Torfi Hjartarson lektor tk saman
vegna nmskeisins Margmilun til nms og kennslu

HNNUN MARGMILUN

Ferli hnnunar

Hnnun gagnvirku efni til margmilunar m hugsa og lsa msa vegu og gildir einu hvort um er a ra kynningarefni, afreyingarefni ea nmsefni. Hgt er a tala um lnulegt ea repaskipt ferli ar sem eitt rep tekur vi af ru, um hlutbundna hnnun ar sem sjlfstir hlutar hnnunar falla saman lkt og psl psluspili ea um endurtekna hringrs sem hverfist um alla hnnunarttina ar til fullngjandi rangri er n. ll essi sjnarmi eiga rtt sr og geta jafnvel fari saman.

Kemp um hnnun kennslukerfa

Jerrold E. Kemp hefur stillt upp kunnu sporskjulkani um hnnun kennslukerfa bk sem hann nefnir The Instructional Design Process og er komin nokku til ra sinna. Lkani er ekki tengt margmilun heldur nmsefnisger og kennslu yfirleitt og miar a kennslukerfum sem taka ekki bara til nmsgagna heldur einnig kennslu, nms, forprfunar og mats. Vifangsefni hnnunarinnar eru efnisttir, frnittir og tilgangur me hverjum tti; einkenni markhpa; einstk efnisatrii og frnivimi; atferlismiu nmsmarkmi; kennsla og nemendavinna; kennsluggn; stuningur; nmsmat og forprfun og lkaninu hverfast au hring um nmsarfir, tilgang, herslur og takmrk sem verkefni hltur a laga sig eftir.

Lkani gerir r fyrir endurteknu mati og endurbtum ar sem allir ttir eru undir me a fyrir augum a trma veilum kerfinu. Mikil hersla er lg kerfisbundin vinnubrg og nkvmar skilgreiningar nmsmarkmium, efnisatrium, frnivimium og ar fram eftir gtum. Ltil hersla er lg stl, yfirbrag og milun efnis, athyglin beinist a ekkingaratriunum, frnittunum og eim nms- og kennsluferlum sem tryggja eiga skilvirkt nm. Kemp bendir rannsknir Bloom sem taldi a ef hgt vri a skipuleggja nms- og kennsluferli ngilega vel og taka fullt tillit til vihorfa og forekkingar hvers nemenda mtti tryggja a meira en nu af hverjum tu nemendum almennum skla gtu lrt vifangsefni nmsins fullngjandi htt.

Lkan Kemp hentar kaflega vel eim sem vilja ba til jlfunarefni og leibeiningar til a kenna tiltekna frni, til dmis innan fyrirtkja. Ef liti er strf bor vi flugumferarstjrn, skurlkningar, slkkvistrf ea smsvrun neyarjnustu blasir vi hve miklu varar a skilgreina vandlega hva nemandi a geta gert og ri fram r a nmsbraut ea nmskeii loknu. Markmi kennslu og kennsluefnis samkvmt Kemp urfa a vera annig r gari ger a ljst s hvernig nemandi snir fram getu sna me skrt skilgreindu atferli. a er til dmis ekki ng a segja sem svo a nemandi eigi a skilja eitthva heldur tti frekar a segja sem svo a nemandi geti tali upp fimm helstu stur einhvers og raki orsakasamhengi a baki hverri eirra nokkrum skrum setningum. Einnig mtti segja a nemandi eigi a geta teki vl sundur og sett saman aftur innan vi hlftma.

Fstir sem fst vi kennslu og nmsefnisger samhengi sklastarfs nlgast hana jafn kerfisbundi og hnnunarlkan Kemp gerir r fyrir og margir treysta fremur eigi brjstvit, skpunargfu, innsi og reynslu. Inn almennt sklastarf koma lka margir ttir sem ltilli athygli er beint a kerfi Kemps enda er kerfi ekki sur tla til nota vi run nmskeia og jlfunar fyrir fyrirtki og stofnanir. Engu a sur er full rf a lta alla nmsefnisger skipulegan htt og leggja vel niur fyrir sr helstu tti sem eru undir og skipta mli vi hnnun nmsgagna. egar lagt er upp me ljsar hugmyndir og allri athygli upphafi beint a efnivinum, milinum ea markmiunum n ess a skoa hlutina heild og setja vara samhengi m bast vi fyrirsum erfileikum vi verki og misjfnum rangri. sama htt er mikilvgt a leggja vel niur fyrir sr efnisgerina sjlfa og grunda vel hvernig best veri stai a henni smu og stru. etta vi um alla efnisger en ekki sst hnnun gagnvirku margmilunarefni ar sem gagnvirknin og samspil mila bta njum vddum vi hefbundnari efnisger.

Kristof og Satran um hnnun gagnvirkri margmilun

Ray Kristof og Amy Satran lsa meginttum hnnunarferlis a baki gagnvirku margmilunarefni einkar ljsan htt bk sinni Interactivity by Design - Creating and Communicating with New Media. Bkin fer ekki djpt efni en veitir mjg agengilegt yfirlit stuttu mli og me myndrnni framsetningu. 

 

Hfundarnir lta hnnunarferli sem rj rep ar sem hverju repi er tekist vi tiltekin grundvallaratrii hnnunarinnar og byggt v sem kvei var fyrri repum. lkt Kemp beinist athygli eirra fyrst og fremst a sjlfri efnisgerinni og milun fremur en nmi og kennslu enda umfjllunin ekki bundin vi nmsefni heldur margmilunarefni yfirleitt og hfundarnir greinilega hnnuir fremur en srfringar um kennslu og nm. Segja m a samhengi sem lkan Kemp reynir a fanga fi mesta athygli fyrsta repi hnnunarferli Kristof og Satran og a v hvli hnnunin ll.

Svipaa nlgun og hj eim Kristof og Satran m finna va, meal annars nrri bk eirra Kelly Goto og Emily Cotler. Bkin heitir Web ReDesign - Workflow that Works og er bygg vtkri reynslu af hnnun og endurhnnun vefja. Bkin lsir vefhnnunarferli afar skipulegan htt og dregur fram mrg hagnt atrii einkar agengilegan htt. repin rj ferli Kristof og Satran m auveldlega greina hj eim stllum Goto og Cotler, bara undir rum formerkjum. bkinni er fari dpra marga tti ferlisins, svo sem skilgreiningu markhp, mat frumger efnis og fleira.

