Er vÝsindalega sanna­ a­ andoxunarefni hindri Š­ak÷lkun?

Andoxunarefni og Š­ar

Hjarta- og Š­asj˙kdˇmar eru eitt stŠrsta heilbrig­isvandamßli­ Ý i­nvŠddum l÷ndum. Af v÷ldum ■essara sj˙kdˇma veikist fˇlk alvarlega e­a deyr fyrir aldur fram, og er ■ß oftast um a­ rŠ­a kransŠ­asj˙kdˇm e­a slag (blˇ­tappa e­a blŠ­ingu Ý heila). Kostna­ur samfÚlagsins vi­ ■essa sj˙kdˇma er gÝfurlegur og kemur ■ar margt til. StŠrstu ■Šttirnir eru vinnutap, tryggingar, sj˙krah˙slega, a­ger­ir og lyf. Ůa­ er ■vÝ til mikils a­ vinna ef hŠgt er a­ beita fyrirbyggjandi a­ger­um. Eitt af ■vÝ sem miki­ hefur veri­ rŠtt Ý ■essu sambandi eru andoxunarefni. Til a­ hŠgt sÚ a­ mŠla me­ aukinni neyslu andoxunarefna Ý ■eim tilgangi a­ vinna gegn hjarta- og Š­asj˙kdˇmum ver­um vi­ a­ vera alveg viss um a­ ■au geri gagn. Ůar stendur hnÝfurinn Ý k˙nni ■vÝ enn vantar nokku­ ß vitneskju okkar um ■essi efni.

Tengslin milli hŠkka­s kˇlesterˇls Ý blˇ­i og Š­ak÷lkunar eru vel ■ekkt og rŠkilega sta­fest. Ůa­ er lÝka vita­ a­ um orsakasamband er a­ rŠ­a, hŠkka­ kˇlesterˇl veldur Š­askemmdum og Š­ak÷lkun. Vi­ vitum aftur ß mˇti ekki nßkvŠmlega ß hvern hßtt kˇlesterˇl skemmir Š­arnar og eykur ■annig hŠttu ß kransŠ­asj˙kdˇmi og slagi. ١ er vita­ a­ til ■ess a­ kˇlesterˇl valdi Š­askemmdum og Š­ak÷lkun ■arf ■a­ fyrst a­ oxast (tengjast s˙refni). Ůessi vitneskja vakti ßhuga manna ß a­ kanna hvort efni sem hindra oxun, andoxunarefni, geti komi­ Ý veg fyrir Š­ak÷lkun. Ůau andoxunarefni sem mest hafa veri­ ranns÷ku­ Ý ■essu tilliti eru C-vÝtamÝn, E-vÝtamÝn og beta-karˇten. Til eru ni­urst÷­ur ˙r allm÷rgum faraldsfrŠ­ilegum rannsˇknum ■ar sem samband neyslu andoxunarefna og Š­asj˙kdˇma hefur veri­ rannsaka­. ŮvÝ mi­ur eru flestar ■essara rannsˇkna skipulag­ar ß ■ann veg a­ ■Šr gefa vÝsbendingar en ekki ˇtvÝrŠ­ sv÷r. SÝ­an 1975 hafa veri­ birtar ni­urst÷­ur fimm svokalla­ra lřsandi rannsˇkna sem gefa vÝsbendingar um a­ neysla ferskra ßvaxta og grŠnmetis verndi gegn hjarta- og Š­asj˙kdˇmum. ┴vextir og grŠnmeti inniheldur miki­ af andoxunarefnum. Hvort ni­urst÷­urnar eru vegna andoxunarefna, annarra efna e­a vegna ■ess a­ neysla ■essara fŠ­utegunda hefur komi­ Ý sta­ annarrar ˇhollari fŠ­u eins og dřrafitu, er ekki hŠgt a­ segja. Samanbur­ur ß sj˙klingum me­ Š­asj˙kdˇma og heilbrig­um vi­mi­unarhˇpi eru kalla­ar sj˙klinga-vi­mi­a rannsˇknir. Ůrjßr slÝkar rannsˇknir hafa veri­ ger­ar ■ar sem kanna­ hefur veri­ samband sj˙kdˇms og C-vÝtamÝns, E-vÝtamÝns e­a beta-karˇtens. Ůessar rannsˇknir gefa einnig vÝsbendingu um verndandi ßhrif andoxunarefna. Framsřnar hˇprannsˇknir hafa řmsa kosti framyfir ■Šr tegundir rannsˇkna sem nefndar hafa veri­, en ■ß er fylgst me­ ■ßtttakendunum Ý langan tÝma. Ger­ar hafa veri­ nokkrar stˇrar og vanda­ar rannsˇknir af ■essari ger­ og gefa ■Šr Ý stuttu mßli sterka vÝsbendingu um verndandi ßhrif E-vÝtamÝns en lÝtil e­a engin verndandi ßhrif C-vÝtamÝns og beta-karˇtens.

