Magns Jhannsson lknir - almenningsfrsla        <til baka>

Meltingarfri, lifur og gallblara

Pistlar:

- Gallsteinar
- Magasr, magablgur og sklar
- Vlindabakfli

Spurningar og svr:

- Crohns sjkdmur
- Fitulifur
- Gallsteinar
- Hgir og aldur  
- Iralga 
- Magasrur 
- Ristilerting (iralga)

- Sein magatming
- Steinar nrum og gallblru

 

 

Hva er Crohns sjkdmur?

Spurning: Mig langar til a forvitnast um sjkdm sem er kallaur „cronin" og mr er sagt a leggist nr engngu ungar konur. Hvernig lsir hann sr, af hverju stafar hann, er hann httulegur og er einhver lkning til vi honum?

Svar: g held a hr hljti a vera tt vi Crohns sjkdm sem a vsu hrjir bi kynin en gerir oftast fyrst vart vi sig aldrinum 14 til 24 ra. Tveir langvinnir blgusjkdmar rmum, Crohns sjkdmur og sraristilblga (ulcerative colitis), eru um margt lkir en sraristilblga byrjar oft ekki fyrr en eftir mijan aldur. Crohns sjkdmur virist fylgja vissum ttum og um 20% sjklinganna eiga ninn ttingja me blgusjkdm rmum. Ekki er vita me vissu hva orsakar sjkdminn, menn hefur lengi gruna a orsakavaldurinn s skill (veira ea baktera) en hann hefur ekki fundist. Sjklingar me Crohns sjkdm eru me truflun nmiskerfinu en ekki er vita hvort hn er orsk ea afleiing sjkdmsins. Crohns sjkdmur leggst einkum smarmana en nr stundum niur ristil. Sjkdmseinkennin eru aallega kviverkir, oft nearlega hgra megin, og niurgangur ea hgatrega. Stundum kemur bl me hgum og einnig geta yngdartap og stthiti fylgt sjkdmnum. Langvarandi bling fr rmum getur leitt til blleysis og sjkdmurinn getur trufla vxt og roska barna, m.a. vegna skorts nringarefnum. Um er a ra langvarandi, lknandi sjkdm, sem stundum hverfur, en getur komi aftur hvenr sem er vinnar. Stundum hverfa ll einkenni langan tma, jafnvel rum saman, en mgulegt er a vita hvenr au kunna a birtast aftur. eir sem hafa greinst me Crohns sjkdm geta gert r fyrir a eir urfi lknismefer langan tma. Engin lkning er ekkt en meferin hefur a takmark a lagfra skort nringarefnum, halda blgubreytingum skefjum, gera sjklinginn verkjalausan og stva blingu. Engar algildar reglur eru til um matari en sumum versnar af mjlk, fengi, kryddi, steiktum mat og trefjum. Strir skammtar af vtamnum eru gagnslausir og geta jafnvel veri skalegir. Flestum sjklingum batnar miki af vissum blgueyandi lyfjum, sklalyfjum ea sterum. Sum essara blgueyandi lyfja er htt a taka rum saman.

Algengasti fylgikvilli Crohns sjkdms er garnastfla, sem verur vegna ess hve armaveggirnir ykkna miki. Stundum eru engin nnur rri en a fjarlgja ann hluta armanna sem verst er farinn af sjkdmnum, en a allt sjka svi s teki er alltaf htta a sjkdmurinn taki sig upp eim hluta armanna sem eftir er.

Er hgt a koma veg fyrir steina nrum og gallblru?

Spurning: Sumu flki virist httara en ru vi myndun svokallara steina nrum og gallblru. Hva er hgt a rleggja slku flki varandi matari ea e.t.v. fleira?

