Skattar, skyldur og skuldir

 

 

Hagfręši skattalękkana

Višskiptablašiš, 9 aprķl 2003. 

Žaš er eftirtektarvert hve skattalękkanir hefur boriš hįtt ķ kosningaumręšu nś sķšustu misserin. En nęr allir flokkar sem nś bjóša fram til kosninga viršast hafa einhverja skattalękkanir ķ boši, žó žęr séu misjafnlega śtfęršar. Žessi įhersla į lękkun skatta viršist vera svar viš kröfum kjósenda - einkum millistéttarinnar - sem finnst skattbyršin hafa žyngst verulega į sķšustu įrum. Kjósendur viršast einnig įlķta aš greišslustaša rķkissjóšs sé fremur góš, afgangur hefur veriš į fjįrlögum sķšustu misserum og fyrirséš aš fleiri peningar muni skoppa ķ kassann ķ kjölfar virkjanaframkvęmda. Af žessum įstęšum viršist žaš svo - ķ augum margra - aš hęgt sé aš lękka skatta og hękka śtgjöld į sama tķma. Og žaš strax. Hér er žó dįlķtiš mįlum blandiš.

 

Af nķsku ķslenskra fyrirtękja

Višskiptablašiš, 26. mars 2003. 

Žaš hefur ekki tķškast hérlendis aš fyrirtęki gefi hluta af hagnaši sķnum til góšgeršarmįla og žakki žannig žjóšfélaginu fyrir sig. Slķkar gjafir eru hins vegar almennar og alkunnar ķ Bandarķkjunum žar sem žarlend fyrirtęki verja stórum fjįrhęšum til langtķmaverkefna og fjöldamargar menningar- og lķknastofnanir eiga lķf sitt aš launa einhverjum gjafmildum aušmanni eša stórsamsteypu. Žessi skortur į gjafmildi mešal hérlendra var lengi rökstuddur meš žvķ aš rķkiš tęki svo stórann toll af veltu og hagnaši hérlendra fyrirtękja aš ómögulegt vęri aš bęta miklu viš ķ žįgu almannahagsmuna.  Sś röksemd kunni aš įtt viš hér įšur fyrr en hefur lįtiš mikiš į sjį į sķšustu įrum. Skattheimta atvinnufyrirtękja hefur minnkaš aš miklum mun, t.d. meš nišurfellingu ašstöšugjaldsins įriš 1993 og mikillar lękkunar į tekjuskatti frį sama tķma. Gjafmildi skiptir ekki ašeins mįli fyrir framgang żmissa góšra mįlefna, heldur er žaš einnig naušsynleg til žess aš vinna almenningsįlitiš į band frjįlsręši ķ višskiptum og veršmętasköpum.

Hvernig į aš einkavęša?

Višskiptablašiš, jśnķ 2002.

Nś fyrir skemmstu voru kynntar įętlanir um aš selja 10% hlutafjįr ķ Landsbankanum og žannig koma eignarhaldi rķkisins nišur fyrir 50%. Žetta er langžrįšur įfangi, en sala rķkisbankanna tveggja hefur veriš į verkefnisskrį rķkisstjórnar ķ hartnęr 10 įr. Engin hagfręšileg rök eru fyrir žvķ aš rķkisvaldiš festi fjįrmuni ķ bankarekstri. Sešlabankinn sér um peningamįlažarfir rķkisins og  Byggšastofnun um pólitķskar lįnveitingar – sértęka hagstjórn – žegar žeirra er óskaš. En framkvęmdin hefur truflast og tafist af żmsum sérstökum og sérkennilegum rįšstöfununum, s.s. įformašri sameiningu Bśnašarbanka og Landsbanka gegn vilja fjįrmįlamarkaša, starfsfólks bankanna og sķšast samkeppnisstofnun. Ennfremur, hafa strangar reglur um söluna hver megi kaupa, į hvaša gengi, hvaš mikiš, į hvaša tķma veriš til žess fallnar aš lękka veršiš, gera framkvęmdina erfiša, snśa almenningsįlitinu į móti henni og aušvelda pólitķska andstöšu. Gildir žį einu hvort eftirspurnin sé svo mikil aš kennitölusafnanir komist af staš eša svo lķtil rķkiš sitji uppi meš leifar.

