Nżrnasteinar

Hvaš veldur žessum algenga sjśkdómi?

Nżrnasteinar eru einn af žeim sjśkdómum, sem veldur einna sįrustum verkjum. Erfitt er aš bera saman verki en margir telja nżrnasteinaverki vera žį verstu sem žekkjast. Nżrnasteinar hafa hrjįš mannkyniš frį alda öšli og fundist hafa nżrnasteinar ķ um 7000 įra gamalli mśmķu ķ Egyptalandi. Nżrnasteinar eru einn algengasti sjśkdómurinn ķ žvagfęrum og ętla mį aš tķundi hver einstaklingur fįi nżrnasteina einhvern tķma ęvinnar. Sjśkdómurinn er töluvert algengari ķ körlum en konum og algengast er aš fólk fįi nżrnasteina į aldrinum 20-40 įra. Algengast er aš fólk fįi nżrnastein einu sinni og svo aldrei framar en sumir fį steina aftur og aftur. Į sķšustu 20 įrum hefur tķšni nżrnasteina fariš vaxandi, ekki sķst mešal kvenna, en įstęšur žessarar aukningar eru óžekktar.

Frį nżrunum liggja žvagpķpur nišur ķ žvagblöšru og žašan liggur sķšan žvagrįsin śt į yfirborš lķkamans. Steinar myndast nęstum alltaf ķ nżrunum en valda mestum verkjum į leiš sinni nišur žvagpķpurnar. Reyndar er tališ aš mjög margir nżrnasteinar séu svo litlir žegar žeir ganga nišur aš sjśklingurinn verši žeirra ekki var. Ferš steins nišur žvagpķpuna getur tekiš frį fįeinum klukkustundum upp ķ nokkra daga eša jafnvel vikur. Į žeim tķma hefur sjśklingurinn meiri eša minni verki. Verkirnir geta veriš svo miklir aš sjśklingurinn er ósjįlfbjarga, liggur og engist og kastar upp en žeir geta ķ öšrum tilvikum veriš ašeins seišingur eša ónot. Ķ byrjun er verkurinn venjulega stašsettur ķ sķšunni aftantil en žegar steinninn fęrist nišur undir žvagblöšru verša óžęgindi frį blöšrunni og verkinn getur leitt nišur ķ nįra. Sjśklingurinn getur haft mikla žörf fyrir aš pissa og žvaglįtum fylgja oft sviši og verkir. Önnur einkenni nżrnasteina geta veriš blóš ķ žvagi og sżking. Ef steinn stķflar alveg rennsli um žvagpķpu, blęs nżraš śt, hęttir fljótlega aš starfa og fer aš skemmast ef žetta įstand stendur lengur en fįeinar vikur. Ef slķkri stķflu fylgir žvagfęrasżking er įstandiš miklu alvarlegra, jafnvel getur skapast hęttuįstand og varanleg skemmd į nżranu getur oršiš į einum eša fįeinum sólarhringum. Ķ slķkum tilfellum er mjög mikilvęgt aš mešhöndla fljótt bęši stķfluna og sżkinguna. Sżkingin er mešhöndluš meš sżklalyfjum og steininn veršur aš fjarlęgja, mola sundur eša žręša slöngu framhjį honum. Tališ er aš talsvert yfir 90% allra nżrnasteina gangi nišur hjįlparlaust. Sumir steinar verša hins vegar svo stórir ķ nżranu aš žeir hafa engan möguleika aš ganga nišur og slķka steina veršur aš fjarlęgja. Nś er oršiš mjög algengt aš steinar séu brotnir meš steinbrjót en af slķkum tękjum eru til nokkrar geršir. Flest slķk tęki senda hljóšbylgjur ķ gegnum hśšina, žeim er beint rakleitt aš steininum meš hjįlp röntgenmyndavélar og žegar vel tekst til molnar steinninn smįm saman ķ sundur og brotin geta žį aušveldlega gengiš nišur. Viš žetta sleppur sjśklingurinn viš ašgerš og getur oftast fariš heim samdęgurs. Svona steinbrot geta tekiš nokkurn tķma, žau eru heldur ekki sįrsaukalaus og sjśklingurinn fęr deyfingu eša létta svęfingu į mešan. Mikil bót er aš slķkum steinbrjótum og žeir hafa bętt mjög mikiš mešferš nżrnasteina. Žetta gengur ekki alltaf svona einfaldlega fyrir sig og žį veršur aš grķpa til annarra rįša sem krefjast svęfingar, ašgeršar og sjśkrahśsvistar.

Ķ žvaginu er svo mikiš af torleystum söltum aš žau geta falliš śt, myndaš kristalla og steina. Til aš hindra žetta eru ķ žvaginu sérstök lķfręn efni sem hindra slķkar śtfellingar. Ef žessi efni skortir eša žau starfa ekki rétt er viškomandi einstaklingur ķ hęttu aš fį nżrnasteina. Önnur įstęša fyrir nżrnasteinum er žegar óešlilega mikiš af žeim efnum sem mynda steinana er ķ žvaginu. Nżrnasteinar eru ašallega af fjórum geršum, lang algengastir eru kalsķumsteinar (kalsķumoxalat og kalsķumfosfat), miklu sjaldgęfari eru steinar sem orsakast af žvagfęrasżkingu og ennžį sjaldgęfari eru steinar sem eingöngu eru myndašir śr lķfręnum efnum (žvagsżra eša sżstķn). Kalsķumsteinar gefa skugga į röntgenmynd en hinir ekki. Mikilvęgt er aš greina į milli žessara tegunda steina vegna žess aš mešferšin er allt önnur. Einnig žarf aš śtiloka vissa sjśkdóma, t.d. ķ kalkkirtlum, hjį žeim sem fį sķendurtekna kalsķumsteina. Besta rįšiš til aš hindra myndun nżrnasteina er aš drekka nógu mikinn vökva til aš žvagiš verši meira en 2 lķtrar į sólarhring. Žetta hljómar einfalt en reynist flestum erfitt til lengdar. Ķ kalsķumsteinum er oftast oxalat og žį er rįš aš neyta ekki mikils magns af fęšutegundum sem innihalda mikiš af žvķ efni. Mikiš af oxalati er t.d. ķ żmsum tegundum berja, sśkkulaši, kakói, kaffi, kóladrykkjum, spķnati og rabarbara. C-vķtamķn breytist aš hluta til ķ oxalat ķ lķkamanum og er žaš mjög einstaklingsbundiš. Ekki er įstęša til aš hętta neyslu žessara fęšutegunda og efna heldur gęta hófs. Of lķtiš er vitaš um įstęšur nżrnasteina og žess vegna vitum viš heldur ekki gjörla hvernig į aš koma ķ veg fyrir myndun žeirra. Meš įframhaldandi rannsóknum į žessu sviši getum viš žó vęnst įrangurs į nęstu įrum.

© Magnśs Jóhannsson