Svar: Nrnasteinar eru talsvert algengur sjkdmur og m gera r fyrir a einn af hverjum 100 fi gindi af slkum steinum einhvern tma finni. Nrnasteinar eru um fjrum sinnum algengari hj krlum en konum. Flestir nrnasteinar innihalda kalsum (kalk), oftast sem slt af oxalsru og fosfrsru en einnig eru til sjaldgfari steinar sem innihalda vagsru ea cstn. Einnig eru til srstakir steinar, me flkna samsetningu, sem myndast einungis vi langvarandi vagfraskingar. Einstaka sinnum er hgt a finna orsk, sem er reynt a mehndla ea lkna, og m ar nefna sem dmi ofstarfsemi kalkkirtla sem lknu er me skurager. Sjaldnast finnst nokkur orsk og er lklegt a ar spili saman erfir, matari og fleira. Nrnasteinar myndast oftast sjlfum nrunum, losna aan og berast niur eftir vagleiurunum og niur vagblru. egar vagblruna er komi er oftast grei lei t me vaginu en einstaka sinnum situr steinninn eftir blrunni og heldur fram a stkka og steinar geta einnig myndast sjlfri vagblrunni. Steinar sem sitja vagblrunni kallast blrusteinar. egar steinn er leiinni fr nra og niur blru getur hann valdi verkjum sem versta falli eru mjg heiftarlegir, annig a sjklingurinn engist um og kastar upp af kvlum. essi verkur er venjulega stasettur sunni en leggur niur nra, kynfri og lri. Oftast ganga nrnasteinar niur af sjlfu sr en ef a gerist ekki verur a hjlpa til, stundum er hgt a sprengja me hljbylgjum, skja gegnum vagrsina ea me skurager. Sumum httir til a f nrnasteina aftur og aftur og er venjulega sta til a grpa til einhverra rstafana. a eina sem rugglega gerir gagn er a drekka ngu mikinn vkva, minnst 1,5 til 2 ltra dag, sem best er a dreifa yfir allan daginn og kvldi. Sumir telja gagn a v a forast futegundir sem innihalda miki af oxalsru (rabarbari, spnat, kak, skkulai, hnetur, te, kaffi) en a er ekki vita me vissu. Ef nnur r duga ekki er nstum alltaf hgt a draga r steinamyndun me v a gefa taz-vagrsilyf sem auka vagmyndun og minnka magn kalsums vaginu.
Gallsteinar eru venjulega myndair r klesterli og ltilshttar af kalsumsltum. Klesterl er mjg torleyst vatni og til a halda v uppleystu arf miki af gallsltum og fituefninu lecitni. Ef einstaklingurinn myndar miki klesterl ea of lti er af gallsltum og lecitni gallinu, getur galli yfirmettast af klesterli og fara a myndast klesterlkrystallar sem smm saman vera a gallsteinum. Gallsteinar eru algengur kvilli og tali er a um 10% karla og 20% kvenna yfir 65 ra hafi gallsteina. Gallsteinar eru v mun algengari hj konum en krlum og vera algengari me aldrinum. Ekki er vita hvers vegna sumir f gallsteina en arir ekki en lkurnar aukast me offitu, mikilli sykurneyslu og ltilli neyslu trefjaefna. Sum lyf sem notu eru til a lkka blfitu geta valdi gallsteinum. Greinilegur erfattur er til staar annig a httan er meiri hj eim sem eiga nna ttingja sem hafa fengi gallsteina. Gallsteinar finnast oft fyrir tilviljun og margir ganga me slka steina rum saman ea jafnvel alla vi n ess a hafa af v gindi. Gallsteinar geta valdi mis konar gindum sem auvelt er a rugla saman vi nnur gindi fr meltingarfrum. gindi sem einna helst eru einkennandi fyrir gallsteina eru verkir sem gjarnan koma eftir feita mlt, eru stasettir hgra megin efri hluta kviar og leggur aftur bak og upp undir hgra herabla. mskoun er einfld og rugg afer til a greina gallsteina. Ekki er endilega sta til a mehndla gallsteina sem gefa engin gindi en til greina kemur srstakt matari (sem minnst af fitu og sykri) ea lyf (gallsrur), en slk mefer getur lngum tma minnka gallsteinana ea jafnvel leyst alveg upp. Einnig m beita skurager og er gallblaran venjulega fjarlg samt steinunum. N er ori algengt a gallblara s fjarlg gegnum kvisj, en er ng a gera rj ltil gt kviinn.

 

Gallsteinar

Spurning: Hvers konar jafnvgi gallblrunni veldur eim? Eru a fleiri en einn orsakattur sem veldur gallsteinum? Er hgt a ganga me gallsteina alla vi n ess a vera eirra var?