Gagnvirkni

Kristof og Satran gera gagnvirknina a meginatrii, hnnun eftir eirra hfi miar a gagnvirkni, a efni ar sem notandi hefur hrif og val um leiir, er fljtur a tta sig, fyllist lngun til a skoa sig um og kemst auveldlega allra sinna fera. au benda a tlvur eru gagnvirkar eli snu, tki til a eiga vi tlur, or og myndir en eru n einnig notaar til hluta sem ekki hafa fali sr mikla gagnvirkni; til lesturs, horfs, hlustunar og afreyingar. Njungin gagnvirkri margmilun felst fyrst og fremst v a notandinn getur ri ferinni og haft mis hrif efni. Um lei verur a keppikefli hnnua a ba til efni ar sem gagnvirknin verur efninu raunverulega til framdrttar og gegnir kjsanlegu hlutverki.

rskipt ferli

Kristof og Satran lsa ferli hnnunar gagnvirku margmilunarefni. Tilgangur me ferlislsingunni er ekki endilega s a gefa uppskrift a efni sem unnt er a fylgja li fyrir li heldur ferlislsingin a varpa ljsi alla hluta hnnunarinnar, sna hvernig eir mynda heild og draga fram undirliggjandi meginatrii sem vi er a glma. v er tla a greina og koma skipulagi flki og vandasamt verkefni. Ferli er rskipt og byggir remur einfldum spurningum.

Fyrstu spurningunni m svara me hnnun upplsinga ea me v a skilgreina efni, markhp og kringumstur, gera verktlun og skipa niur efni me fliriti (flowchart).

Annarri spurningunni m svara me hnnun gagnvirkni ea me v a skipuleggja leiir og yfirsn um efni, kvea gerir gagnvirkni og stritkja og lsa essu sguspjldum (storyboard). 

riju spurningunni m svara me hnnun framsetningar ea me v a skilgreina stl, hgun skjmynda og tlitshgun atria sguspjldum og ba til frumger efnis (prototype).

Hnnun upplsinga

Hva a ba til?
Skilgreina arf efni, markhp og kringumstur, gera verktlun og skipa niur efni me fliriti (flowchart).

a er engin tfrauppskrift til a ger gagnvirks efnis en allt gagnvirkt efni hefur gott af skrri markmissetningu, vandlega skilgreindum markhpum og nkvmri verktlun. etta er spurning um a skilgreina verkefni sem fyrir liggur. Helst arf a ...

Hver er tilgangurinn?

Tilgangur tti a stra hnnunarferlinu. Me v a setja skr markmi upphafi m mia alla vinnu a efninu vi au. hvert sinn sem tekin er hnnunarkvrun m spyrja hva helst fri efni nr tilgangi snum. ll verkefni hefjast einhvers staar og hafa einhverjar gefnar forsendur en me v a skilgreina tilganginn me verkefninu m varpa ljsi hvert ferinni er heiti. Eitt er a tla a gera vef ea disk, anna a tla sr eitthva me v. Besta leiin til a koma hnnuninni rekspl er a setja skr grundvallarmarkmi bla. Me au hreinu verur lka hgt a meta rangur egar fram skir.

Kristof og Satran nefna nokkur dmi um hvernig markmi og tilgangur stra hnnuninni:

Markmi og tilgangur stra hnnun
Ef vilt a notendur ...  fer trlega vel a hanna efni me a fyrir augum a a veri ...
lri og leggi minni skrt, einfalt, klippt og skori, byggt endurtekningu og styrkingu, broti niur hfilegar einingar, prfa og stutt frekari leibeiningum eftir rfum.
skemmti sr fjlbreytt, smelli, vnt, h tilviljunum og atburum sem ekki eru fyllilega fyrirsegjanlegir vi endurtekna notkun.
skilji bi hugtakaskringum, skringarmyndum, hreyfimyndum sem sna ferli, myndskeium, grfum, tflum og hermileikjum.
reyni sjlfir mjg gagnvirkt, bi stritkjum fyrir notanda og byggi raunsislegum myndum og hljum.
framkvmi bi skrum kostum og klrum leibeiningum.
finni svr agengilegt me skrum yfirlitum og gum uppflettimguleikum.

Til a nlgast markmi og skra mynd af verkefninu er gott a skr allt sem er vita upphafi. Er bi a kvea hvaa mili verur beitt, hvaa samhengi verur efni nota, hverjir nota a og til hvers, hvaa ekkingu og frni ba eir yfir, er mikilvgt a uppfra efni rt? M bast vi a notendur nlgist efni af nausyn leit a kvenum upplsingum ea m bast vi a efni urfi a vekja huga eirra, beina athygli a v sem mli skiptir og halda notanda vi efni?

Nokkur dmi um tilgang me efni:

Kringumstur

Undir hvaa kringumstum verur efni nota? Verur efni nota heima, vinnusta, skla? Er notandinn einn um efni, vera eir fleiri saman, verur kannski einhver sem snir efni rum? Verur efninu varpa upp tjald? Verur a nota einu sinni ea oftar? Hvernig tknibnai hafa notendur yfir a ra? Skipta nettengingar og bandbreidd mli essu sambandi? Er truflun a hlji ar sem efni verur nota ea hugsanlega hvai sem kfir allt hlj? Er hgt a ganga a v sem vsu a tiltekin tki ea hjlparggn veri stanum?

egar unni er a ggnum fyrir skla arf a hafa huga a ar eru nmsggn oft notu me allt rum htti en r var fyrir gert. Kennarar nota stundum ggn me allt rum aldurshpum ea tengslum vi nnur vifangsefni en hfundar hfu hugsa sr. eir gtu tt a til a sleppa strum hlutum nmsbkar, nta tarefni ea verkefni en ekki grunnefni, sna myndband me allt ru nmsefni en til var tlast, leggja efni upp me allt rum htti en hfundur hafi hugsa sr, sleppa skilegum hjlparggnum og ar fram eftir gtum. Hfundar urfa a hafa etta bak vi eyra og velta fyrir sr hvernig tilteknar einingar efninu muni virka r tengslum vi ara hluta efnisins ea vi arar kringumstur en eir mia verki helst vi. 

Sjnarmi notenda

Hverjir eru notendurnir? Hverju skjast eir ea skjast ekki eftir? Hversu vel kunnandi og lsir eru eir miilinn sem tlunin er a beita? Hversu hugasamir ea frir eru eir um efni? Svo teki s dmi af sklastarfi getur skipt hfumli hvort efni sem tlunin er a taka fyrir s yfirleitt dagskr hj vikomandi aldurshpi. Hva eru kennarar essa aldurshps yfirleitt a gera og hvers konar efni eru eir lklegir til a vilja nota? Varar miklu a geta leita efni ea fengi yfirlit um efnisor? Leggja eir miki upp r verkefnum, myndefni, skemmtigildi ea tengslum vi nmskr? Og hva um nemendur, hva ra eir vi og hva vilja eir f hendur?

