Magnśs Jóhannsson lęknir - almenningsfręšsla        <til baka>

Öndunarfęri

Pistlar:

- Astmi

Spurningar og svör:

- Astmi
- Bólgur ķ nefholi
- Erfitt meš öndun
- Hósti og uppgangur
- Lungnažemba
- Lungnažemba og lungnabilun
Streita og öndun 

 

Astmi

Spurning: Af hverju stafar astmi? Getur hann elst af fólki, eša fer hann versnandi?

Svar: Astmi er algengur sjśkdómur um allan heim. Ķ Evrópu er vķšast hvar gert rįš fyrir žvķ aš allt aš 5% barna og 2% fulloršinna séu meš žennan sjśkdóm. Astmi er hęgfara bólgusjśkdómur ķ berkjum sem einkennist af hryglu, hósta og öndunarerfišleikum en öll žessi einkenni eru breytileg eftir tķma sólarhrings og frį degi til dags. Sjśkdómseinkennin hafa einnig tilhneigingu til aš versna ķ köstum og getur sjśklingurinn žį oršiš alvarlega veikur, jafnvel lķfshęttulega. Ķ meirihluta tilvika tengist astmi ofnęmi af einhverju tagi en ķ öšrum tilvikum er ekki nein sżnileg orsök. Żmslegt getur komiš astmakasti af staš og mį žar nefna öndunarfęrasżkingu, įreynslu, kalt loft, hlįtur, sum lyf og żmis konar ertandi efni eins og reyk, mįlningarlykt og fleira žess hįttar. Um helmingur žeirra barna sem fį astma lagast eša lęknast alveg žegar žau eldast en algengast er aš astmi sem byrjar į fulloršinsįrum verši langvinnur. Astmi og ofnęmi eru ekki beinlķnis ęttgeng en hęttan į aš fį žessa sjśkdóma erfist aš einhverju marki.
Į sķšustu įratugum hefur algengi astma og ofnęmis aukist mikiš ķ hinum vestręna heimi og ķ löndum žar sem fólk tileinkar sér „vestręnar" lķfsvenjur. Žessi aukning er svo mikil aš į įrunum 1980 til 1987 óx algengi astma um 29% ķ Bandarķkjunum og į sama tķma hękkaši dįnartķšni vegna astma um 31%. Žessa aukningu mį rekja aftur til 1970 og sennilega enn lengra aftur ķ tķmann. Menn hafa lengi velt fyrir sér hugsanlegum orsökum žessarar miklu aukningar og fjölmargar rannsóknir hafa veriš framkvęmdar ķ leit aš orsakažįttum. Möguleikarnir sem helst viršast koma til greina eru: 1) Breytt tķšni veiru- og bakterķusżkinga ķ ęsku, 2) breytingar į mataręši og aukefni ķ matvęlum, 3) loftmengun utanhśss og 4) loftmengun innanhśss. Sumir telja lausn žessarar gįtu ķ sjónmįli og žar vegi žyngst loftmengun innanhśss meš rykmaura ķ broddi fylkingar.

Žegar rętt er um breytingar į algengi sjśkdóma į undanförnum įratugum, dettur mörgum fyrst ķ hug aš tengja žaš breytingum į mataręši og umhverfismengun. Žetta er ofur ešlilegt og ķ sumum tilfellum er skżringuna eflaust aš finna žar. Žaš hefur hins vegar gengiš erfišlega aš skżra aukningu ofnęmis og astma meš breyttu mataręši og aukinni mengun ķ nįttśrunni.

Margir óttušust aš tķšar sżkingar ķ bernsku ykju hęttuna į astma sķšar į ęfinni en aukin hętta į veiru- og bakterķusżkingum fylgir stórum fjölskyldum og barnaheimilum. Nżlegar rannsóknir ķ Žżskalandi og Bandarķkjunum benda hins vegar til hins gagnstęša, nefnilega aš sżkingar ķ bernsku geti haft verndandi įhrif. Žetta er žó įreišanlega ekki einfalt mįl og gęti t.d. veriš hįš aldri barns viš fyrstu sżkingu og tegund sżkingar. Hvernig sem žessu er fariš er vandséš aš breytingar į sżkingum barna geti skżrt aukna tķšni astma.