Svar: Gallsteinar eru venjulega myndair r klesterli og ltilshttar af kalsumsltum. Klesterl er mjg torleyst vatni og til a halda v uppleystu arf miki af gallsltum og fituefninu lecitni. Ef einstaklingurinn myndar miki klesterl ea of lti er af gallsltum og lecitni gallinu, getur galli yfirmettast af klesterli og fara a myndast klesterlkrystallar sem smm saman vera a gallsteinum. Gallsteinar eru algengur sjkdmur og tali er a um 20% allra sem eru yfir 65 ra hafi gallsteina. Gallsteinar eru mun algengari hj konum en krlum og vera algengari me aldrinum. Ekki er vita hvers vegna sumir f gallsteina en arir ekki en lkurnar aukast me offitu, mikilli sykurneyslu og ltilli neyslu trefjaefna. Greinilegur erfattur er til staar annig a httan er meiri hj eim sem eiga nna ttingja sem hafa fengi gallsteina. Gallsteinar finnast oft fyrir tilviljun og margir ganga me slka steina rum saman ea jafnvel alla vi n ess a hafa af v gindi. Gallsteinar geta valdi mis konar gindum sem auvelt er a rugla saman vi nnur gindi fr meltingarfrum. gindi sem einna helst eru einkennandi fyrir gallsteina eru verkir sem gjarnan koma eftir feita mlt, eru stasettir hgra megin efri hluta kviar og leggur aftur bak og upp undir hgra herabla. mskoun er einfld og rugg afer til a greina gallsteina. Ekki er endilega sta til a mehndla gallsteina sem gefa engin gindi en til greina kemur srstakt matari (sem minnst af fitu og sykri) ea lyf, en slk mefer getur lngum tma minnka gallsteinana ea jafnvel leyst alveg upp. Einnig m beita skurager.

 

Hgir og aldur

Spurning: Fram undir fertugt hafi g nokku reglulegar hgir, .e.a.s. einu sinni dag. En upp r fertugu fr a gta llu meiri og flugri starfsemi arna nean beltis, hgirnar uru miklu tari, nokkrum sinnum dag og stundum mjg vatnskenndar. a sem verra er a vindgangur er orinn mikill. Mr ykir standi ori ansi reytandi; hva f g a gert?

Svar: Hgavandaml er eitt algengasta heilbrigisvandaml sem vi hfum vi a glma og hgavandamlum fylgir oft vindgangur. Hgatrega ea niurgangur getur hrj flk llum aldri en slk vandaml vera algengari egar aldurinn frist yfir. egar flk eldist er hgatrega mjg algengt vandaml og eru margar stur fyrir v. Meltingarfrin eldast eins og nnur lffri og hfileiki eirra til a flytja funa elilegan htt eftir smrmum og ristli minnkar, etta leiir til ess a hgirnar innihalda minna vatn en ur og vera harar. ar vi btist a gamalt flk hreyfir sig venjulega minna en eir sem yngri eru en hreyfing hefur mikla ingu fyrir elilegar hgir. a skiptir einnig miklu mli a flk drekki ngjanlega miki magn af vkva og bori hollan og trefjarkan mat. msir sjkdmar sem hrj flk og sum lyf geta stula a hgatregu og langvarandi hgatrega getur aftur mti valdi sjkdmum eins og t.d. gyllin og tapi vissum sltum r lkamanum. Langvarandi niurgangur er ekki eins algengt vandaml og hgatrega hj eim sem eldri eru en fyrir honum geta legi margvslegar stur. Ein algengasta stan fyrir langvarandi niurgangi llum aldri er ol fyrir vissum sykurtegundum, oftast mjlkursykri. etta byggist v a meltingarfri sumra einstaklinga skortir ensm (efnahvata) sem brjta niur ea melta vikomandi sykurtegund. Mjlkursykurol ea ru nafni laktsuol kemur oft me aldrinum og hrjir vissan hluta fullorins flks svo a etta s mun sjaldgfara hr en mrgum rum lndum. eir sem eru me ennan kvilla vera a forast alla fu sem inniheldur mjlkursykur, a rum kosti eru eir me stugan niurgang og vindgang. Stuefnin sem er a finna megrunarfi og slgti, t.d. sykurlausum gosdrykkjum og tyggigmmi, geta haft svipu hrif ef eirra er neytt miklu magni. essum tilvikum er tala um megrunarfis- ea tyggigmms- niurgang. msir sjkdmar meltingarfrum geta valdi langvarandi niurgangi og sama er a segja eftir vissar skuragerir t.d. brottnm hluta meltingarfranna. Meal aukaverkana mis konar lyfja er niurgangur og er um a ra lyf af margvslegu tagi. Mrg gelyf geta valdi niurgangi svo og srubindandi lyf sem innihalda magnesum (magnum). Ef miki er drukki af kaffi, te ea kladrykkjum getur a valdi niurgangi ea gert hann verri.