Oft hafa hnnuir og hfundar ekki tk a gera vandaa og formlega ttekt markhpum en a er glapri a fara t viamikla efnisger n ess a huga nokku a eim. Smtl ea spjall vi nokkra sennilega notendur getur spara mlt erfii og komi veg fyrir alvarlega hnnunargalla ea nmsefni sem fellur grtta jr. Spyrja m spurninga bor vi essar:

Kennarar standa sterkt a vgi hva etta snertir, eir ekkja af eigin reynslu markhpa og kringumstur ar sem nmsggn sklastarfi eru notu. Hins vegar urfa eir eins og arir hfundar og hnnuir a hafa huga a eigin vihorf og reynsla lita alla nlgun. eir ttu ekki a ganga a v sem gefnu a allir kennarar lti hlutina smu augum og eir sjlfir n heldur a eirra eigin sn arfir nemenda eigi alltaf vi.

Val um mila

Hva hgt er hanna rst a verulegu leyti af v hvaa miill og hvaa tkni til efnisgerar vera fyrir valinu. Listamaur me litaspjald, pensil og striga skilar tplega sama verki og s sem rst til atlgu vi stein me hamar og meitil a vopni. a skiptir meira segja mli hvort unni er me akrlliti ea olu, hverrar gerar steinninn er, hvernig pensillinn er hrur, hvort meitilinn er grannur ea breiur.

Hva miilinn snertir egar gagnvirk margmilun er annars vegar snst spurningin oftast um a hvort nota eigi flutningslei yfir Neti me strum staf ea gera r fyrir milun stanum af innanhsneti ea diski. fyrra tilvikinu er oftast opinn agangur a efni en v sara er oftast gert r fyrir a notandi veri sr ti um efni gegn gjaldi. fyrra tilvikinu urfa hnnuir yfirleitt a gera r fyrir msum almennum stribnai, stluum umhverfisttum skjnum og vissum ttum sem erfitt er a stra en v sara geta eir haga umhverfinu nokkurn veginn eftir eigin hfi. fyrra tilvikinu geta veri mikil vandkvi a koma hlji og hreyfimyndum til skila en v sara er hgara um vik a koma slkri milun vi. fyrra tilvikinu er tiltlulega auvelt a uppfra efni og bta vi, v sara krefst hvort tveggja nrrar tgfu.

Val um tl

Verkfri sem beitt er til a ba til gagnvirkt efni rur miklu um verki. flugur hugbnaur til margmilunar getur teki inn efni af msum gerum og snii efni a msum rfum. Hann bur upp mikinn sveigjanleika, mikla forritunarmguleika og nkvmni llum stillingum. Aftur mti m bast a a taki all langan tma a lra slkan bna ef tlunin er a nta mguleika hans a einhverju marki. Hann getur einnig veri dr og krafist meira vlarafls en einfaldari bnaur. Einfaldari bnaur getur reynst agengilegur og fljtlrur en takmarkandi, grfur ea stirur msu tilliti.

Bnaur til margmilunar og verkefna sem henni tengjast verur flugri en ofangreindur munur breytist lti. N er til a mynda ori tiltlulega einfalt og drt a klippa myndskei en um lei fleygir fram mguleikum hvers konar myndvinnslu og gagnvirkni innan myndskeia. Lku mli gegnir um almenna myndvinnslu annars vegar og rvddarvinnslu hins vegar. Me drari og flknari bnai m komast lengra. Aftur mti er ess a gta a hugverki skiptir meira mli en tknin, a er hgt a gera dauleg listaverk me v a grpa upp pensil og bera nokkra oluliti striga!

       HyperStudio 4 Product Info

almennu sklastarfi vaknar s spurning hvaa margmilunarbnaur henti til notkunar ar. mis hugbnaur af einfaldara taginu opnar spennandi mguleika til margmilunar me einfldu snii fyrir nemendur og kennara. sklastofunni skiptir miklu a bnaurinn s aulrur, a ekki kosti allt of miki a tvega hann strum hpum nemenda og a hgt s a deila reynslu og kunnttu milli kennara, nemenda og skla. v hljta teljast kostir a bnaurinn hafi fengi ea s lklegur til a f einhverja tbreislu sklum og a auvelt s a birta afurir nemenda og kennara neti.

Til lengri tma liti getur skipt miklu a hugbnaur sem verur fyrir valinu s stugri run. er auveldara en ella a uppfra efni og laga a njum krfum eftir v sem tknirun vindur fram.

Efniviur

Hugmyndir um gagnvirka margmilun n yfirleitt ekki jarsambandi fyrr en fari er a skoa kalt hva til er af efni, hvers arf a afla, hve langan tma tekur a vinna verki og hva a kostar. Eitt af v sem gott er a gera snemma hnnunarferlinu er a tta sig og skr hva arf af efni verki. Ef ljs kemur a hugmyndirnar sem veri er a vira kalla kvikmyndaleiangra til stralu og Grnlands arf lklega a staldra rlti vi a! Ef ljs kemur a myndlistarverkin sem tlunin var a birta til a veita yfirlit um tiltekinn hp listamanna siari hluta tuttugustu aldar hlaupa mrgum tugum og jafnvel hundruum mynda m bast vi a birtingarkostnaurinn s geysimikill. Ef tlunin er a taka vitl vi brn llum landshlutum arf a gera r fyrir tma skipulag, feralg og rvinnslu. Ef gert er r fyrir teikningum arf a tla fjlda eirra og gera r fyrir eim verktti. Ef til eru ggn sem hgt er a nta arf a meta a hvaa marki au krefjast algunar og rvinnslu. annig mtti lengi telja. Mestu varar a taka allt me reikninginn og vanmeta ekki tti sem vi fyrstu sn kunna a lta lti yfir sr. Auvita m ekki mikla hluti fyrir sr um of en raunstt mat viamiklu verkefni er llum til gs og tti a leia til farsllar niurstu um framkvmdir.

Verktlun

a fylgir v vissa a nema n lnd og vi flknar framkvmdir koma alltaf fram vnt og erfi rlausnarefni sem enginn s beinlnis fyrir. Ef ekki er sett niur raunhf og vndu tlun um f og tma sem arf verki ur en lagt er upp er mikil htta a hvort tveggja rjti ur en markmium leiangursins er n.

Lta arf vandlega einstaka tti verks og gera tlun um tma og f vi hvern li. Hgt er a tla dagafjlda einstaka lii og gera r fyrir kvenum kostnai dag me hlisjn af viteknum greislum fyrir vinnu sem um rir. a ekki s greitt fyrir alla vinnu vi verk gerir kostnaartlun af essu tagi ga hugmynd um umfang verksins.