Į sama tķma og algengi ofnęmis og astma hefur veriš aš aukast hafa oršiš miklar breytingar į mataręši fólks. Sumir hafa bent į litarefni og efni sem notuš eru til aš auka geymslužol matvęla en žrįtt fyrir miklar rannsóknir hefur ekki tekist aš sanna neitt. Ķ sumum löndum hefur brjóstagjöf veriš į undanhaldi og žó aš brjóstamjólk sé örugglega hollasta fęša sem barn getur fengiš, hefur ekki tekist aš tengja žetta viš astma.

Umhverfismengun, og žį sérstaklega loftmengun, hefur legiš undir grun en žar eru žó żmis vafamįl. Lengi hefur veriš vitaš aš efni eins og m.a. ózon og śtblįstur dķsilvéla hafa slęm įhrif į öndunarfęri manna. Hins vegar mį benda į aš loftmengun hefur minnkaš verulega į undanförnum įratugum ķ flestum stórborgum Noršur-Evrópu og Noršur-Amerķku og viš samanburš į loftmengun og astma ķ żmsum borgum finnst ekki samband. Ekki er žó hęgt aš śtiloka aš veriš sé aš męla röng mengandi efni og aš įhrif loftmengunar į astma stafi af óžekktum efnum eša efnum sem talin hafa veriš óskašleg. Afar ólķklegt veršur žó aš telja aš loftmengun skżri aukninguna į astmatķšni.

Ein af stęrstu breytingum į lifnašarhįttum fólks į sķšari hluta žessarar aldar er aš fólk er meira inni. Flest hśs eru vel einangruš og kynt žannig aš hitastig er stöšugt og hefur vķša fariš hękkandi, og mikiš er um bólstruš hśsgögn og gólfteppi. Fariš hefur ķ vöxt aš fólk sé meš gęludżr eins og hunda og ketti į heimilum sķnum. Allt žetta skapar hin įkjósanlegustu vaxtarskilyrši fyrir rykmaura, sem dafna vel ķ bólum manna og dżra, teppum og bólstrušum hśsgögnum. Rykmaurar eru įttfętlingar sem eru um 0,3 mm aš lengd og glęrir žannig aš žeir sjįst tęplega meš berum augum. Tvęr tegundir rykmaura eru algengar ķ hśsum hér į landi. Komiš hefur ķ ljós aš margir hafa ofnęmi fyrir hśsryki og ofnęmisvaldinn er oftast aš finna ķ rykmauraskķt. Ķ nokkrum rannsóknum, m.a. ķ Įstralķu, fannst gott samband milli rykmaura og astma. Žaš sem er enn įhugaveršara er aš svo viršist sem mikiš af rykmaurum ķ umhverfi barns ķ frumbernsku geti aukiš hęttu į alls kyns ofnęmi (m.a. kattaofnęmi) og astma sķšar į ęvinni. Einnig hefur komiš ķ ljós aš astmasjśklingum, a.m.k. sumum, getur batnaš mikiš ef žeir foršast rykmaura. Fęra mį rök fyrir žvķ aš rykmaurum hafi fjölgaš mjög ķ hżbżlum fólks į undanförnum įratugum og aš žessi fjölgun eigi stóran žįtt ķ aš skżra fjölgun astma- og ofnęmistilfella.