Ef ekki finnst nein srstk sta fyrir langvarandi niurgangi ea hgatregu er oftast besta ri a breyta matari snu. Til eru mrg lyf sem duga vel vi hgatregu og niurgangi en mjg varasamt er a nota au nema feina daga, t.d. til a leysa r brum vanda. Eina langtmari sem hgt er a mla me er a bora meira af trefjum. Trefjar er m.a. a finna grnmeti, grfu braui og sumu morgunkorni en einnig m kaupa srstakakt duft og tflur sem innihalda miki af jurtatrefjum. Trefjar geta duga mjg vel vi niurgangi ef ekki er teki of miki af eim og samt rkulegu magni af vatni eru r kjrmefer vi hgatregu.

 

Magasrur

Spurning: g hef miklar magasrur og hef reynt allt sem hgt er a f vi eim, eitt meal hefur reynst best a er Losec, en g f aeins mnaarskammt einu. Af hverju koma har magasrur og af hverju er ekki hgt a f meal vi eim stugt? arf g a breyta um matari? Hvaa matur er basskur?

Svar: a sem einkum veldur hum magasrum er sking maga ea skeifugrn, viss sjaldgf xli meltingarfrum en ar a auki mislegt lfsstl okkar. mislegt sem vi gerum ea neytum ertir magaslmhina og eykur srumyndun beinan ea beinan htt. M ar nefna reykingar, mat og drykk sem inniheldur koffein, fengi og lkamlega streitu. Reykingar hafa veruleg hrif, r auka srumyndun maganum og tefja fyrir a sr gri. Kaffi, te, kladrykkir og anna sem inniheldur koffein rvar srumyndun maga og sama gildir um miki kryddaan mat. fengi hefur ertandi hrif magaslmhina og getur auki srumyndun a ekki hafi fundist ruggt samband milli fengisdrykkju og meltingarsra (sr maga ea skeifugrn). Andleg streita er ekki lengur talin auka httu magablgum og meltingarsrum en getur valdi msum gindum fr meltingarfrum. Lkamleg streita eins og sr sta vi slys, bruna og strar skuragerir er hins vegar ekkt a v a valda meltingarsrum. Sum lyf, srstaklega blgueyandi gigtarlyf (aspirn, bprfen, naproxen og mrg fleiri), erta magaslmhina og gera hana vikvmari fyrir magasrunum en annars. San m ekki gleyma v a langvarandi magablgur og meltingarsr stafa oft af skingu af vldum bakteru sem nefnist Helicobacter. essa bakteru er hgt a upprta me srstakri sklalyfjamefer ar sem gefin eru saman tv ea jafnvel rj lyf.

Lyfi Losec (og nokkur fleiri skyld lyf) dregur r srumyndun maga mean a er teki en algengt er a egar tku lyfsins er htt fari allt fyrra horf. Notkun essa lyfs er takmrku eins og brfritari lsir og arf v a fara mnaarlega lyfjab. etta er kvrun Heilbrigisruneytisins sem byggir v a um s a ra drt lyf sem a sumra dmi s ofnota.

Sum fa er basiskari en nnur en essu samhengi skiptir a litlu sem engu mli. Allur matur ynnir magasrurnar og eyir eim en rtt er a forast miki kryddaan og brasaan mat. Einnig tti a forast reykingar, fengi og kaffi, te, kladrykki og anna sem inniheldur koffein. Blgueyandi gigtarlyf gera standi einnig verra.

 

Hva er fitulifur?

Spurning: Af hverju safnast fita lifur og hvort og hvernig er hgt a losa hana aan?