Kristof og Satran taka gott dmi um einfalda kvrun sem dregur langan dilk eftir sr, hnnuir hafa kvei a hafa frumsamda tnlist margmilunardiski sem unni er a. etta ir a ra arf tnskld til verksins, tvega hljmlistamenn, f tma hljveri, tvega upptkustjra, taka upp tnlistina, hljblanda, koma tnlistinni tlvutkt form, tvega hljvinnsluforrit, klippa til hljbta og mta hlj me tilliti til styrkleika og fella tnlist a ru efni, einkanlega hreyfimyndum ar sem gta arf mikillar nkvmni.

Kristof og Satran nefna nokkur dmi um atrii sem geta veri til umru tlunarstigi og tti a reyna a forast einfaldlega af v a au eru lkleg til a skapa mikinn vanda framkvmd:

Skipan efnis

Hvernig er best a notendur nlgist efni? Hvaa efnisatrii finnast eim mikilvgust? Hva er elileg efnisr me tilliti til nms og kennslu? Hva arf koma fyrst ur og hva a fylgja eftir? Skipan efnis snst ekki bara um a skipa efnisatrium flokka heldur vakna strax spurningar um nlgun, byggingu efnis og leiir um efni.

Oft eru vifangsefni ess elis a au falla vel a tiltekinni flokkun, til dmis eftir efni, umfangi, landfrilegri legu, sgulegri atburars ea framvindu frsagnar. Stundum er lka um a ra efni sem egar liggur fyrir prenti ea rum mili. Engu a sur er alltaf mikilvgt a huga vel a llum mguleikum sem felast njum mili og skoa vandlega alla mguleika sem nr miill veitir til annarrar uppsetningar, tengsla vert efnisflokka, leitar, miss konar vsana, vntra sjnarhorna og nlgunar r mrgum ttum.

Kay og Satran lsa einfaldri lei til a koma reiu efni og hefja essa vinnu:

Geru skr yfir alla mgulega efnisflokka ea atrii, sm og str

essi atrii  m skja eldri ggn, eigin hugmyndir, afrakstur af vitlum vi markhp og skr um efnivi. Markmii er a f sem fyllstan lista, ekki arf a hafa hyggjur af skrun efnistta, skipulagi n efni sem kann a vera ofauki.

Byrjau flokkun efnisatrium

Greindu augljsa meginflokka, yfirflokka sem mta notanda vi fyrstu kynni af efninu. Raau svo atrium af efnislistanum undirflokka. Ekki fara t nkvmari flokkun essu stigi, ekki setja atrii undirundirflokk.

Faru vel yfir efnisflokkana

Fru til atrii ar til undirflokkar og undirundirflokkar ganga upp. Trlega falla einhver atrii ekki neinn flokk og nnur geta tt heima fleiri en einum flokki. kannt a urfa ba til flokka sem ekki liggja augum uppi en geta samt gengi upp heildinni.

Skipau flokkum efnistr ea byggingu

Skipan efnis snst ekki bara um flokkun heldur einnig skipulag leia um efni, nlgun og byggingu. arft a gera r fyrir einni ea fleiri leium a hverjum efnistti ea atrii. Markmii hr er ekki a ljka kveinni ger byggingar heldur finna sem elilegasta og heppilegasta skiptingu efnistta og finna eim sta skrri heild. Ef vel tekst til myndar efni rkrna og sannfrandi heild ar sem efnisttir eru gu jafnvgi.

Skipan efnis m lkja vi byggingu ar sem snileg hnd hnnuar ea arkitekts kveur hvert leiir liggja um bygginguna og hva blasi vi ea blasi ekki vi hverju horni og vi hverjar dyr. etta vald hnnuar gagnvirku efni gerir honum einmitt kleift a skapa hugavera sn vifangsefnin og varpa ljsi samhengi. sama htt getur vanhugsu skipan og illa skipulg ori til ess a notandi lendir gngum, finni ekki efni sem honum var tla a sj og fi bjagaar hugmyndir um samhengi.

Flirit

Einfalt flirit um upplsingar og efnisatrii gagnvirku margmilunarefni eru einfaldlega kassar sem standa fyrir efnishluta og lnur sem tkna leiir milli eirra og tengja au saman. Ef flirit er yfirgripsmiki geta kassar stai fyrir strri heildir sem aftur mtti greina niur nnur flirit ar sem efni er broti niur vefsur ea skjmyndir.

Helst arf flirit a vera skrt og veita ga hugmynd um helstu flokka efnis, lg og leiir um efni. Til a tba gott flirit arf fyrst og fremst skynsemi og nmi fyrir smatrium. Jafnvel einfaldasta efni kallar flirit af v a flirit leia ljs atrii sem vara byggingu, fli og agang og ekki liggja endilega augum uppi.

Engin lg ea reglur gilda um flirit en amk. rj atrii ttu a ra ferinni vi ger eirra:

Ekki arf a gera srstaka grein fyrir textareitum, myndefni ea myndskeium innan skjmynda, efni er ekki tilteki nema um sjlfstar skjmyndir s a ra. Upplsingar um atrii innan skjmynda koma nsta stigi um hnnun gagnvirkni.

Kemp fst ekki vi margmilunarefni ea vefrnt efni og notar flirit rum tilgangi, nefnilega til a lsa nkvmlega og sundurgreina frni sem nemanda er tla a tileinka sr. annig mtti til dmis ba til flirit um a hvernig fari er a v skipta um hjlbara ea gameta saltfisk ef tlunin er a kenna slkt. eru kassar og nnur form ritinu notu til a brjta atferli mjg fnt niur og gefa til kynna athafnir einstkum lium, atrii sem vara athafnir, spurningar ea val um leiir og tengingar yfir nstu flirit.

Flirit af essu tagi mtti nota til a lsa lei notanda um gagnvirkt efni en slkt rit verur auveldlega allt of flki og ungt vfum. arf kassa ea nnur form fyrir nnast allt sem getur gerst hverri skjmynd. Elilegra er a gera einfld flirit me kssum sem lsa efnisheildum og lnum sem lsa tengslum milli eirra lkt og a ofan. Val um leiir m yfirleitt r af tengslunum milli kassa og arf ekki a gera tarlega grein fyrir eim. Nkvmari tfrsla v hvernig efni virkar kemur stigi um hnnun gagnvirkni og er sett fram v sem slensku mtti kalla sguspjld (storyboard).

Hnnun gagnvirkni

Hvernig a a virka?
Skipuleggja leiir og yfirsn um efni, kvea gerir gagnvirkni og stjrntkja og lsa essu sguspjldum (storyboard).

Vi hnnun gagnvirkni arf a ...