 Hér veršur reynt aš velta upp nokkrum hlutum sem skipta mįli hvernig einkavęšing bankanna geti įtt sér staš meš sem hęgustum hętti.

Er nokkuš slęmt aš skulda?

Višskiptablašiš, febrśar 2002.

Skuldir ķslenskra heimila hafa vaxiš hröšum skrefum sķšustu 20 įr.  Sem hlutfall af rįšstöfunartekjum var skuldabyršin 20% įriš 1980, tķu įrum seinna var sama hlutfall komiš ķ 80% og loks 160% įriš 2000. Skuldabyršin hefur vaxiš į nišursveiflutķmum (hśn tvöfaldašist frį 1988 til 1994) sem og ķ góšęri eins og sķšustu įr bera vitni um. Skuldir ķslenskra heimila eru nś töluvert meiri en žekkist ķ öšrum löndum og žaš hefur oršiš tilefni til hrakspįa. Žęr hafa žó ekki ręst – ekki hingaš til. Nś eru żmis teikn į lofti um fallandi kaupmįtt og versnandi efnahagsskilyrši, og žvķ umhugsunarefni hve žungar byršar heimilin geta axlaš įn žess aš kikna. Um žaš er erfitt aš dęma, enda er žaš ekki reynt hér. Žess ķ staš veršur leitast viš aš finna skynsamlega įstęšu fyrir žessari miklu og hröšu aukningu skulda sem nś er stašreynd.

 

Aš lękka skatta į atvinnulķf

Višskiptablašiš, maķ 2001. Žessi grein var aš stofni til unnin sem įlitsgerš sem ég vann fyrir Samtök Atvinnulķfsins og kynnt į įrsfundi samtakanna 15 maķ. Žar fęri ég rök fyrir žvķ aš skattalękkanir į atvinnufyrirtęki vęri ein sś besta leiš sem stęši til boša aš męta yfirvofandi nišursveiflu. Žaš hefur lķka komiš į daginn, aš sś skattalękkun sem įtti sér staš stuttu seinna hefur verkaš eins og vķtamķnsprauta fyrir atvinnulķfiš.

Viš nśverandi ašstęšur ķ efnahagsmįlum falla mörg vötn til žess aš lękka skatta į atvinnulķf. Slķkar ašgeršir vęru mótvęgi viš kostnašarhękkanir į sķšustu misserum og lišur ķ žvķ aš koma ķ veg fyrir efnahagssamdrįtt og veršbólgu, og ennfremur styrkja gengi krónunnar meš innflęši fjįrmagns. Fyrirtęki hérlendis žurfa ennfremur sama svigrśm til veršmętasköpunar sem žekkist erlendis, og žvķ er naušsynlegt aš fella nišur skatta og gjöld sem ekki eru tķškuš ķ helstu samkeppnislöndum, s.s. eignaskatta og stimpilgjöld.

En ķ ljósi žess aš Ķsland er eyja og fjarri hinum žéttrišna markašsneti meginlandanna, verša Ķslendingar aš fara aš dęmi Ķra laša aš erlend fyrirtęki meš lękkun tekjuskatta. Farsęlast er žó aš lįta eitt yfir alla ganga og lįta öll fyrirtęki įn tillits til stęršar eša žjóšernis njóta sömu ķvilnana. Žaš eru ekki hagręn rök fyrir žvķ aš smęrri fyrirtęki séu naušsynlega vistvęnni, leišandi ķ nżsköpun eša eftirsóknarveršari vinnustašir. Sum eru žaš, önnur ekki og žaš er órökrétt aš nota pólitķska, fyrirfram gefna reiknireglu, s.s. fjölda starfsmanna eša veltu, til žess aš įkvarša tekjuskatt fyrirtękja. Ef ętlunin er aš styšja frumkvöšla er margar ašrar leišir fęrar, en mismunun eftir stęrš gęti t.d. oršiš til žess aš sum fyrirtęki foršast aš fęra śt kvķarnar ķ rekstri vegna žess aš skattbyrši žeirra ykist ķ kjölfariš. Žar fyrir utan eru nęr öll ķslensk fyrirtęki smį į alžjóšlegum męlikvarša.