 

Bólgur ķ nefholi

Spurning: Ég er 35 įra karlmašur og hef haft žrįlįtar bólgur ķ nefholi. Ég hef reynt aš bregšast viš žessu meš žvķ aš taka nefśšalyf sem slį į einkennin, en žau į mašur vķst aš nota eingöngu viku ķ senn og eftir žaš hafa samband viš lękni. Nś hef ég notaš nefśša meira og minna samfellt ķ sex vikur og ekkert lįt viršist į. Žvķ er nś svo komiš aš ég er farinn aš velta fyrir mér möguleikum į ašgerš sem fjarlęgir žessa sepa, eša hvaš žaš nś heitir sem veldur žvķ aš öndunarvegur gegnum nef lokast. Hvaš geturšu sagt mér um įhrif, įrangur og įhęttu sem fylgir slķkri ašgerš?

Ennfremur hefur śfurinn veriš aš žvęlast fyrir öndunarvegi žegar ég reyni aš sofa į bakinu. Hvaš meš hann?

P.S. Ég er meš sérkennilega kślu sem stendur śtśr öxlinni į mér. Hana er hęgt aš hreyfa dįlķtiš til og frį. Hśn er brjóskkennd viškomu og ég er oft meš eymslaseyšing ķ henni. Į stundum kemur roši į hana eins og hśn sé marin. Hvaš getur žetta veriš og er eitthvaš hęgt aš gera viš žessu?

Svar: Lķklegast er aš um sé aš ręša ofnęmisbólgur ķ nefi og nefśšalyf sem seld eru įn lyfsešils gera lķtiš sem ekkert gagn viš žeim. Hins vegar eru til lyf sem gagnast oftast vel viš slķkum ofnęmisbólgum og er best aš fara til lęknis, t.d. sérfręšings ķ hįls-, nef- og eyrnasjśkdómum, til aš fį sjśkdómsgreiningu og rįšleggingar um mešferš. Lęknirinn getur žį einnig metiš hvort įstęša sé til aš fjarlęgja sepa śr nefholi. Aš fjarlęgja slķka sepa er tiltölulega lķtil og hęttulaus ašgerš en separnir hafa vissa tilhneigingu til aš koma aftur meš tķmanum. Lęknirinn getur žį einnig skošaš śfinn og metiš hvort įstęša sé til aš taka af honum.

Ķ gamla daga var śfurinn talinn undirrót margra sjśkdóma og mį į söfnum sjį śfskuršarjįrn sem notuš voru til aš fjarlęgja hann, einkum śr börnum. Slķkar ašgeršir tķškušust eitthvaš fram į byrjun žessarar aldar en lögšust žį af enda voru žęr yfirleitt til bölvunar. Nś til dags er stundum tekiš af śfnum ef hann er óžęgilega stór eša langur og er žaš frekar lķtil ašgerš.

Kślan į öxlinni gęti veriš żmislegt, m.a. stķflašur fitukirtill sem best er aš opna eša fjarlęgja annars gęti komiš ķ hann slęm sżking. Lįttu lękni lķta į žetta.

 

Erfitt meš öndun

Spurning: Stundum nę ég ekki andanum, ž.e.a.s. get ekki andaš nógu djśpt. Getur žetta veriš byrjunin į asma?

Svar: Astma er algengur sjśkdómur, bęši ķ börnum og fulloršnum, sem leggst jafnt į karla sem konur. Oftast kemur sjśkdómurinn ķ köstum sem stundum koma įn sżnilegrar įstęšu en stundum vegna einhvers įreytis og mį žar nefna ryk, lykt, kalt loft, brennisteinsgufur, streitu, sżkingu ķ öndunarfęrum, įreynslu, skyndilegar vešurbreytingar, raušvķn o.fl. Öndunarerfišleikarnir eru venjulega ekki žaš aš sjśklingurinn geti ekki andaš nógu djśpt heldur miklu frekar erfišleikar viš śtöndun, sem krefst įreynslu og tekur óešlilega langan tķma. Oft fylgja žessu verkir fyrir brjósti, hósti og blįsturshljóš viš śtöndun. Vegna öndunarerfišleikanna getur öndunin oršiš grunn og hröš. Lżsing spyrjanda passar žvķ ekki alls kostar viš byrjandi astma žó aš svo gęti samt veriš. Żmislegt annaš getur valdiš öndunarerfišleikum eins og t.d. hjartabilun og blóštappi ķ lunga og eins geta žeir veriš af sįlręnum toga. Ef einhver brögš eru aš öndunarerfišleikum er įstęša til aš leita lęknis.

