Eru engin r til a fyrirbyggja bakverki?

Bakverkir og ursabit

Bakverkir eru verulegt heilbrigisvandaml sem valda sjklingunum mldum gindum og kosta jflagi mikla fjrmuni, einkum vinnutapi. Samkvmt tlum fr N-Amerku og Evrpu jst 70-85% flks af bakverkjum einhvern tma vinnar. hverjum tma m gera r fyrir a bilinu 15-30% hafi gindi fr baki og munur milli karla og kvenna er verulegur. Bakverkir eru sjaldgfir hj brnum en um tvtugt fara eir a vera algengir og a helst san llum aldursflokkum ar fyrir ofan. eir sem einu sinni hafa fengi bakverki eru mikilli httu a f aftur; um 85% f aftur bakverki einhvern tma vinnar og 20-40% f aftur innan eins rs. Lang flestir sem f bakverki jafna sig fljtt og vel og str hluti hefur jafna sig a fullu innan 10 daga. Gerar hafa veri nokkrar vel skipulagar tilraunir me fyrirbyggjandi agerir og sameiginlegt me eim llum er a r hafa gefist illa.

stur bakverkja geta veri margar en eru mis algengar. Lang algengasta stan er talin vera tognun hryggvvum ea hryggsinum. egar slkt gerist skyndilega er a oft kalla ursabit (hexeskud ea lumbago erlendum mlum). Tali er a um 2-3% eirra sem f bakverki su me brjsklos og sumir eirra f einkenni um rsting taug. milli hryggjarlianna er mjkur fi sem situr sinahulstri og dempar hggin sem vera hryggsluna t.d. vi gang. mjbaki, og einstaka sinnum hlshrygg, getur a gerst a rof komi etta sinahulstur og hluti fans pressist ar t, etta er kalla brjsklos. hryggnum sjlfum gefur brjsklos svipu gindi og venjulegt ursabit. S hluti fans sem pressast t fr hryggslunni nr stundum a rsta taugastofna sem ganga t fr mnunni. essir taugastofnar flytja bi skyn- og hreyfitaugar og rstingur r getur v valdi dofa h og mttleysi vvum. egar slkt gerist leiir verkinn r mjbakinu og niur rasskinn, lri ea klfa. Einungis um 1% af bakverkjum gefa einkenni um rsting taug, a gerist lang oftast mjbaki og er stundum kalla jtak (sciatica ea ischias erlendum mlum). Um helmingur essara sjklinga jafnar sig minna en 6 vikum.

Miki hefur veri reynt a finna orsakir bakverkja og hverjir su mestri httu a f slka verki. eir sem eru me hryggskekkju, ilsig ea eru hvaxnir f sennilega oftar baki en arir en enginn er ruggur um a sleppa. Brn f mjg sjaldan bakverki og ef a gerist er sa til a rannsaka a nnar. Um helmingur kvenna fr bakverki megngu, eir byrja oftast eftir 6. mnu og geta stai allt a 6 mnui eftir fingu. Sumir telja a hgt s a koma veg fyrir bakverki me rttri lkamsjlfun ea me v a lra a hreyfa sig rttan htt en arir draga a efa. Sem betur fer lagast bakverkir lang oftast af sjlfu sr tiltlulega stuttum tma og einungis mjg sjaldan er rf flugri mefer ea skurager. Eitt hefur breyst miki mefer bakverkja sari rum og a varar hvld og rmlegu. ur fyrr var tali best a mehndla ursabit og ara bakverki me v a liggja r sr. a er lka svo a sumir sem f ursabit ea brjsklos geta ekki anna en legi rminu nokkra daga. Hins vegar hefur komi ljs a verkirnir hverfa fljtar og minni htta er a eir veri langvarandi ef sjklingurinn hreyfir sig eins miki og hann mgulega getur og reynir a lifa elilegu lfi.

Hf.: Magns Jhannsson