Žó skatthlutföll lękki er óvķst aš beinar tekjur hins opinbera vegna fyrirtękjaskatta muni dragast saman žegar til lengri tķma er litiš. Lęgri jašarskattar hvetja atvinnufyrirtęki til žess aš hagręša, auka veltu og sżna hagnaš, eins og geršist žegar fyrirtękjaskattar voru lękkašir hérlendis įriš 1993. Nęr fullvķst mį telja aš ašrir tekjustofnar rķkissjóšs vaxi ķ kjölfariš, s.s. vegna hęrri launagreišslna.

 

Aš skattleggja meš stęl

Višskiptablašiš, aprķl 2001.

Žaš er žarfleg lesning aš fara inn į heimasķšu Bandarķsku skattstofunnar (www.irs.gov) og sjį hvernig tališ er fram til skatts žar vestra. Žar standa 742 tegundir af eyšublöšum og bęklingum til boša og hvert žeirra tilgreinir sérstaka undanžįgu eša sköttunartilvik. Sum žeirra hafa falleg nöfn og eru kennd viš munašarleysingja, vinnutękifęri, gręna starfsemi og svo framvegis. Önnur eyšublöš tilgreina sérstaka skattheimtu sem heitir ófögrum nöfnum, s.s. bensķnhįkaskattur (e. Gas guzzler tax). Žetta eru žó ašeins alrķkisskattar, en sķšan hefur hvert fylki sķnar eigin reglur og sérstöku eyšublöš fyrir sķna ķbśa. Bandarķska skattkerfiš hefur ķ raun ekki į sér neinn heildarsvip heldur er eiginlega röš af sérstökum tilvikum sem hafa safnast saman ķ tķmans rįs. Oft gętir mikillar žversagna. Tóbaksręktun nżtur sérstakra skattķvilnana til žess aš styrkja tóbaksbęndur, en tóbaksala til neytenda er sķšan skattlögš til žess aš draga śr reykingum. Žaš viršist einnig regla aš ef undanžįgur komast inn ķ skattakerfinu sitja žęr žar fastar, hvaš sem į dynur. Hvernig stendur Ķsland ķ žessum samanburši?

 

Hagfręši aš hętti Gušbrands biskups

Višskiptablašiš, febrśar 2001. Söguleg rök fyrir skattalękkunum

“Aš minnast į helvķti, žaš foršar manni žar aš koma” voru ein helstu einkunnarorš Gušbrands Žorlįkssonar biskups į Hólum. Hann taldi žaš skyldu sķna aš minna fólk į žaš aš lķfiš tęki įvallt enda fyrr eša sķšar. Of mikiš gjįlķfi ķ žessum heimi leiddi til vistar į mišur skemmtilegum stöšum. Svo vill til aš žessi hugsun er ķ mörgu sameiginleg nśtķma hagfręši. Efnahagslegar uppsveiflur standa ašeins ķ skamman tķma og eftir žvķ sem ženslan er meiri, žeim verri veršur nišursveiflan sem įvallt fylgir ķ kjölfariš. Ennfremur er best aš bregšast viš nišursveiflum, lķkt og vķtisvist, įšur en lķfsfjöriš hefur fjaraš śt śr hagkerfinu og varna žvķ aš atvinna og eignir manna hljóti skaša. Forsjįlni er sś dyggš sem Gušbrandur prédikaši ķ andlegum jafnt sem veraldlegum efnum, en aldrei tęmdust smjörskemmur hans į Hólum. Forsjįlni er einnig ašalsmerki góšrar hagstjórnar. Ķslenska hagkerfiš hefur vaxiš hratt sķšustu įr. Žessi vöxtur hlżtur aš taka enda eins og allar uppsveiflur og er nś svo komiš aš naušsynlegt er aš minnast į yfirvofandi nišursveiflu. Og žį til hvaša rįša skuli brugšist til žess aš fį mjśka lendingu.