 

Lungnažemba

Spurning: Hvernig lżsir lungnažemba sér og hver eru fyrstu einkennin?
Svar: Lungnažemba lżsir sér meš męši og hósta. Lungnažemba kemur ekki skyndilega heldur er sjśkdómurinn aš žróast ķ fjölda įra eša įratugi. Yfir 80% lungnasjśkdóma stafa af reykingum og žar er lungnažemba ekki undanskilin. Ašrar įstęšur fyrir lungnažembu eru loftmengun og ertandi lofttegundir eša ryk. Sumir af žeim sem fį lungnažembu hafa veriš meš langvarandi berkjubólgu, sem oft hefur stašiš įrum saman. Fįeinir sjśklingar meš lungnažembu eru meš arfgenga tegund sjśkdómsins og sś tegund getur byrjaš į unga aldri. Mikill meirihluti sjśklinga meš lungnažembu eru karlmenn en konur sękja stöšugt į og er žar lķklega um aš kenna minnkandi mun į reykingum kynjanna.

Loftskipti lungnanna fara fram ķ lungnablöšrunum sem eru örsmįar en smęš žeirra gerir heildaryfirboršiš stórt. Viš lungnažembu springa žessar blöšrur og renna saman ķ stęrri blöšrur en viš žaš minnkar yfirboršiš, loftskipti lungnanna versna og viškomandi veršur móšur viš minnstu įreynslu. Lungnažemba er algengur sjśkdómur, einkum hjį reykingamönnum og mišaš viš erlendar tölur mį gera rįš fyrir aš allt aš 2000 Ķslendingar žjįist af žessum sjśkdómi. Žegar lungnablöšrurnar springa og renna saman er um aš ręša varanlegar skemmdir sem ekki er hęgt aš lękna og ekki lagast meš neinum žekktum ašferšum. Žaš sem hęgt er aš gera er aš reyna aš koma ķ veg fyrir aš įstandiš versni og śr verši lungnabilun. Žaš sem skiptir lang mestu mįli er aš žeir sem reykja hętti žvķ įn tafar. Žeir sem vinna viš ertandi lofttegundir eša ryk verša aš fį sér ašra vinnu og allir ęttu aš foršast loftmengun eftir mętti. Sumir hafa gagn af berkjuvķkkandi lyfjum eins og žeim sem notuš eru viš astma og gefa žarf sżklalyf viš fyrstu merki um bakterķusżkingu ķ öndunarfęrum. Sjśklingarnir ęttu einnig aš fį bólusetningar gegn inflśensu og lungnabólgubakterķum. Žeir ęttu aš stunda almennt heilsusamlegt lķferni meš reglulegri lķkamsrękt, hollum mat og góšum svefni. Žessar rįšstafanir geta hamlaš framgangi sjśkdómsins og bętt lķšan sjśklinganna verulega. Aldrašir sjśklingar meš mikla lungnažembu og lungnabilun geta žurft sśrefnisgjöf til aš lķša sęmilega. Talsvert er gert af lungnaķgręšslum ķ sjśklinga meš lungnabilun og fer įrangur slķkra ašgerša stöšugt batnandi. Einnig er veriš aš gera tilraunir meš żmis konar skuršašgeršir til aš bęta įstand sjśklinga meš lungnažembu og lofa sumar žessara ašgerša góšu.