Svar: egar fita safnast lifrarfrumurnar er a kalla fitulifur. Fitulifur er oftast meinlaus og flokkast ekki sem sjkdmur en hn getur einnig veri merki um alvarlegan sjkdm sem leitt getur til lifrarbilunar. etta fer fyrst og fremst eftir v hver orskin fyrir fitusfnuninni er. Algengustu orsakir eru mikil fengisneysla, offita ea sykurski. Arar orsakir geta veri nringarskortur, berklar, armaagerir vegna offitu, eiturefni ea lyf. Vi ofnotkun fengis er miki lag lifrina vegna bruna alkhlsins ar. Ef slkt lag stendur lengi fer a safnast fita lifrarfrumurnar og a lokum, venjulega eftir ratugalanga ofdrykkju, getur lifrin skemmst og ori a v sem kalla er skorpulifur. Fitulifur hj fengissjklingum lagast ef eir htta a drekka en egar skorpulifur hefur n a myndast eru ornar varanlegar skemmdir lifrinni. ur fyrr var tali a lifrarskemmdir vegna ofdrykkju stfuu a talsveru leyti af nringarskorti en n er vita a ekki arf nringarskort til svo a etta tvennt s httulegt saman. Nringarskortur einn og sr, srstaklega prteinskortur, getur valdi fitulifur. etta m sj myndum sem flestir kannast vi af vannrum brnum me tandan kvi, t.d. Afrku. Kviurinn er taninn vegna ess a lifrin er stkku, eins og fitulifur er oftast, en arna kemur einnig til vkvasfnun kviarholi. Rtt er a taka fram a alvarlegum nringarskorti er lifrin miklu meira stkku en rum tilfellum af fitulifur. Af eim sem ekki ofnota fengi og eru me fitulifur eru flestir of feitir (lkamsyngd meira en 10% yfir kjryngd). Offitu fylgir oft fitusfnun lifur en slk fitulifur er tiltlulega meinlaus og leiir sjaldan til lifrarskemmda. Til eru rannsknir sem sna a 20-40% eirra sem eru miki of feitir f fitulifur. Vi megrun minnkar fitan lifrinni eins og annars staar lkamanum. Sykursjkir f stundum fitulifur en tali er a a s algengast hj eim sem hafa ekki ngu ga stjrn sykurskinni ea srstaklega erfium sjkdmstilfellum. Fitusfnun lifur sykursjkra lagast oftast ea hverfur egar sjkdmnum er haldi skefjum me matari, tflum ea inslnsprautum. Nokkur eiturefni, sem flest flokkast undir lfrn leysiefni (t.d. blettahreinsirinn tetraklrkolefni og gulur fosfr), og sum lyf (t.d. barksterar, tetraskln, valprinsra og mettrexat) geta valdi fitulifur og versta falli varanlegum lifrarskemmdum. Eitt af v sem gerist vi A-vtamneitrun er fitusfnun lifur. A lokum m geta ess a til er sjaldgfur sjkdmur sasta hluta megngu sem lsir sr aallega me fitulifur. Fitulifur megngu tengist stundum megngueitrun og stundum ekki. etta er alvarlegur sjkdmur sem getur jafnvel veri lfshttulegur en egar allt fer vel jafnar lifrin sig a fullu. Ekki er talin aukin htta a kona sem fr fitulifur megngu fi hana aftur nstu megngu.

Ekki er vita hvers vegna sumir f fitulifur en arir ekki. Fitulifur finnst oft fyrir tilviljun vi lknisskoun sem lifrarstkkun ea brenglu lifrarprf (hkkun lifrarensma bli). mskoun og sneimyndataka af lifur geta styrkt greiningu en ekki er hgt a stafesta hana nema taka vefjasni r lifrinni me nl.

Fitulifur er oftast meinlaus og krefst sjaldan meferar en a fer eftir v hver orskin er. eir sem eru me fitulifur ttu a forast fengi, megrast ef eir eru of feitir, hafa ga stjrn sykurski ef hn er til staar og forast efni og lyf sem eru eitru fyrir lifrina.

 

Af hverju stafar sein magatming?