Gagnvirkni tlvuefni felur sr a notandinn rur ferinni, hvert er fari, hversu lengi staldra vi, hva skoa og hva ekki. En um lei og kvei er a fela notanda stjrnina arf a taka afstu til tal spurninga. Hverju notandi a ra, hvar og hvernig? Stru spurningarnar essum efnum eru ekki tknilegar heldur snast r um a a setja sig spor notenda og tta sig hvernig best er a leia um efni.

Fliriti snir innihald og byggingu en sguspjldum m f skra hugmynd um leiir, milunartti og stjrntki. Vi hnnun upplsinga er fengist vi upplsingar efninu en vi hnnun gagnvirkni er sjnum beint a v sem gerist hverri skjmynd, a leium um efni, a upplifun notenda og v sem fyrir ber fer eirra.

Eftir v sem gagnvirkni er meiri verur efni a jafnai flknara og yngra framleislu. Kay og Satran stilla upp gtum s um gagnvirkni sem snir mismunandi vald notanda yfir efninu.

Skjsning Vald hraa Smelltu egar vilt halda fram
Vald efnisr Veldu hvert vilt fara hvar sem ert
Vald milum Settu gang og stvau myndskei og hlj, smmau inn og t, flettu texta ...
Vald breytum Breyttu grafi, snddu leit gagnagrunni eftir nu hfi ...
Vald samskiptum Slu inn nafn og lykilor, skilau verkefni, sendu bo ea fyrirspurn ...
Vald hlutum Fru til hluti, sparkau andstinginn, hoppau af einum stalli annan ...
Sndarveruleiki Vald hermum Breyttu umhverfi og sjnarhornum, stru atburars ...

Efst snum er efni einfalt a ger hva tkni varar og gagnvirkni, nest er efni sem krefst mikillar tknivinnu og getur fali sr allt sem tali er ofar snum. Hversu mikil sem gagnvirknin er og flkin tknin sem a baki br eru samt grundvallarmarkmi hnnunar alltaf au a efni veri skrt, einfalt og auvelt notkun.

Leisgn um numi land

Gagnvirkt margmilunarefni er ekki hgt a taka upp og skoa fljtheitum lkt og bk ea bla. Um a hafa heldur ekki skapast skrar hefir um yfirlitstti bor vi efnisyfirlit, atriisoraskrr, kaflaskil, fyrirsagnakerfi og blasutl heimi prentgagna. Samt varar miklu a notandi fi egar upphafi ga hugmynd um efni og eigi auvelt me a tta sig umfangi ess og eli. 

   

fyrstu skjmyndum arf a tefla fram myndum og texta hfilegum hlutfllum, gefa til kynna megindrtti efninu og gta ess a tefla ekki fram of mrgum smatrium. a fer eftir vifangsefninu hverju sinni hvort upphafsskjmyndir urfa a vera fbrotnar ea margbrotnar en llum tilvikum arf a leitast vi a gera notendum ljst hvert eir eru komnir og hva bur eirra grfum drttum.

Siglingafri

Oft er a svo a gagnvirknin margmilunarefni felst aallega vali notandans um leiir. Hnnun gagnvirkni snst a verulegu leyti um hnnun leiakerfis og leisagnar um efni. A ganga annig fr notendaskilum a notendur tti sig alltaf hvar eir eru staddir, hvert eir geta fari og hvernig eir komast anga. Me gu fliriti er hlfur vandinn leystur, bygging efnisins liggur ljs fyrir. Nst er a kvea leiir milli efnisflokka ea atria og hanna sjtrntkin sem notandinn fr hendur. A llum lkindum tekur fliriti einhverjum breytingum egar essi vinna er hafin, v lengi m gott bta. Auk ess koma ekki allar leiir fram fliritinu. Til dmis er algengt a hgt s a komast aalvalmynd af llum skjmyndum ea f upp hjlp og leitarmguleika. Lku mli gegnir oft um tengsl "til hliar" ea vert efnisgrind, au koma ekki endilega fram fliriti.

Gott leiarkerfi ...

Agengi og tengsl

a varar miklu a stytta leiir milli staa efninu. Til dmis fer oft vel v a hafa meginefnisflokka tiltka llum ea flestum skjmyndum. arf notandi ekki a feta sig til baka, fletta gegnum fjlda flokka ea stkkva yfir aalvalmynd til a komast efnisatrii rum flokki.

Hafu huga oft m byggja agengi myndum, tknum ea hlutgervingum sta hefbundinna hnappa. Tmalna gti til dmis veitt agang a efni sem fellur inn tiltekna r tma og myndir af verkfrum veitt agang a einhvers konar agerum sem au standa fyrir. Miklu skiptir a myndir, tkn og hlutgervingar hafi skra og elilega skirskotun til efnisins svo a r rugli ekki notendur rminu og veri til trafala.

egar fari er r einum meginhluta efnis yfir annan fer vel a umhverfi taki breytingum og notandi veiti stkkinu veruga athygli. Innan kafla ea hluta efnis m hins vegar draga eins miki og hgt er r essum hrifum. Haus, hnappar, bakgrunnur og arir ttir umgjarar breytast lti ea ekkert, a er bara inntak su ea skjmyndar sem breytist. reynd er fari af einum skj annan en notanda finnst a inntaki eitt hafi breyst.

Einn af meginkostum gagnvirkrar milunar er a hgt er a tengja efni a vild. Hins vegar getur reynst tvbent a tengja efnishluta vers og kruss n ess a gta a sr. egar kvei er a ba til tengsl milli efnishluta fylgja alltaf spurningar um hnnun me kaupunum. Ef bent er annan sta efninu arf yfirleitt a tryggja notanda lei til baka. Ef draga efnisatrii inn efnisumfjllun annars staar efninu er lklegt a a arfnist breytinga snu nja samhengi. Ennfremur geta efnisgrind og meginleiir um efni ori ljs.

Grei notkun

A greia fyrir notkun efninu er verkefni sem arf gegnsra allt hnnunarferli. Notendaskil sem ykja agengileg og einfld eru a af v a bi er a verja miklum tma og hugsun a setja sig spor notenda; sj fyrir, skilja og mta vntingar. Margt eim vntingum er ekkt og gamalkunnugt svo sem a notandi gerir r fyrir a a urfi msarsmell til a komast af einum sta annan. Anna getur urft a leia notanda fyrir sjnir me einhverjum htti og arf ekki a vera verra ef vel er a stai.

Kay og Satran benda a notendur eru a reyna a gera, finna ea lra eitthva. Hlutverk hnnua er a vkja r vegi og gera notendum eins ltt fyrir og hgt er. Ef tekst a gera efni eins einfalt r gari og mgulegt er vera eir margfalt fleiri sem hugsa hllega til hnnuarins en hinir sem kvarta yfir fbrotnum mguleikum. Ekki yngja notendum me v a tlast til a eir lri efni, ekki lta hafa fyrir a kveikja einhverju ea stilla eitthva nema brna nausyn beri til, ekki eya tma eirra flknar ea margfaldar lausnir.