 

Lungnažemba og lungnabilun

Spurning: Aš undanförnu hef ég hóstaš upp ljósu slķmi, įn žess aš vera kvefašur eša boriš nokkur einkenni žess aš vera veikur. Geta žetta veriš einhver einkenni um lungnažembu, en žess mį geta aš ég reyki pakka af sķgarettum į dag? Hver eru byrjunareinkenni lungnažembu og er eitthvaš hęgt aš gera til aš stemma stigu viš henni?

Svar: Lungnažemba lżsir sér meš męši og hósta. Lungnažemba kemur ekki skyndilega heldur er sjśkdómurinn aš žróast ķ fjölda įra eša jafnvel įratugum saman. Yfir 80% lungnasjśkdóma stafa af reykingum og žar er lungnažemba ekki undanskilin. Ašrar įstęšur fyrir lungnažembu eru loftmengun og ertandi lofttegundir eša ryk. Sumir af žeim sem fį lungnažembu hafa veriš meš langvarandi berkjubólgu, sem oft hefur stašiš įrum saman. Fįeinir sjśklingar meš lungnažembu eru meš arfgenga tegund sjśkdómsins og sś tegund getur byrjaš į unga aldri. Mikill meirihluti sjśklinga meš lungnažembu eru karlmenn en konur sękja stöšugt į og er žar lķklega um aš kenna minnkandi mun į reykingum kynjanna.

Loftskipti lungnanna fara fram ķ lungnablöšrunum sem eru örsmįar en smęš žeirra gerir heildaryfirboršiš stórt. Viš lungnažembu springa žessar blöšrur og renna saman ķ stęrri blöšrur en viš žaš minnkar yfirboršiš, loftskipti lungnanna versna og viškomandi veršur móšur viš minnstu įreynslu. Lungnažemba er algengur sjśkdómur, einkum hjį reykingamönnum og mišaš viš erlendar tölur mį gera rįš fyrir aš allt aš 2000 Ķslendingar žjįist af žessum sjśkdómi. Žegar lungnablöšrurnar springa og renna saman er um aš ręša varanlegar skemmdir sem ekki er hęgt aš lękna og ekki lagast meš neinum žekktum ašferšum. Žaš sem hęgt er aš gera er aš reyna aš koma ķ veg fyrir aš įstandiš versni og śr verši lungnabilun. Žaš sem skiptir lang mestu mįli er aš žeir sem reykja hętti žvķ įn tafar. Žeir sem vinna viš ertandi lofttegundir eša ryk verša aš fį sér ašra vinnu og allir ęttu aš foršast loftmengun eftir mętti. Sumir hafa gagn af berkjuvķkkandi lyfjum eins og žeim sem notuš eru viš astma og gefa žarf sżklalyf viš fyrstu merki um bakterķusżkingu ķ öndunarfęrum. Sjśklingarnir ęttu einnig aš fį bólusetningar gegn inflśensu og lungnabólgubakterķum. Žeir ęttu aš stunda almennt heilsusamlegt lķferni meš reglulegri lķkamsrękt, hollum mat og góšum svefni. Žessar rįšstafanir geta hamlaš framgangi sjśkdómsins og bętt lķšan sjśklinganna verulega. Aldrašir sjśklingar meš mikla lungnažembu og lungnabilun geta žurft sśrefnisgjöf til aš lķša sęmilega. Talsvert er gert af lungnaķgręšslum ķ sjśklinga meš lungnabilun og fer įrangur slķkra ašgerša stöšugt batnandi. Einnig er veriš aš gera tilraunir meš żmis konar skuršašgeršir til aš bęta įstand sjśklinga meš lungnažembu og lofa sumar žessara ašgerša góšu.

 

Hósti og uppgangur?

Spurning: Undanfarnar vikur hef ég hóstaš upp śr mér ljósu slķmi, en er žó hvorki kvefašur né meš inflśensu, a.m.k. er ég hitalaus. Sķšustu daga hef ég einnig fundiš fyrir vęgum verk fyrir brjóstinu. Gęti žetta stafaš af reykingum ? (Ég reyki u.ž.b. einn pakka af sķgarettum į dag og hef gert ķ mörg įr). Er įstęša til aš leita lęknis śt af žessu, eša jafnvel fara ķ lungnaskošun?