Spurning: g hefi nlega fengi rannskn og sjkdmsgreiningu srsauka og uppembu maga ea undir bringsplum strax og einhverrar fu er neytt, sama hversu lti a er. Tji rannsknarlknir Landssptala mr nrgtinn htt a um vri a ra armalmun, en vi essu vri til meal og myndi g f vsun cisapridum, .e. Prepulsid 10 mg, 1 tflu risvar dag fyrir mat. N hefi g teki etta lyf viku og finn alls engan mun. tti mr v gott ef einhvers staar vri a hafa tskringu v hvers kyns fyrirbri essi sjkdmur er, hvort hgt er a lkna hann og ea hva tekur vi. g er 72 ra og hefi alla t veri frekar hraust, en n undanfarin tv r hefi g bi undirgengist mjamaskur vegna slitgigtar og fengi tv bakbrot vegna beinynningar og er g undir leisgn og mefer hj sjkrajlfara vegna ess. En ennan vetur hefi g veri illa haldin af flensu sem ekki vill fara, og hefi reyndar vegna essar miklu inniveru yngst talsvert fr haust, sem er ekki minn stll ef g er bi jafnvgishrdd og tanin og annig mjg afskrmd og r lagi gengin fr minni sjlfsvitund. g vildi gfslegast fara ess leit vi ig a skrifair um ennan vanda, lstir honum og af hverju hann kemur. Hvort forast ber einhverjar futegundir o.fl.

Svar: Rannsknin hefur af lsingunni a dma leitt ljs a hvorki er um a ra magasr, indarslit n annan vefrnan sjkdm sem geti skrt gindin. berast bndin a v sem kalla er starfrnn sjkdmur og getur ar veri um a ra eins konar armalmun ea seina magatmingu, sem stundum tengist v sem kalla er bakfli vlinda (egar srt magainnihald rennur upp vlinda). gindin sem fylgja essu eru einkum verkir, uppemba og brjstsvii ea nbtur og eru oftast verst eftir mltir. gindi af essu tagi eru algeng og v miur er lti sem ekkert vita um orsakir. Stundum gengur vel a lkna essa kvilla me lyfjum eins og v sem nefnt er brfinu en stundum gengur a illa. Um matari er ekki hgt a gefa almennar rleggingar vegna ess hve einstaklingsbundi etta er, en hver og einn verur a prfa sig fram. ol fyrir mjlkursykri getur stundum lst sr svona og er sjlfsagt a prfa a forast vrur sem innihalda mjlkursykur 1-2 vikur og sj hvort a hjlpar. Einnig er rtt a minnka ea forast sykur og fitu einhvern tma og a er lka gott fyrir viktina. Ef etta dugir ekki er sjlfsagt a tala aftur vi lkninn sem s um rannsknina.

 

 

Hva er ristilerting (iralga)?

Spurning: Mr dettur hug a hafa samband vi ennan tt sem g minnist a hafa s Morgunblainu, en einhvern tman hefi g lesi einhvern vsdm honum. stan fyrir essu tilskrifi mnu er s a nlega hafi g mig upp r rmlega mnaarflensu til lknis. Er g bar mig upp vi hann um a komast upp r essum veikindum mundi g eftir a mjg hafi gerzt mikil uppemba sem g hafi a vsu fundi fyrir ur en var g nstum 8 klum lttari, og held g a hn hafi aukizt vegna mikillar inniveru og venjumikils hreyfingarleysis. essi lknir sendi mig magaspeglun Landssptala, og ar sinnti mr lknir sem af al og nrgtni tji mr a magi minn vri venjulega fallegur fyrir minn aldur en vandinn vri a g vri me e.k. lmun rmum og ristli. N vil g spyrja ar sem g hefi rf fyrir a skilja sem fyrst og horfast augu vi vandann svo g megi reyna a takast vi hann; er etta lknanlegur kvilli og hva get g sjlf gert til a takast vi hann? Eru til einhver meul ea nttrulyf sem g gti afla mr vitneskju um til a hjlpa eitthva til sjlf - ea g a leggjast fstu?