ŮŠr rannsˇknir sem geta vonandi gefi­ okkur ˇtvÝrŠ­ sv÷r eru rannsˇknir ■ar sem ■ßtttakendum er af handahˇfi skipt Ý hˇp sem tekur andoxunarefni e­a hˇp sem tekur lyfleysu (ˇvirkt efni) og sÝ­an er fylgst me­ ■essum hˇpum og afdrif ■eirra borin saman. Rannsˇknir af ■essari ger­ sem taka mi­ af hjarta- og Š­asj˙kdˇmum eru einungis tvŠr. Rannsˇkn ß ßhrifum beta-karˇtens var ger­ ß r˙mlega 22 ■˙sund bandarÝskum lŠknum og stˇ­ Ý 10 ßr og ÷nnur rannsˇkn var ger­ ß E-vÝtamÝni hjß 2000 sj˙klingum me­ kransŠ­asj˙kdˇm. ═ ■essum rannsˇknum haf­i beta-karˇten engin verndandi ßhrif en E-vÝtamÝn lŠkka­i tÝ­ni hjartßfalla um 77%. ═ finnskri rannsˇkn ß 29000 reykingam÷nnum sem beindist fyrst og fremst a­ krabbameini fengu sumir beta-karˇten og/e­a E-vÝtamÝn. Hvorugt ■essara efna haf­i verndandi ßhrif gegn Š­asj˙kdˇmum Ý finnsku rannsˇkninni. Ínnur rannsˇkn ß krabbameini og beta-karˇteni sřndi engin ßhrif beta-karˇtens ß Š­asj˙kdˇma.

Margir upplifa ni­urst÷­ur allra ■essara rannsˇkna sem vonbrig­i og ■ß ekki sÝst ni­urst÷­urnar me­ C-vÝtamÝn sem er kr÷ftugasta andoxunarefni­ af ■essum ■remur Ý lÝkamanum en vir­ist ekki veita neina v÷rn gegn Š­asj˙kdˇmum. N˙ eru Ý gangi tvŠr stˇrar rannsˇknir sem vonandi geta veitt okkur sv÷r vi­ ■eirri ßleitnu spurningu hvort andoxunarefni verji okkur fyrir Š­asj˙kdˇmum. Ínnur er rannsˇkn ß yfir 40 ■˙sund bandarÝskum, heilbrig­um hj˙krunarkonum og hin er fr÷nsk rannsˇkn ß um 15 ■˙sund heilbrig­um k÷rlum og konum. Ůessum rannsˇknum lřkur ekki fyrr en eftir nokkur ßr en ■anga­ til getum vi­ ■ˇ treyst ■vÝ a­ ■a­ sÚ hollt a­ bor­a miki­ af ßv÷xtum og grŠnmeti.

H÷f.: Magn˙s Jˇhannsson