Virkni

Virkni efninu hefur veri undir allt hnnunarferli en n er komi a v a negla hana niur smu og stru. N arf a kvea hva a gerast hvar og hvenr. etta er prfsteinn allar lausnir sem legi hafa loftinu ea veri tlaar og neyir hnnui til a leysa allan vanda sem varar notendaskil og fli. N arf a horfa vandlega hluta og heild senn og finna lausnir sem ganga upp v sma og vara samhengi heildarinnar. etta snst um a prfa sig fram, spyrja margra spurninga og linna ekki ltum fyrr en hgt er a lsa spjldum v sem a gerast hverri skjmynd ea su, hvernig notendur komast anga, hvernig eir komast anna og hva eir geta gert mean eir eru henni. Vi etta arf a gta samkvmni, bregast vi msum frvikum efni sem geta brengla annars skipuleg og samrmd notendaskil, sj alla mgulega hegun fyrir, greina villandi hrif ea hnappaheiti ea fyrirsagnir sem ekki ganga upp nema komi s a eim r vissum ttum, huga a stjrn hlja og myndskeia og annig mtti lengi telja.

Sguspjld ea skjskissur

sguspjldum, sem slensku mtti kalla svo ea kannski skjskissur, fallast inntak og virkni fama. hverju spjaldi er v lst hva notendur munu sj, heyra og geta gert tiltekinni skjmynd ea su. ensku er tala um storyboard sem vsar til tflu me grunnum sillum fyrir spjld. slkri tflu er handhgt a stilla upp spjldum og breyta r, skipta t spjldum ea fella r eftir v sem urfa ykir, spjldin eru laus og mefrileg en jafnframt snileg hp. Spjldin eru tki til grundunar ea samskipta um efnisger, au mynda nokkurs konar handrit og veita skra sn sm og str rlausnarefni. au m einnig nota til a vekja huga og skilning verkefninu. Eins og flirit getur au teki breytingum eftir v sem hnnunarvinnunni vindur fram.

Skissurnar m rissa spjld ea bl. Til ess arf a setja sig spor notenda og hreinlega fara gegnum efni huganum skj fyrir skj. Me hverri skissu er svo lst v sem mtir notanda skjmyndum ea sum. Yfirleitt ngja mjg grfar skissur en sumum tilvikum er gengi mjg langt tt a nlgast tlit og endanlega framsetningu. Vi ger drra kvikmynda er til dmis ekki algengt a myndlistarmenn teikni upp myndskei allrar myndarinnar samvinnu vi kvikmyndaleikstjrann ur en hn er tekin og klippt.

  

  

Skissurnar mega vera mjg grfar, r eiga fyrst og fremst a sna hva verur og gerist skjmyndum, ekki lsa stl ea tliti. Ef margar skjmyndir eru me sama snii arf ekki endilega a rissa r allar. Hnppum og rum hlutum skjnum arf gera r fyrir lklegum stum en nkvm stasetning er ekki nausynleg. athugasemdum me hverri skissu arf svo a taka fram a sem mli skiptir um tma, hlj, myndskei og anna ess httar. Sguspjldin ea skjskissurnar vera nokkurs konar handrit a allri frekari vinnu me efni, eim hvlir hnnun framsetningar sem miar a frumger verksins (prototype). 

Hnnun framsetningar

Hvernig a lta t?
Skilgreina stl, hgun skjmynda og tlitshgun atria sguspjldum og ba til frumger efnis (prototype).

Flest af v sem fengist er vi essu stigi hnnunar er egar komi fram sguspjldum. N arf a finna essum hlutum yfirbrag og stl, lfga vi og lta styja efni hverrar skjmyndar gu samspili hver vi annan. Kristof og Satran tna til rjr gar grunnreglur egar kemur a hnnun framsetningar og tlits. Hafu a einfalt, gttu samrmis og brjttu reglurnar hfilega ar sem vi . Vi hnnunina arf a ...

Stafrn milun

n ess a fara nnar t slma er rtt a minna a milun um tlvuskj merkir a allt efni sem mila er arf a hlaast upp tlvu notandans og jafnvel ferast yfir net. Tlvur notenda og nettengingar eru misjafnar og miklu varar a leita sem flestra leia til a halda umfangi gagna lgmarki. Almennt s er heppilegt a myndir og hlj su sem mestum gum mean unni er me ggnin og ar til au eru fullbin svo fremi a bnaur ess sem fst vi verki ri vi slkt. egar kemur a frgangi m beita jppun, breyttum litasamsetningum og fleiru v um lku til a minnka umfang gagna. Geymdu samt frumrit mynda og hlja fullum gum og vel merkt gum sta.

Stll

Stll segja Kristof og Satran er ekki anna en summa eirra einkenna sem okkur finnast stafa af hlut, einstaklingi ea reynslu. A ra stl er bsna sni egar saman koma margar tegundir milunar sama efni. Stll er ekki endilega gur ea slmur en hann vekur gjarnan eftirtekt og ngju egar hersla hefur veri lg a tefla saman safni hluta sem falla vel hver a rum og mynda sannfrandi heild me skrum einkennum. Trlega er a mjg flagsbundi hvaa mat flk leggur stl, stll tekur breytingum og fylgir tskusveiflum. Verkefni hnnuar er meal annars a meta hvaa stll muni gejast notendum og styja best vi efni sem fram er sett.

etta er frjlslega dd tgfa af grafi sem Kristof og Satran stilla upp til a draga fram a stll margmilunarefnis byggir mrgum ttum. 

Efni skilgreinir stl

Hvert leiir efni helst hugann, um hva snst a helst? Stll snst ekki bara um tlit og milun, verkinu sjlfu felst einhver meginhugsun ea tilgangur. Me v a tta sig sem best hugmyndum me efninu m kvea ema ea anda verksins og laga ll stleinkenni eftir v. etta snst ekki bara um grafk og myndir heldur einnig framsetningu texta, hljum og rum ttum sem koma vi sgu. emu geta sprotti af msum rtum og snist um tmabil, stahtti, menningararf, jflagshpa, nttru, tkni, fjrml ea hvaeina sem ltur a vifangsefnum, markhpum og markmium verkefnisins.

