Önnur skrif

 

Ég ętlaši mér ekki aš verša hagfręšingur žegar ég yrši stór. Ég žekkti enga hagfręšinga persónulega fyrir tvķtugt og hafši ekki gefiš greininni neinn sérstakan gaum fyrir žann tķma. Margar hugmyndir um framhaldsnįm flögrušu um ķ huga mér žegar aš stśdentsprófi var lokiš, en aldrei hagfręšinįm. Aš byrja ķ hagfręši var skyndihugdetta sem ég fékk į Halamišum voriš 1991, sem ég fylgdi eftir um haustiš fremur en halda įfram sem togarasjómašur. 

En hvernig sem įkvöršunin var tekin, er samt svo aš sķšustu 10 įrin hafa flestar mķnar vökustundir veriš helgašar žessari grein ķ nįmi og starfi. Vitanlega er oft hęgt aš teygja greinina til żmissa įtta og žaš hef ég gert. En samt sem įšur liggur fįtt eftir mig sem ekki tengist efnahagsmįlum aš einhverju leyti. 

 

Lķkfylgd Jóns Arasonar Hólabiskups

Dagskrįin ķ heild sinni - Frįsagnir um lķkfylgd Jóns biskups .- Um verkefniš 

Voriš 2003 tók ég žįtt ķ žvķ aš semja aš semja dagskrį sem reyndi aš fella saman ęvi og skįldskap Jóns Arasonar ķ eina söngdagskrį meš tali og tónum, įsamt fjórum listamönnum - tónskįldinu Örlygi Benediktssyni - orgelleikaranum Kįra Žormar - sópransöngkonunni Gerši Bolladóttur og Hirti Pįlssyni rithöfundi sem sį um upplestur.  Dagskrįin bar yfirskriftina : Lķkfylgd Jóns Arasonar. Hér aš ofan mį finna efnisskrįnna sjįlfa en vonandi munu lögin sjįlf koma brįšlega śt į geisladiski. 

Ég hef lengi veriš ašdįandi Jóns biskups Arasonar. Ef til mį rekja žaš til žess aš ég ólst upp į Hólum ķ Hjaltadal žar sem minning Jóns svķfur enn yfir vötnum en auk žess hef ég alltaf haft mętur į mönnum sem reyndu aš breyta ašstęšum fremur en lįta stjórnast af žeim.  Slķkir menn eru aš vķsu sjaldgęfir ķ Ķslandssögunni enda eru Ķslendingar fremur gefnir fyrir aš lįta sig fljóta meš straumum sögunnar fremur en spyrna į móti žeim. Žetta er žjóšin sem tók kristni og geng Noregskonungi į hönd af praktķskum įstęšum (sjį nįnar hér). Hins vegar eru nokkrir menn lķkt og Skśli fógeti Magnśsson og Jón biskup sem eru öšru marki brenndir. Skśli reyndi aš išnvęša Ķsland upp į eigin spżtur 150 įrum į undan žvķ sem sķšar varš og Jón Arason reyndi aš snśa viš sišaskiptunum hérlendis meš ašstoš sona sinna. Bįšum mönnum mistókst vitaskuld en dirfska žeirra og žrautseigja er ašdįunarverš. Aukinheldur var Jón Arason eitt fremsta skįld sinnar tķšar og ljóš hans veita tękifęri til žess aš skilja hugsanir hans og gjöršir, auk žess aš vera meš žvķ besta sem ort hefur veriš į ķslensku. 

Hins vegar breytir žaš žvķ ekki aš ég held - kalt į litiš - aš žaš hafi ķ raun veriš lįn ķ ólįni aš Jón var höggvinn haustiš 1550 žvķ voriš eftir kom fjölmennur danskur her hingaš śt sem Noršlendingar hefšu ekki getaš stašiš į móti. Ef Jón hefši veriš į lķfi voriš 1551 hefšu sišaskiptin lķklega veriš barin įfram meš ofbeldi og mannfalli. 

 

Villta vestriš į Ķslandi

Tķmarit mįls og menningar, október 2003

Oft er žvķ haldiš fram aš hįmenning hafi lįtiš undan sķga fyrir lįgmenningu eša skemmtanaišnaši sem er rekinn įfram af markašsöflunum. Ķ žvķ samhengi er yfirleitt talaš „markašinn“ sem sjįlfstęša veru sem komi andstyggilegum gróšasjónarmišum til leišar. Oršiš markašur žżšir žó ašeins svęši sem hefur veriš markaš af til kaupskapar og er sś merking enn rétt į okkar tķmum. Innan markašanna er sķšan fólk. Oršiš markašur ķ eintölu er ašeins annaš orš yfir ķslensku žjóšina žegar hśn kaupir eitthvaš og selur. Žaš er žvķ ekkert markašnum aš kenna ķ sjįlfu sér. Hann er ašeins spegill žjóšfélagsins og hefur sama bókmenntasmekk og žjóšin sjįlf.

Vinsęldir Shakespeares ķ villta vestrinu sżna vel aš list og skemmtun geta hęglega veriš eitt. Og žaš er merki um fordóma nśtķmafólks aš geta ekki hugsaš sér kśreka njóta leiksżninga ķ staš žess aš drekka og slįst. Ennfremur hęttir nśtķmafólki til aš gera of lķtiš śr forfešrum sķnum ķ moldarkofunum sem voru žrįtt fyrir allt betur bókmenntašir en helftin af žjóšinni er nś, žrįtt fyrir aš hafa aldrei fariš ķ skóla. Hvorki fįtękt, erfišisvinna né skortur į formlegri skólagöngu žarf aš tįkna menningarleysi. Žvert į móti. Listir eiga ekki aš vera eitthvaš sem fólk getur ašeins notiš eftir langan undirbśning og skólagöngu og eru žaš ekki ķ raun og veru. Alžżšan bżr yfir sköpunargįfu sem skortir oft į hęrri stöšum. Og žegar alžżšulist er gerš aš hįmenningu er oft sem hśn verši aš steini – klassķk – sem ekki er lengur ętluš til gamans nema fyrir fįa śtvalda. Aftur į móti getur almśginn oft veriš ansi vegalaus og villst meš sköpunargįfuna ķ lķtilsiglda hluti ef hann hefur ekki stefnumiš af bókmenntaarfleiš eša menningarvitum žjóšarinnar. Hér veršur aš rķkja jafnvęgi ķ anda žess sem Jónas Hallgrķmsson talaši fyrir į sķnum tķma og var grundvöllurinn fyrir menningarbyltingu Fjölnissinna og tilvist ķslenskrar menningar eins og vér žekkjum hana nś.

 

 

Bergsteinn Siguršarson: Minning 

Morgunblašiš, september 2003. Minningargrein um Bergstein Siguršsson afa minn. 

 

Jóhannes Helgi: Minning 

Morgunblašiš, september 2001. Minningargrein um Jóhannes Helga rithöfund. 

 

Ljóšažżšingar

Nokkur engilsaxnesk ljóš