Svar: Full įstęša er til aš fara til lęknis og lįta athuga mįliš. Žetta gęti veriš eitthvaš sįrameinlaust en gęti lķka veriš t.d. lungnažemba sem lżsir sér meš męši og hósta. Lungnažemba kemur ekki skyndilega heldur er sjśkdómurinn aš žróast ķ fjölda įra eša jafnvel įratugum saman. Yfir 80% lungnasjśkdóma stafa af reykingum og žar er lungnažemba ekki undanskilin. Ašrar įstęšur fyrir lungnažembu eru loftmengun og ertandi lofttegundir eša ryk. Sumir af žeim sem fį lungnažembu hafa veriš meš langvarandi berkjubólgu, sem oft hefur stašiš įrum saman. Fįeinir sjśklingar meš lungnažembu eru meš arfgenga tegund sjśkdómsins og sś tegund getur byrjaš į unga aldri. Mikill meirihluti sjśklinga meš lungnažembu eru karlmenn en konur sękja stöšugt į og er žar lķklega um aš kenna minnkandi mun į reykingum kynjanna.

Loftskipti lungnanna fara fram ķ lungnablöšrunum sem eru örsmįar en smęš žeirra gerir heildaryfirboršiš stórt. Viš lungnažembu springa žessar blöšrur og renna saman ķ stęrri blöšrur en viš žaš minnkar yfirboršiš, loftskipti lungnanna versna og viškomandi veršur móšur viš minnstu įreynslu. Lungnažemba er algengur sjśkdómur, einkum hjį reykingamönnum og mišaš viš erlendar tölur mį gera rįš fyrir aš allt aš 2000 Ķslendingar žjįist af žessum sjśkdómi. Žegar lungnablöšrurnar springa og renna saman er um aš ręša varanlegar skemmdir sem ekki er hęgt aš lękna og ekki lagast meš neinum žekktum ašferšum. Žaš sem hęgt er aš gera er aš reyna aš koma ķ veg fyrir aš įstandiš versni og śr verši lungnabilun. Žaš sem skiptir lang mestu mįli er aš žeir sem reykja hętti žvķ įn tafar. Žeir sem vinna viš ertandi lofttegundir eša ryk verša aš fį sér ašra vinnu og allir ęttu aš foršast loftmengun eftir mętti. Sumir hafa gagn af berkjuvķkkandi lyfjum eins og žeim sem notuš eru viš astma og gefa žarf sżklalyf viš fyrstu merki um bakterķusżkingu ķ öndunarfęrum. Sjśklingarnir ęttu einnig aš fį bólusetningar gegn inflśensu og lungnabólgubakterķum. Žeir ęttu aš stunda almennt heilsusamlegt lķferni meš reglulegri lķkamsrękt, hollum mat og góšum svefni. Žessar rįšstafanir geta hamlaš framgangi sjśkdómsins og bętt lķšan sjśklinganna verulega. Aldrašir sjśklingar meš mikla lungnažembu og lungnabilun geta žurft sśrefnisgjöf til aš lķša sęmilega. Talsvert er gert af lungnaķgręšslum ķ sjśklinga meš lungnabilun og fer įrangur slķkra ašgerša stöšugt batnandi. Einnig er veriš aš gera tilraunir meš żmis konar skuršašgeršir til aš bęta įstand sjśklinga meš lungnažembu og lofa sumar žessara ašgerša góšu.

 

Streita og öndun

Spurning: Mig langar til aš vita hvernig ég get brugšist viš mjög leišinlegum kvilla sem ég hef, hann lżsir sér meš žvķ aš žegar ég verš ęstur eša stressašur žį er eins og ég fįi ekki nęgt sśrefni og ég verš móšur og andstuttur ég missi lķka einbeitingu sem er mjög slęmt žvķ aš žegar eitthvaš mikiš liggur viš žį žarf ég į allri minni einbeitingu aš halda. Ég er aš vona aš žś getir bent mér į eitthvaš sem ég get fengiš viš žessu.