Heildarsvipur stl

Heildarsvipur merkir ekki a allt skuli fellt sama mt. Ef samrmt er um of verur efni fyrirsegjanlegt og dauflegt. kvein fjlbreytni hnnuninni getur veri bi lfleg og gagnleg, efni verur hugaverara ef ekki er allt me nkvmlega sama snii og auveldara er a fella inn ntt efni. Kay og Satran leggja herslu a hnnuir vera oft a nta efni r msum ttum og laga a snum rfum. au benda a yfirbrag ess sem birtist skjnum rst annars vegar af fjlbreyttum stl ess efnis sem til var fyrir, svo sem ljsmyndum og teikningum og hins vegar stlkvrunum sem hnnuur tekur. Ef a fyrra strir v sara er htt vi a stllinn veri tilviljana- ea mtsagnakenndur. a sem hnnuurinn arf yfirleitt a gera er leia saman lka hluti og fella stlrna heild lkt og vi gerum sjlf egar vi glmum vi hsggn og innrttingar heima fyrir ea tnum saman flkur okkur sjlf. Oft er eitthva bor vi mottu ea klt sem gerir gfumuninn. margmilunarefninu gti a veri spurning um rtta bakgrunninn og borann ea kerfi fyrirsagna me rttu tliti. tlvunni m lka hafa mikil hrif efni, til dmis m fjarlgja bakgrunn mynda, skera r til, breyta yfirbragi eirra og jafnvel fella r allar tiltekinn lit.

Skyldleiki vimti

Oft er besta lausnin mtun framsetningar og notendaskila a ba til nokkurs konar fjlskyldu eininga, svo sem tiltekinna tknmynda, lita ea forma og nota fjlskyldu me msu mti t gegnum efni. Sem dmi nefna myndir sem ltnar eru tkna meginflokka aalvalmynd en koma svo fyrir einar, til dmis bakgrunni hvers flokks. r geta svo tkna meginflokkana valstikum og var. Liti m nota svipaan htt. Einhvers konar undirskipan m gefa til kynna me smkkun mynda ea myndum af fyrirbrum og hlutum eirra, svo sem tr og laufum ea kubbahsi og kubbum.

Oft eru lka myndir, fgrur ea persnur tilteknum stl ltnar ganga gegnum efni, birtast hr og ar og jafnvel leggja eitthva til mlanna. r gegna bi v hlutverki a brjta upp og koma vart og setja sterkan svip efni heild.

tlitshgun skjmynda

Miklu varar a huga vandlega a hgun skjmynda. tlitshgun snst ekki bara um sjnrnt yfirbrag ea tlit heldur einnig skilning og notkun efni. Kristof og Satran benda a hlutir skjnum gegna msum hlutverkum rum en eim a vera hluti af sjnrnni heild.

egar essa er gtt verur augljst a a hvernig hlutum er komi fyrir skjnum er ekki bara spurning um sjnrn hrif heldur lka milun, skilning og gagnvirkni.

Margt af v sem vi um tlitshgun prentgagna m yfirfra tlvuskjinn. a gerir notandinn n vafa. a sem er vinstra megin skjnum er almennt undan v sem er til hgri, notandi gerir r fyrir a fletta yfir nstu skjmynd hgra megin skjnum, a sem er ofarlega skj kemur undan ru ea er yfir a sett, str mynd bendir til mikilvgis ess sem hn snir og annig mtti lengi telja.

Vi hnnun prentgagna styjast hnnuir nr valt vi undirliggjandi grind sem segir til um str spssum, dlkaskiptingu, hvar blasutl skuli vera, hausar og ftur og hjlpar til vi a kvea hvernig myndir, textar meginmls, fyrirsagnir og fleira eru ltin spila saman og standast . Vi hnnun tlvugagna kemur slk grind lka a mjg gum notum a sumu efni megi lta hana lnd og lei og hennar s ekki jafn rk rf og vi hnnun prentgagna. tlvuskjnum snst etta ekki sst um a finna fyrirsgnum, valstikum og ru efni tiltekna stai skjnum og stula me v mti a heildarsvip, mia a skipulegri framsetningu og koma veg fyrir a essar einingar flkti ea hoppi til egar flett er af einni skjmynd ara. Ennfremur fer oft vel v a lta hluti skj standast (fltta) a einhverju marki lkt og prenti, til a binda saman og skapa tilfinningu fyrir kveinni byggingu sum.

Einingar vimts

Gott vimt tlvuefni er eins og kubbasett. a byggir einingum eins og bakgrunnum, hnppum, stjrntkjum, myndum, textum, myndskeium, hljum og hreyfingum. Hverja essara eininga arf a vanda sem best og skoa vel me tilliti hennar sjlfrar og heildarinnar.

Hgt er a lra miki af v a skoa hvernig unni er me einingar vimts gu efni og miklu varar a tta sig msum atrium sem vara hverja og eina meginger eininga. Bakgrunnur m til dmis ekki vera of frekur athygli en er engu a sur afar mikilvgur ttur tliti og arf helst a styja vel vi a, ekki bara sjnrnt heldur lka efnislega. Gluggar og reitir afmarka efni, koma veg fyrir a efni s floti um skj og geta tt tt a binda einingar saman, til dmis me v a kallast vi anna me litum. Me hnppum m brega leik vi notandann og spila tlit. Tilgangur eirra arf helst a vera augljs og ef hann er a ekki arf a merkja me texta. Hnappar urfa a vera skr og klr tki til a stra efni og komast leiar sinnar. Hins vegar urfa eir ekki endilega a lta t eins og hnappar.Myndir geta stai sjlfar en oft eru r lka felldar saman ea vera hluti af bakgrunni, reitum, rmmum, hnppum og ar fram eftir gtum. a arf a staldra vel vi allar myndir og velta fyrir sr hvernig r njti sn best og styji vi anna efni. annig mtti lengi telja.

Frumger efnis

Frumger efnis (prototype) er skjtgfa af efni sem ekki er loki en hgt er a skoa og prfa. Hversu langt er gengi frgangi tlits og mila fer yfirleitt eftir kringumstum og efnahag. Einnig skiptir mli hvort hgt er a ra frumgerina til enda ea tlunin er a byrja aftur fr grunni, til dmis me rum hugbnai.  N er algengara en ur a frumger rist og veri endanleg tgfa, a frumger og endanlegt efni veri til einu og sama umhverfi. etta er ekki alltaf raunin. Frumgerin samt verktlun, fliriti, skjskissum og athugasemdum eiga a vera traustur grunnur til a byggja endanlega tgfu, gjarnan me hjlp fagmanna hverju svii milunar og tgfu.

Prfun og mat af sjnarhli notanda

Miklu varar a prfa efni notendum ekki komi til formlegra tilrauna ea rannskna. Hafa m miki gagn af v a lta einn ea fleiri einstaklinga fara gegnum efni n ess a eim s strt ea leibeint og bija a lsa v sem eir eru a hugsa og glma vi mean v stendur. Einfld afer eins og essi getur skila miklu a hn jafnist ekki vi vsindalega ttekt ar sem vandlega vali rtak notenda er lti prfa efni. Ef efni er tla brnum ea unglingum er sjlfsagt a reyna a eim. Hgt er a prfa frumger meira en einu vinnslustigi ea um lei og v verur komi vi og svo aftur sari stigum. Goto og Cotler gera prfun efnis hnitmiu og g skil kaflanum Usability Testing, undir lok bkar sinnar Web ReDesign - Workflow that Works.