Svar: Af essari lsingu er ekki hgt a tta sig v um hva er a ra enda ekki a greina sjkdma brfleiis. Uppemba og einhvers konar armalmun getur veri margt en eitt, sem er mguleiki og er nokku algengt er a sem kalla er ristilerting ea iralga. etta er truflun starfsemi armanna sem getur leitt til mis konar sjkdmseinkenna og ginda. Algengustu gindin eru verkir, uppemba, vindgangur og breytingar hgum (harar ea linar hgir). essum sjkdmi er einungis um starfslega truflun a ra en engar vefjabreytingar finnast og etta stand er hvorki tali auka httu srum, blingum, krabbameini n rum vefrnum sjkdmum meltingarfrum. Lti er vita um orsakir sjkdmsins en tali er a armar og ristill su elilega vikvm fyrir ttum sem rva starfsemi meltingarfranna eins og mat og lofti meltingarfrunum, vissum lyfjum og vissum futegundum. Konur hafa oft mest gindi nlgt v sem r hafa blingar og ess vegna er tali a hormn hafi hrif sjkdminn. Margir taka eftir v a matur og streita auka gindin. gindi eru oft mikil stuttu eftir mltir og vegna ess a sjlfra taugakerfi stjrnar a hluta til hreyfingum meltingarfranna getur streita haft veruleg hrif alla starfsemi maga, arma og ristils. Ef blingar fr meltingarfrum, stthiti, yngdartap og langvarandi verkir koma fyrir eru a ekki einkenni ristilertingar ea armaertingar og verur a finna arar skringar. Meferin felst breyttu matari og stundum lyfjum einhvern tma. Algengar fuvenjur sem geta gert standi verra eru orkurkar mltir, fita, skkulai, mjlkurafurir, fengi miklu magni og kaffi. Oft er til bta a bora lti einu, bora trefjarkan mat og almennt a bora holla og fjlbreytta fu. A minnka streituna lfi snu getur veri erfitt og margir urfa til ess utanakomandi asto. Stundum arf a grpa til lyfja og kemur stundum til greina a gefa hgalyf stuttan tma, lyf sem minnka spennu rmunum ea mild randi lyf ea unglyndislyf.
A lokum skal treka a brfritari tti a hafa samband vi lkni sinn til a f rugga sjkdmsgreiningu og rleggingar um mefer.

 

Hva er iralga?

Spurning: Hva er iralgublga? Hvernig lsir hn sr, af hverju stafar hn og er hgt a lkna hana?

Svar: essi sjkdmur var ur nefndur ristilerting ea armaerting en n er fari a kalla hann iralgu (IBS ea irritable bowel syndrome). Iralga er talin vera algengasti sjkdmur meltingarfrum og hrjir 15-20% fullorinna einstaklinga. Flestir sjklinganna eru aldrinum 20-50 ra og eru konur meirihluta. Iralga er truflun starfsemi armanna sem getur leitt til mis konar sjkdmseinkenna og ginda. Algengustu gindin eru verkir, uppemba, vindgangur og breytingar hgum (mist harar ea linar hgir). essum sjkdmi er einungis um starfslega truflun a ra en engar vefjabreytingar finnast og etta stand er hvorki tali auka httu srum, blingum, krabbameini n rum vefrnum sjkdmum meltingarfrum. Lti er vita um orsakir sjkdmsins en tali er a armar og ristill su elilega vikvm fyrir ttum sem rva starfsemi meltingarfranna eins og mat og lofti meltingarfrunum, vissum lyfjum og vissum futegundum. Konur hafa oft mest gindi nlgt v sem r hafa blingar og ess vegna er tali a hormn hafi hrif sjkdminn. Margir taka eftir v a matur og streita auka gindin. gindi eru oft mikil stuttu eftir mltir og vegna ess a sjlfra taugakerfi stjrnar a hluta til hreyfingum meltingarfranna getur streita haft veruleg hrif alla starfsemi maga, arma og ristils. Algengt er a gindin lagist vi a hafa hgir. Ef blingar fr meltingarfrum, stthiti, yngdartap og langvarandi verkir koma fyrir eru a ekki einkenni iralgu og verur a finna arar skringar. Meferin felst breyttu matari og stundum lyfjum einhvern tma. Algengar fuvenjur sem geta gert standi verra eru orkurkar mltir, fita, skkulai, mjlkurafurir, fengi miklu magni og kaffi. Oft er til bta a bora lti einu, bora trefjarkan mat og almennt a bora holla og fjlbreytta fu. A minnka streituna lfi snu getur veri erfitt og margir urfa til ess utanakomandi asto. Stundum arf a grpa til lyfja og kemur stundum til greina a gefa hgalyf stuttan tma, lyf sem minnka spennu rmunum, mild randi lyf ea unglyndislyf.