Svar: Viš ęsing eša streitu veršur aukin virkni eša starfsemi ķ žeim hluta ósjįlfrįša taugakerfisins sem nefnist adrenvirka taugakerfiš. Ósjįlfrįša taugakerfiš heitir svo vegna žess aš viš getum ekki stjórnaš žvķ meš vilja okkar og žaš skiptist ķ tvo meginhluta, kólķnvirka og adrenvirka kerfiš. Śr taugaendunum losna taugabošefni, sem tengjast hinum żmsu frumum lķkamans og hafa įhrif į starfsemi žeirra, acetżlkólķn er bošefniš ķ kólķnvirka kerfinu og noradrenalķn og adrenalķn eru bošefnin ķ adrenvirka kerfinu. Įstand margra lķffęra eins og m.a. augna, hjarta og blóšrįsar, lungna, meltingarfęra og žvagblöšru įkvaršast aš nokkru leyti af jafnvęginu milli kólķnvirka og adrenvirka kerfisins hverju sinni. Žegar viš erum afslöppuš og södd ķ ró og nęši er kólķnvirka kerfiš rķkjandi en viš streituįstand eins og hręšslu eša reiši snżst žetta viš og adrenvirka kerfiš veršur rķkjandi. Žegar lķkaminn er ķ afslöppun veršur virknin ķ kólķnvirka kerfinu yfirgnęfandi og žį žrengjast ljósop augna, hjartslįttur veršur hęgur, öndun veršur grunn og róleg en meltingarfęrin starfa hins vegar į fullu og žvagblašran herpist saman. Viš streitu veršur adrenvirka kerfiš rķkjandi og til višbótar taugabošum streymir adrenalķn śr nżrnahettumerg śt ķ blóšiš og hefur įhrif vķtt og breitt um lķkamann. Žetta hefur žau įhrif aš ljósop augnanna stękka, hjartaš slęr hratt og kröftuglega žannig aš viš fįum hjartslįtt, viš veršum föl vegna minnkašs blóšstreymis ķ hśš, öndun veršur djśp og hröš, hreyfingar minnka ķ meltingarfęrum og žvagblöšru, viš svitnum ķ lófum og iljum og į sķšari hluta mešgöngu slaknar į legvöšvanum. Żmis af žessum įhrifum eru vel žekkt eins og t.d. aš fį įkafan hjartslįtt viš hręšslu eša ašra gešshręringu, hvķtna af reiši og grķpa andann į lofti. Margt af žessu getum viš notfęrt okkur til lękninga og fjölmörg lyf verka meš įhrifum sķnum į ósjįlfrįša taugakerfiš.

Žekkt eru nokkur afbrigšileg višbrögš sem ekki passa viš lżsinguna aš ofan og koma einstaka sinnum fyrir en fręgast žeirra er sennilega aš pissa ķ buxurnar af hręšslu. Annaš afbrigšilegt višbragš er žaš sem bréfritari lżsir, aš verša móšur og andstuttur viš streitu en žį er ešlilegra aš öndun verši djśp og hröš. Afleišing af žessari truflun į öndun er sķšan vęntanlega aš missa einbeitingu. Langbesta rįšiš sem hęgt er aš gefa er aš foršast ęsing og streitu eftir fremsta megni, nį betri tökum į lķfi sķnu og losna žannig viš žessi óžęgindi. Ef žaš gengur ekki mętti reyna slökunarleikfimi, jóga eša annaš slķkt til aš sjį hvort žaš hjįlpar. Ef allt annaš bregst mętti hugsa sér lyfjamešferš en įstandiš yrši aš vera alvarlegt įšur en slķkt vęri réttlętanlegt vegna hęttu į aukaverkunum.