 2010 sem nefnd var upphafi kemur vonandi ekki til me a standast. Mikilvgasti tturinn llu forvarnastarfi er aukin frsla; a arf a fra almenning um mikilvgi hollra lifnaarhtta eins og hollrar fu, hfilegrar lkamsjlfunar og tttku reglulegri krabbameinsleit og einnig um skasemi reykinga, hflegrar tfjlublrrar geislunar (sl og ljsabekkir) og ofneyslu fengis. Sumar veiruskingar (lifrarblga, alnmi og fleira) auka httu krabbameini og n egar er fari a blusetja fyrir sumum essara sjkdma og slkum blusetningum mun fara fjlgandi komandi rum. Einnig arf stugt a vihalda reglum (lg og reglugerir) sem banna ea takmarka notkun krabbameinsvaldandi efna umhverfi okkar ( lofti, vatni og fu) og sj til ess a fari s eftir eim. Eins og ur var nefnt verur krabbamein til vegna samspils erfa og umhverfistta. Miklar vonir eru bundnar vi rannsknir erfatkni sem geta vaxandi mli hjlpa okkur a finna sem eru httu a f krabbamein, annig a eir geti forast vissa umhverfistti og gengist undir reglulegt eftirlit annig a greina megi sjkdminn byrjunarstigi ef hann kemur upp. Einnig er rtt a geta ess a mjg miklar framfarir hafa ori krabbameinslkningum undanfrnum rum og allt bendir til a s framrun haldi fram me auknum hraa.

A lokum skal teki fram a alkohlin sem brfritari nefnir eru ekki talin krabbameinsvaldar og ekki er rf a banna notkun eirra snyrtivrum.