Einnig m benda mis almenn matsatrii sem sjlfsagt er a huga a og gildi matslykla ea gtlista sem gera hnnuum og hfundum kleift a meta efni me tilliti til margra tta.

Nokkur mikilvg matsatrii

Vi mat margmilunarefni er margs a gta. Hr eru dregin upp fjrtn meginatrii sem leggja m til grundvallar egar reynt er a leggja mat hnnun efnis til margmilunar. Listinn er alls ekki tmandi en tekur engu a sur mrgum mikilvgum ttum sem lta a hnnun og framsetningu.
Bygging Hvernig er efninu skipt strar og smar einingar, efnishluta ea kafla? Hvernig er v skipa niur? Er byggingin skr og rkrn? Fellur hn vel a hlutverki og eli efnis? Er gott jafnvgi milli efnishluta og eininga me tilliti til hlutverka eirra innan heilda?
Vimt Hversu vel eru bygging, leiakerfi og valkostir gefin til kynna? Hvernig er notanda gert ljst fer sinni um efni hvar hann er staddur hverju sinni, hvert hann getur fari og hva hann getur gert? Hversu vel tekst a veita notanda yfirsn yfir efni og mguleika ess ea takmarkanir n ess a vimt skyggi um of vifangsefni?
Samkvmni Hvernig gengur a greina grunnhugmyndir sem liggja til grundvallar byggingu, efnistkum, notendavimti, gagnvirkni, tliti, stl og allri framsetningu? Er hver essara tta byggur vissri festu og innra samrmi samt samspili vi ara tti ea virist efni sundurleitt um of, markvisst, handahfskennt og jafnvel ruglingslegt? 

Fjlbreytni Hversu ferskt ea fjlbreytt er efni efnistkum og allri framsetningu? Er efni formfast um of, fyrirsegjanlegt ea einhft? Hvernig tekst a brjta upp og leika a forminu? Er leiki grunninn me stlbrigum og vel tfrum hugmyndum sem kallast vi heildina? Hvernig gengur a vekja forvitni og halda henni vi?

Gagnvirkni Hversu gagnvirkt er efni? Hvar og hvenr rur notandi ferinni ea hefur hrif hana? Getur hann ri hvert er fari nst ea hvernig fari er hlutina, lagt eitthva af mrkum, teki afstu, prfa hluti, fikta, sett saman, bi eitthva til, fari leiki, spreytt sig rautum, lti varpa sig me nafni, vali sr leisgumann, sett gang og stva hlj ea mynd, ri hljstyrk og hraa, htt egar honum snist?
Texti Hversu frjr og vandaur er texti efninu, bi tal og ritml; titlar, fyrirsagnir, meginml, myndatextar, skringartextar, heiti hnppum og ru ess httar? Er fari rtt me tilvitnaan texta, vsanir, kveskap? Er oranotkun markviss? Er leiki mli? jna mlsni og yfirbrag textans hlutverki hans innan heildarinnar? Er samkvmni textanotkun? Er texti hfilega knappur? Eru stafsetning og framburur lagi?
Hlj Hversu vel tekst a nta hlj til a styja vi ea bera uppi milun efni? Er ng af hljum? Er of miki af hljum? Er unni vel r gum hugmyndum ea hljum hent inn af handahfi? Er elileg dreifing hljum um efni? Hversu vel er hljum komi fyrir? Falla au a efninu og fer notanda um efni? Eru efninu hlj sem eru til truflunar ea trafala? Eru hlj hfilega lng? Getur notandi stva langa hljbta? Hversu g eru hljin tknilegum skilningi?
Myndir Hversu vel tekst a styja ea mila efni me myndum? Hvaa hlutverk er myndum efninu tla og hversu vel jna r v? Er samkvmni myndavali, bi hva snertir inntak og stl? Er myndefni vel vali? Mtti f meira t r einstkum myndum me v a breyta str, stasetningu, skuri ea fer? Standast myndirnar tknilegar gakrfur?
Hreyfimyndir Er teflt fram hreyfingu af einhverju tagi, teiknimyndum ea kvikmyndum? Hvernig tekst til um milun? Eru myndbtar of langir, eru eir vandair og hugaverir? Hvernig falla stll og inntak a ru efni? Koma einingar skjmyndum svfandi inn ea hreyfast me rum htti? Verur slk hreyfing yfiryrmandi ea reytandi? Fellur hn vel a efni og annarri framsetningu?
tlit Hversu vel styur umgjr efnis og tlit vi inntak? Hva undirstrikar ea kallast vi inntaki? Er tliti hfstillt ea pandi, heildsttt ea sundurlaust, formfast um of ea mtulega margbroti? Hvaa hlutverki gegna form, strir, litir og fer hluta? Er samkvmni tliti hnappa? Er samkvmni tliti leturs? Hvaa svip setja bakgrunnar efni? Hvernig rma essir hlutir vi yfirbrag mynda og hlja? Er tlitshnnun beitt markvissan htt til a vsa lei um efni og gera vimt sem skrast?
Skemmtun

Er efni alaandi, forvitnilegt, skemmtilegt ea spennandi fyrir sem a er tla? Er slegi ltta strengi me gum rangri? Eru jafnvel efninu leikir og rautir sem kveikja huga og kapp?

 

 

Frsla Milar efni rkulegum frleik, upplsingum ea ru efni? Er s milun bygg traustum heimildum? Er hn sanngjrn og hleypidmalaus? tir hn me nokkrum htti undir misrtti ea fordma? Er boi upp margar leiir til a tileinka sr efni, vinna me a og festa minni? Er teki tillit til forekkingar og stu notenda? Er boi upp samantektir ea prf efninu?
Gildismat

Hvaa gildi liggja til grundvallar efninu, framsetningu ea nlgun? Hver eru undirliggjandi markmi og tilgangur me efninu? Hvers konar gildismat og vihorf, m lesa r efninu? Hvaa hrif er gildismat sem litar efni lklegt til a hafa notendur?

Heildarhrif Hvernig gengur efni upp sem heild? Hversu heil, auug og skilvirk er heildin egar bi er a tefla saman texta, hljum og myndefni; tefla saman inntaki og tliti; tefla saman efnishlutum; kvea byggingu; spinna ri um efni; vsa leiir og veita yfirsn; sl ltta strengi ea efna til leikja; setja fram frleik og upplsingar?

 

 TH/4/2002